Hac Çeşitleri Nelerdir? İfrad, Temettu ve Kıran Haccı

Hacca niyet eden herkesin kayıt aşamasında karşılaştığı bir soru vardır: “İfrad mı, temettu mu, kıran mı yapacaksınız?” İlk kez duyanı şaşırtan bu üç kelime, aslında haccın üç farklı yapılış biçimidir. Hac çeşitleri, ibadetin özünü değil, umre ile haccın birbirine göre nasıl sıralandığını ve tek bir ihramla mı yoksa ayrı ayrı mı yapıldığını belirler. Üçü de geçerli ve makbuldür; aralarındaki fark faziletlerinde, kurban gerekliliğinde ve kime uygun olduğundadır. Bu rehberde ifrad, temettu ve kıran haccını tek tek tanımladık, dört mezhebin hangisini daha faziletli saydığını tabloya döktük ve Türkiye’den gidenlerin çoğunlukla hangi yöntemi uyguladığını anlattık. Haccın tanımını, şartlarını ve farzlarını henüz okumadıysanız önce hac nedir yazımızla başlamanızı öneririz.

Hac Çeşitleri Nelerdir? Üç Temel Yöntem

Hac, Zilhicce ayının belirli günlerinde Arafat’ta vakfe yapmak ve Kâbe’yi tavaf etmekle yerine getirilen ibadetin ortak adıdır. Ancak hac mevsimi aynı zamanda umre yapmaya da açıktır ve pek çok hacı, uzun ve masraflı yolculuğu değerlendirmek için hac ile umreyi aynı seyahatte birleştirir. İşte bu birleştirmenin biçimi, haccı üç çeşide ayırır:

Bu üç yöntem de Hz. Peygamber’in Veda Haccı’ndaki uygulamalarına ve sahâbenin ona sorduğu sorulara dayanır. O yolculukta ashabın bir kısmı ifrad, bir kısmı temettu, bir kısmı kıran haccı yapmış; Hz. Peygamber her birine izin vermiştir. Dolayısıyla hangi çeşidin seçileceği, kişinin durumuna ve mezhebine göre değişen bir tercih meselesidir; yoksa “doğru” ve “yanlış” hac ayrımı değildir.

İfrad Haccı Nedir?

İfrad, sözlükte “tek başına yapmak, ayırmak” demektir. Terim olarak ifrad haccı, umre yapmaksızın yalnızca hac niyetiyle ihrama girip haccı tamamlamaktır. Hacı, mîkatta yalnız hac için ihrama girer, hac menâsikini bitirene kadar ihramda kalır ve isterse hac bittikten sonra ihramdan çıkıp ayrıca umre yapabilir. İfrad haccında umre ile hac ayrı ihramlarda ve çoğunlukla ayrı zamanlarda yapıldığı için, iki ibadeti bir arada yürütmenin şükür kurbanı olan hedy kurbanı gerekmez.

İfrad haccı özellikle Mekke’de ikamet edenler ile Harem sınırına yakın oturanlar için tabii yöntemdir; çünkü onlar için temettu ve kıranın dayandığı “uzaktan gelip iki ibadeti birleştirme” durumu söz konusu değildir. Uzaktan gelen bir hacı da isterse ifradı seçebilir. Bu durumda umresini hac mevsiminden önce veya hac tamamlandıktan sonra ayrı bir ihramla yapar. Umrenin nasıl eda edildiğini umre nasıl yapılır rehberimizde adım adım bulabilirsiniz.

Temettu Haccı Nedir?

Temettu, “yararlanmak, faydalanmak” anlamına gelir ve adını, hacı ile umre arasında ihramdan çıkıp bir süre ihram yasaklarından muaf yaşamanın verdiği kolaylıktan alır. Temettu haccı şöyle yapılır: Hacı, hac aylarında (Şevval, Zilkade ve Zilhicce’nin ilk günleri) mîkatta önce yalnız umre için ihrama girer, Mekke’ye varıp umresini (tavaf ve sa’y) tamamlar, saçını kısaltıp ihramdan tamamen çıkar. Terviye günü (Zilhicce’nin 8’i) yaklaşınca bu kez hac için yeniden ihrama girer ve hac menâsikini eda eder.

