Umrede Hasta Olmak: Neye İşaret, Hastalık Neden Olur, Nasıl Korunulur?

Umrede hasta olmak, yolculuğun kimseye söylenmeyen tarafıdır. Yola çıkmadan önce konuşulan ihram, tavaf, Ravza'dır; dönüşte ise şu cümle duyulur: "Çok güzeldi ama bir öksürük tuttu, hâlâ geçmedi." Bu yazıda bu hâli üç yönüyle ele alıyoruz. Önce gönle dokunan soru: hasta olmak neye işarettir, hadisler ne diyor? Sonra bedene bakan soru: umrede neden bu kadar kolay hasta olunur, "umre hastalığı" dedikleri şey nedir? En sonunda da elimizde olan kısım: hasta olmamak için neler yapılır, hastalanınca ne yapılır, dönüşte neye dikkat edilir? Hükümleri kaynağından, sağlık önerilerini Sağlık Bakanlığı'nın ve Suudi Sağlık Bakanlığı'nın metinlerinden aldık; kendi kafamızdan tıbbi tavsiye yazmadık.

Kısa cevap: Umrede hasta olmak bir ceza ya da "kabul olmadı" işareti değildir. Hz. Peygamber'in Buhârî ve Müslim'de geçen sözüne göre Müslümanın başına gelen hastalık, yorgunluk ve sıkıntı, ayağına batan dikene kadar, günahlarının bağışlanmasına vesiledir; umreye özel ayrı bir rivayet ise yoktur. Umrede en sık görülen hastalık soğuk algınlığı türünden solunum yolu enfeksiyonudur; sebebi kalabalık, yorgunluk, iklim farkı ve klimadır. Korunmanın yolu Sağlık Bakanlığı'nın listesinde yazar: kalabalıkta maske, sık el yıkama, güvenli su, hasta kişiden uzak durmak ve dinlenmek. Hastalanırsanız kafile görevlinize haber verip en yakın sağlık kuruluşuna gidersiniz; zorunlu umre sigortanız acil tedaviyi karşılar. Döndükten sonraki on dört gün içinde ateşle birlikte öksürük ya da nefes darlığı olursa sağlık kuruluşuna başvurup umreden döndüğünüzü söylemeniz gerekir.

Umrede hasta olmak neye işaret? Hadisler ne diyor, ne demiyor?

Özet: Hastalığın günahlara kefaret olduğunu söyleyen hadisler sahihtir ve umrede hastalanan için de geçerlidir. "Umrede hasta olmak şuna işarettir" diyen özel bir rivayet ise kaynaklarda yoktur; bu yüzden "kabul oldu" ya da "kabul olmadı" yorumu yapılmaz.

Umre dönüşü ateşler içinde yatan bir hanım yolcunun en çok sorduğu soru hastalığın kendisi değildir: "Acaba umrem kabul olmadı mı, bir hata mı ettim?" Bu sorunun cevabını Hz. Peygamber'in sözlerinde aramak gerekir, çünkü mesele bir duygu değil, bir hüküm meselesidir.

Ebû Saîd el-Hudrî ve Ebû Hüreyre'den rivayet edilen, Buhârî'nin ve Müslim'in kaydettiği sahih hadiste Hz. Peygamber şöyle buyurur: Müslümanın başına gelen yorgunluk, hastalık, üzüntü, keder ve sıkıntıdan ayağına batan dikene kadar her şey, Allah'ın onun günahlarını bağışlamasına vesile olur. Hadis, hastalığı bir işaret değil bir imkân olarak anlatır: sabredildiğinde günahlar dökülür, derece yükselir.

İkinci rivayet daha da doğrudan konuşur. Müslim'in Câbir'den naklettiğine göre Hz. Peygamber, sıtmadan titreyen Ümmü Sâib'in yanına girer; kadın hastalığına beddua etmektedir. Hz. Peygamber ona "Sıtmaya sövme; çünkü o, körüğün demirin pasını giderdiği gibi insanoğlunun hata ve günahlarını giderir" buyurur. Ateşli bir hastalığın bile Allah'ın bir fiili olduğu ve mümin için arınma vesilesi sayıldığı, bu hadisin açık mesajıdır.

Bu iki hadis genel hadislerdir; evde hastalanan için de umrede hastalanan için de aynı şeyi söyler. Peki umreye özel bir söz var mı? Sosyal medyada "umrede hasta olmanın fazileti" diye dolaşan cümleleri aradık; sahih hadis kaynaklarında umrede hastalanmaya özgü, ayrı bir fazilet ya da işaret bildiren bir rivayet bulamadık. Bunun pratik anlamı şudur: hastalığınızı ne "umrem kabul oldu, Allah beni sınıyor" diye kesin bir müjdeye, ne de "demek ki bir eksiğim vardı" diye kesin bir uyarıya çevirmeyin. Hastalık, hadislerin dediği gibi, sabredilince kefaret olan bir hâldir; o kadar. Niyetinizi düzeltmek, dua etmek ve bedeninize bakmak size düşer; gerisi Allah'ın takdiridir.

Bir de sık karıştırılan nokta var: hastalanmak ihramı bozmaz, umreyi geçersiz kılmaz. İhramlıyken ilaç içmek, iğne olmak, kokusuz krem sürmek câizdir; bunu umreye giderken ilaç rehberimizde ayrıntısıyla yazdık. Hastalık umrenin tamamlanmasını engelleyecek kadar ağırsa fıkıhta bunun da bir adı ve çözümü vardır; aşağıda "ihsâr" başlığında anlattık.

"Umre hastalığı" nedir? Umrede neden bu kadar kolay hasta olunur?

Özet: Halk arasında "umre hastalığı" ya da "hac öksürüğü" denen şey çoğunlukla soğuk algınlığı türünden bir üst solunum yolu enfeksiyonudur. Suudi Sağlık Bakanlığı solunum yolu hastalıklarını hac ve umrede en sık görülen hastalıklar arasında sayar.

Türkiye'de kafile dönüşünde "umre hastalığı" denen tablo bellidir: boğaz ağrısı, kuru öksürük, burun akıntısı, halsizlik, bazen ateş. İngilizce kaynaklarda buna "Hajj cough", yani hac öksürüğü denir ve seyahat sağlığı kurumları bunu hacıların iyi bilinen bir sorunu olarak anar. Suudi Sağlık Bakanlığı'nın hacı sağlığı sayfası, solunum yolu hastalıklarının hacda en sık görülen hastalıklar arasında olduğunu; soğuk algınlığı gibi üst solunum yolu enfeksiyonlarının zatürre gibi alt solunum yolu enfeksiyonlarından daha sık, alt solunum yolu enfeksiyonlarının ise daha tehlikeli olduğunu yazar.

Neden bu kadar kolay hasta olunur? Sebepler bir araya gelince tablo kendiliğinden ortaya çıkar:

• Kalabalık. Sağlık Bakanlığı'nın Seyahat Sağlığı sitesinde yayımlanan umre sağlık gerekliliklerinde cümle açıktır: umre gibi yoğun nüfuslu toplantılarda solunum yoluyla bulaşan hastalık riski artar. Tavafta, sa'yde ve vakit namazlarında dünyanın dört bir yanından gelen yüz binlerce kişiyle aynı havayı solursunuz.

• Bulaşma yolları. Suudi Sağlık Bakanlığı üç yol sayar: hasta kişiyle doğrudan temas, öksürük ve hapşırıkla havaya saçılan damlacıkları solumak, kirli bir yüzeye ya da hastanın eşyasına dokunduktan sonra eli ağza, burna, göze götürmek.

• Yorgunluk ve uykusuzluk. Gece namazları, sabah Harem'e yürüyüş, gündüz ziyaretler; vücut dinlenmeyince savunması düşer. Bu, kaynak gerektirmeyen, her kafilenin bildiği gerçektir.

• İklim ve klima. Dışarıda sıcak, otelde ve Harem'in içinde güçlü klima. Suudi Sağlık Bakanlığı, terlemişken klimanın doğrudan soğuk havasından kaçınmayı ayrıca öğütler. Aylara göre Mekke ve Medine sıcaklığını umrede hava durumu yazımızda verdik; kışın gece Medine'nin soğuk olabildiğini orada da göreceksiniz.

• Kuru hava ve çok konuşma. Boğaz kurur, tahriş olur; öksürük bazen enfeksiyon olmadan da başlar. Bu yüzden Suudi Sağlık Bakanlığı bol sıvıyı, özellikle ılık içecekleri önerir.

Bu listeyi okuyunca "o zaman herkes hasta olur" diye düşünmeyin. Aynı kafilede yola aynı gün çıkıp hiç hasta olmadan dönenler de vardır; fark çoğu zaman aşağıdaki tedbirlerde gizlidir.