Arada ihramdan çıkıldığı için hacı, umre ile hac arasında normal kıyafetine döner, ihram yasaklarından kurtulur; bu da onu yorucu yolculukta rahatlatır. Bu “iki ibadeti bir seferde yapma” kolaylığının şükrü olarak temettu haccında hedy (şükür) kurbanı kesmek vaciptir. Kurban bulamayan kişi, üçü hacda yedisi memlekette olmak üzere on gün oruç tutar. İhrama girişin usulü ve yasaklarını ihram nedir yazımızda ayrıntılı ele aldık.

Kıran Haccı Nedir?

Kıran, “bir araya getirmek, birleştirmek” demektir. Kıran haccı, umre ile haccı tek bir ihramda birleştirmektir. Hacı, mîkatta hem umre hem hac niyetiyle ihrama girer; Mekke’ye varınca önce umrenin tavaf ve sa’yini yapar, fakat ihramdan çıkmaz, saçını kısaltmaz. Aynı ihramla hac günlerini bekler, hac menâsikini de tamamlayıp öyle ihramdan çıkar. Böylece hacı, baştan sona ihramlı kalarak iki ibadeti tek yolculukta ve tek ihramda birleştirmiş olur.

Kıran, ihramda kalış süresinin en uzun olduğu ve ihram yasaklarına en uzun süre uyulan yöntemdir; bu yönüyle nefse en ağır gelenidir. İki ibadetin tek ihramda birleştirilmesinin şükrü olarak kıran haccında da hedy kurbanı vaciptir. Tavafın şavt sayısı, sıralaması ve kuralları için tavaf nasıl yapılır yazımıza bakabilirsiniz.

Üç Hac Çeşidinin Karşılaştırması

Aşağıdaki tablo, ifrad, temettu ve kıran haccını dört ölçüte göre yan yana koyar: umrenin varlığı, ihram düzeni, kurban gerekliliği ve kime uygun olduğu.

Hangi Hac Çeşidi Daha Faziletlidir? Mezheplerin Görüşü

Üç çeşit de geçerlidir; fakat “hangisi daha faziletli” sorusunda mezhepler farklı içtihatlara varmıştır. Bu farkın kaynağı, Hz. Peygamber’in Veda Haccı’nı hangi yöntemle yaptığına ve sahâbeye ne emrettiğine dair rivayetlerin farklı yorumlanmasıdır.

Görüldüğü gibi ortada bir “yanlış tercih” yoktur; her mezhep kendi delilleriyle bir çeşidi öne çıkarır. Türkiye’de ibadetler ağırlıklı olarak Hanefî fıkhına göre yürütülse de, uygulamada kişinin durumu ve organizasyonun düzeni belirleyici olur. Kişisel durumunuza en uygun tercihi, kayıt sırasında rehberinize veya Diyanet görevlisine danışarak yapmanız en sağlıklısıdır.

Türkiye’den Gidenler Hangi Haccı Yapar?

Türkiye’den hacca gidenlerin büyük bölümü, uzun kalış süresini değerlendirip önce umre yaptığı için fiilen temettu haccına yönelir. Kafileler genellikle hac günlerinden önce Mekke veya Medine’ye ulaşır; bu süre içinde umre eda edilir, ihramdan çıkılır ve terviye günü hac için yeniden ihrama girilir. Bu yöntem hem iki ibadeti bir yolculukta birleştirir hem de arada ihram yasaklarından muaf kalmayı sağladığı için yaşlı ve uzun süre kalan hacılara kolaylık verir. Temettuda gereken hedy kurbanı, organizasyon tarafından toplu olarak vekâleten kestirilir.

Türkiye’den hacca gidişin Diyanet kontenjanına ve kura sistemine bağlı olduğunu, bekleme süresinin uzunluğunu ve kurada çıkmayanların izleyebileceği yolları hac kurasında çıkmayanlar yazımızda ayrıntılı anlattık. Hac ile umre arasındaki temel farkları merak edenler ise hac ve umre farkı karşılaştırmamıza bakabilir.

Hac Sırasını Beklerken: Umre ile Hazırlık

Hac kurasının uzun sürebildiği bir dönemde, sırasını bekleyen pek çok kişi bu süreyi umre ile değerlendiriyor. Umre; ihram, tavaf ve sa’y gibi haccın da içinde yer alan menâsikin provası niteliğindedir. Bir kez umre yapan kişi, ihrama nasıl girildiğini, tavafın nasıl yapıldığını ve Mescid-i Harâm’da nasıl hareket edileceğini bizzat öğrenir; böylece hac nasip olduğunda kalabalık ve yoğun günlere çok daha hazırlıklı çıkar.