Umrede hasta olmamak için ne yapmalı? Sağlık Bakanlığı'nın listesi

Özet: Korunma listesini biz yazmadık; T.C. Sağlık Bakanlığı'nın "Hac ve Umre'de Enfeksiyon Kontrol Önlemleri" broşürü, MERS-CoV bilgi notu, Seyahat Sağlığı'nın umre önerileri ve Suudi Sağlık Bakanlığı'nın sayfası ne diyorsa onu derledik.

Önce yola çıkmadan yapılacaklar, sonra oradayken yapılacaklar. İkisini tablo hâlinde veriyoruz; yanına da hangi kurumun söylediğini yazdık ki "kimin tavsiyesi" sorusu açık kalmasın.

Hanım yolculara bir de pratik not: Harem'in içi çoğu zaman dışarıdan serindir. Çantanızda ince bir şal ya da hırka, bir küçük el antiseptiği ve yedek maske her zaman dursun. Kıyafet ve ayakkabı seçimi için umrede ne giyilir rehberimize bakabilirsiniz; orada mevsime göre giyinmeyi anlattık.

Valize eklenecek küçük sağlık çantası (kaynaklı liste): yedek maskeler · el antiseptiği · kâğıt mendil · kapalı su şişesi için küçük bir çanta · sürekli ilaçlarınız ve raporu (ilaç rehberi) · aşı kartı (menenjit aşısı yazısı) · sigorta poliçenizin çıktısı ya da ekran görüntüsü (sigorta yazısı). Ağrı kesici, öksürük şurubu gibi ilaçlar için hekiminize danışın; biz ilaç adı önermiyoruz.

Umrede hastalanırsam ne yapmalıyım? Hastane, sigorta ve "Türk hastanesi" sorusu

Özet: Önce kafile görevlinize haber verin, sonra en yakın sağlık kuruluşuna gidin; vizeyle gelen zorunlu umre sigortanız acil tedaviyi karşılar. Mekke'de "Türk hastanesi" yoktur; Diyanet'in sağlık ekibi Diyanet organizasyonuyla gidenlere hizmet verir, acente yolcuları Suudi sağlık kuruluşlarına gider.

Hastalandığınızda yapılacaklar aslında kısa bir sıradır. İlk iş kafile görevlisine haber vermektir; hangi sağlık kuruluşuna gidileceğini, tercüman gerekip gerekmediğini en hızlı o bilir. Suudi Sağlık Bakanlığı'nın tavsiyesi de aynıdır: belirtiler başlayınca en yakın sağlık merkezine başvurun. Hafif bir soğuk algınlığında ise Bakanlık'ın önerisi dinlenmek, bol ve mümkünse ılık sıvı almak, yatarken başı yastıkla yükseltmek ve ateş düşürücüyü hekim tavsiyesine göre kullanmaktır; doktora danışmadan antibiyotik alınmaması aynı sayfada ayrıca yazar.

Masrafı kim öder? Umre vizesiyle birlikte gelen zorunlu sigorta, acil muayene, tedavi ve hastane yatışını belirli tavanlar içinde karşılar. Hangi durumun karşılandığını, poliçenizi nasıl kontrol edeceğinizi ve hastanede hangi belgeleri saklayacağınızı umre sağlık sigortası yazımızda adım adım yazdık; burada tekrar etmiyoruz. Tek cümlelik özet: hastaneye giderken pasaportunuz ve vize belgeniz yanınızda olsun, aldığınız her raporu ve faturayı saklayın.

En çok sorulan sorulardan biri de "Mekke'de Türk hastanesi var mı?" sorusudur. Türkiye'ye ait bir hastane yoktur. Diyanet İşleri Başkanlığı'nın umre tanıtım broşüründe yazdığına göre Diyanet'in sağlık ekipleri Mekke ve Medine'de kendi umre yolcularına hizmet verir; hastane gerektiren durumlarda ise tercümanlar aracılığıyla yerel hastanelerden yararlanılır. Yani "Diyanet hastanesi" denen şey Diyanet organizasyonuyla gidenler için kurulmuş sağlık birimleridir. Acente programıyla giden yolcu, Suudi Arabistan'daki devlet ve özel sağlık kuruluşlarına gider; bunun karşılığı da zorunlu sigortadır. Bizim programlarımızda da işleyiş budur: kafile görevlisi yönlendirir, tedavi Suudi sağlık kuruluşunda yapılır, masraf sigorta kapsamında karşılanır.