EFT Turizm olarak İstanbul çıkışlı umre programlarımızda, umrenin yanı sıra Mekke’deki üçüncü gün rehber eşliğinde Arafat, Müzdelife, Mina, Sevr ve Nur dağı ziyareti de yer alır; yani hac menâsikinin geçtiği mekânları önceden görme fırsatı bulursunuz. Güncel program, tarih ve fiyatlar için Kasım umresi ve Şevval umresi programlarımızı inceleyebilir, bütün seçenekleri umre programlarımız sayfasından karşılaştırabilirsiniz. Ramazan’da gitmeyi düşünenler için tam Ramazan umresi programımız da mevcuttur.

Sıkça Sorulan Sorular

Hac çeşitleri kaç tanedir?

Hac üç çeşittir: ifrad, temettu ve kıran. İfrad umresiz yalnız hac yapmak, temettu hac aylarında önce umre yapıp ihramdan çıktıktan sonra hac için yeniden ihrama girmek, kıran ise umre ile haccı tek ihramda birleştirmektir. Üçü de sahih ve makbuldür; aralarındaki fark faziletlerinde ve kurban gerekliliğindedir.

İfrad, temettu ve kıran arasındaki temel fark nedir?

Temel fark umrenin varlığında ve ihram düzenindedir. İfradda umre yapılmaz, tek ihramla yalnız hac eda edilir ve kurban gerekmez. Temettuda önce umre yapılıp ihramdan çıkılır, sonra hac için yeniden ihrama girilir. Kıranda ise umre ile hac aynı ihramda birleştirilir ve sona kadar ihramdan çıkılmaz. Temettu ve kıranda hedy kurbanı vaciptir.

Hangi hac çeşidinde kurban kesmek gerekir?

Temettu ve kıran haccında, iki ibadeti bir yolculukta birleştirmenin şükrü olarak hedy adı verilen şükür kurbanı kesmek vaciptir. İfrad haccında bu kurban gerekmez. Hedy kurbanını bulamayan kişi, üçü hac günlerinde yedisi memlekette olmak üzere toplam on gün oruç tutar.

Hangi hac çeşidi en faziletlidir?

Bu konuda mezhepler farklı görüştedir. Hanefîlere göre kıran, Şâfiî ve Mâlikîlere göre ifrad, Hanbelîlere göre temettu en faziletli sayılır. Her mezhep görüşünü Veda Haccı’na dair rivayetlere dayandırır; dolayısıyla üç çeşitten hangisi seçilirse seçilsin hac geçerli ve makbuldür.

Türkiye’den gidenler genelde hangi haccı yapar?

Türkiye’den gidenlerin çoğu, hac günlerinden önce Mekke veya Medine’ye ulaşıp umre yaptığı için fiilen temettu haccına yönelir. Umreden sonra ihramdan çıkılır, terviye günü hac için yeniden ihrama girilir. Gereken hedy kurbanı organizasyon tarafından vekâleten toplu olarak kestirilir.

Umre yapmadan hac olur mu?

Olur; bu ifrad haccıdır. İfradda hacı yalnız hac niyetiyle ihrama girer, umre yapmaz ve hedy kurbanı da gerekmez. Dileyen kişi umresini hac mevsiminden önce ya da hac tamamlandıktan sonra ayrı bir ihramla yapabilir. Umre haccın şartı değildir; haccı geçerli kılan Arafat vakfesi ile ziyaret tavafıdır.

Hac çeşidini kayıt sırasında kendim mi seçerim?

Uygulamada hac çeşidi büyük ölçüde organizasyonun düzenine ve gidiş zamanına göre şekillenir; erken gidip umre yapan kafilelerde genellikle temettu uygulanır. Yine de kişisel durumunuza uygun tercihi kayıt aşamasında rehberinize veya Diyanet görevlisine danışarak netleştirmeniz en doğrusudur.

İster ifrad, ister temettu, ister kıran; her hac bir ömrün özlemidir. O günü beklerken umreyle hazırlanmak, nasip olduğunda o kutlu mekânlara yabancı çıkmamanın en güzel yoludur.