Hasta olduğunuz günlerde ibadeti zorlamayın. Tavaf ve sa'yi tekerlekli sandalyeyle yapmak câizdir ve Harem'de bu hizmet vardır; nasıl ayarlandığını tekerlekli sandalye rehberimizde anlattık. Namazları otelde kılmak, bir iki gün Harem'e gitmemek umreyi eksiltmez; aksine hem sizi hem kafilenizi korur. Sağlık Bakanlığı'nın notu açıktır: hastayken başkalarına bulaştırmamak için mümkün olduğunca diğer insanlarla temastan kaçınılmalıdır.

Hasta olan ihramlı umreyi tamamlayamazsa ne olur? Fıkıhta "ihsâr"

Özet: Hastalık ihramı bozmaz; ilaç ve iğne câizdir. İhrama girdikten sonra hastalık yüzünden tavaf yapamayacak hâle gelen kişinin durumuna fıkıhta ihsâr denir. Hanefîlere göre hastalık ihsâr sebebidir; Harem'de bir kurban kesilerek ihramdan çıkılır, umre sonra kaza edilir. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelîler hastalığı ihsâr saymaz; kişi iyileşene kadar ihramlı kalır.

Önce rahatlatan kısım: hasta olmak ihramı bozmaz, umreyi geçersiz kılmaz. İhramlıyken ilaç içmek, iğne olmak, serum takılmak, kokusuz pansuman yapılmak câizdir; kokulu ilaç ve bazı istisnalar için ihram yazımıza ve ihram yasağı cezaları yazımıza bakabilirsiniz. Umrecilerin büyük çoğunluğunda hastalık birkaç günlük bir soğuk algınlığıdır; dinlenip toparlanınca umre tamamlanır, mesele biter.

Asıl soru şudur: ya hastalık ağırsa ve kişi ihrama girdiği hâlde tavaf ve sa'yi hiç yapamayacak durumdaysa? TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "İhsâr" maddesine göre ihsâr, hac veya umrenin tamamlanmasını engelleyen bir durumun ortaya çıkmasıdır; bu duruma düşen kişiye "muhsar" denir ve terim Bakara sûresinin 196. âyetinden türetilmiştir. Mezhepler hastalığın bu kapsama girip girmediğinde ayrılır; aşağıdaki tablo aynı maddeden derlenmiştir.

Bu tablonun hayattaki karşılığı şudur: Hanefî bir yolcu Mekke'de hastaneye yatar ve kafile dönüş günü gelince tavaf yapamamışsa, Harem'de kesilecek bir kurbanla ihramdan çıkar ve umresini ilerideki bir yolculukta kaza eder. Böyle bir durumda hocanızla ve kafile görevlisiyle konuşun; kurbanın kesilmesini onlar ayarlar. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun bu konuda yayımlanmış bir fetvası vardır; bu yazıyı hazırlarken o sayfaya erişemediğimiz için Diyanet'in ifadesini buraya aktarmadık, hükmü TDV İslâm Ansiklopedisi'nden verdik. Kafilenizdeki din görevlisi size Diyanet'in görüşünü ayrıca söyleyecektir.

Unutulmaması gereken bir şey daha: ihsâr tablosu çok ağır ve nadir bir durumu anlatır. Hastalığı duyar duymaz ihramdan çıkmaya kalkmak yanlıştır; tavaf tekerlekli sandalyeyle de yapılır, sa'y de. Hekim "yataktan kalkamaz" demedikçe umrenin yolu açıktır.

Umre dönüşü hasta olmak: neden olur, 14 gün kuralı nedir?

Özet: Dönüşte hastalanma, yolculukta kapılan virüsün kuluçka süresini evde tamamlamasıyla açıklanır. Sağlık Bakanlığı'nın kuralı nettir: dönüşten sonraki on dört gün içinde ateşle birlikte öksürük ya da nefes darlığı olursa sağlık kuruluşuna başvurulur ve hekime umreden dönüldüğü söylenir.

"Orada hiçbir şeyim yoktu, eve gelince yattım." Bu cümle, "umreden gelenler neden hasta olur" sorusunun başlı başına bir arama konusu olmasını açıklar. Cevabı basittir: solunum yolu enfeksiyonlarının çoğu, virüs alındıktan bir iki gün sonra değil, birkaç gün sonra belirti verir. Son gün Harem'de veda tavafında kapılan virüs, uzun uçuş, bagaj, havalimanı yorgunluğu ve İstanbul'un soğuğuyla birleşince evde patlar. Yorgun bir bedenin savunması düşüktür; hastalık fırsatı burada bulur.

Bu noktada Sağlık Bakanlığı'nın iki uyarısı vardır ve ikisi de yazılıdır. Birincisi Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nün broşüründen: hac ve umreden döndükten sonra ishal, ateş, öksürük ve nefes almada güçlük gibi şikâyeti olanlar en yakın sağlık kuruluşuna başvurmalı, şikâyetini anlatırken bir süre önce umreden döndüğünü de söylemelidir. İkincisi MERS-CoV bilgi notundan: Suudi Arabistan ziyaretinden sonraki on dört gün içinde ateşle birlikte alt solunum yolu belirtileri (öksürük, nefes darlığı) olan kişiler bir sağlık kuruluşuna başvurmalı ve hekime mutlaka Suudi Arabistan seyahatini bildirmelidir.

Bu kuralın sebebi MERS-CoV denen, Orta Doğu Solunum Sendromu koronavirüsüdür. Sağlık Bakanlığı'nın 2022 tarihli notuna göre virüs ilk kez 2012'de Ürdün'de tespit edilmiş, aynı yıl Suudi Arabistan'dan vaka bildirilmiş; Mayıs 2022'ye kadar dünyada 2.602 kişi hastalanmış, bunların 944'ü hayatını kaybetmiş ve vakaların büyük kısmı Suudi Arabistan'da görülmüştür. Aynı not, hastalığın insandan insana bulaşabildiğini ama hızla yayılmadığını, Bakanlığın uyarılarına uymak şartıyla Suudi Arabistan'a seyahatte sakınca olmadığını da yazar. Yani korkutmak için değil, "ateşim var, öksürüyorum" diyen umrecinin hekimine seyahatini söylemesi için anlatıyoruz: hekim bu bilgiyle hem sizi hem bekleme odasındakileri korur.

Eve döndüğünüzde yapılacaklar kısa: ilk günler dinlenin; grip benzeri bir hastalıkta ateş düştükten sonra en az 24 saat daha istirahat edin (HSGM notu); hasta iseniz torunlarınızı, yaşlı anne babanızı ilk günlerde öpüp koklamayı erteleyin; ziyarete gelenlere "biraz hastayım" demekten çekinmeyin. Umre dönüşü ziyaret ve ikram güzel bir gelenektir; ama o ikramı hastalıkla birlikte dağıtmak zorunda değilsiniz.

Kimler daha dikkatli olmalı? Yaşlı, kronik hasta ve hamile yolcular

Özet: Sağlık Bakanlığı şeker, kronik akciğer, böbrek ve bağışıklık yetmezliği olanlarda MERS-CoV'un daha ağır seyrettiğini yazar; yaşlılar için güneş ve sıvı uyarısı ayrıca vardır. Bu yolcular gidemez değildir; hazırlığı farklıdır.

Yetmiş yaşındaki annesini umreye göndermek isteyen evladın sorusu "gidebilir mi" değil, "nasıl gitmeli" olmalıdır. Sağlık Bakanlığı'nın MERS-CoV notu şeker hastalığı, kronik akciğer hastalığı, böbrek yetmezliği ve bağışıklık sistemi yetmezliği olanlarda hastalığın daha şiddetli seyredebildiğini yazar; Seyahat Sağlığı'nın umre önerileri de özellikle yaşlı bireylerin ibadet sırasında doğrudan güneşte kalmamasını ve yeterli sıvı almasını ister. Hangi hastalıkların yolculuğa engel sayıldığını umreye kimler gidemez yazımızda, hamilelikte uçuş ve aşı sorularını hamilelikte umre yazımızda topladık.

Bu yolcular için hazırlık üç kalemdir. Birincisi hekim görüşü ve ilaç planı; bunu ilaç rehberinde anlattık. İkincisi program seçimi: Harem'e yakın otel, az yürüyüş, kısa süre. Kâbe'ye yürüme mesafesindeki otellerle kurduğumuz yürüme mesafeli Ramazan umresi programı tam da bu ihtiyaç için var; diğer dönemler için umre programları sayfamızdan otel mesafesine bakarak seçim yapabilirsiniz. Üçüncüsü sigorta: zorunlu sigortanın kronik hastalıkta neyi karşılayıp neyi karşılamadığını sigorta yazısında yazdık; ek sigorta düşünmesi gerekenler de orada.

Son olarak ailelere bir söz: yaşlı yakınınız orada hastalanırsa süreç yalnız yürümez; kafile görevlisi, otel ve sağlık kuruluşu birlikte ilgilenir. En kötü ihtimali düşünüp duramayan aileler için umrede vefat yazımızı da yazdık; okuyunca göreceksiniz ki orada bile bir düzen ve bir teselli vardır.

Sık Sorulan Sorular

Umrede hasta olmak hadiste nasıl geçer?

Umreye özel bir hadis yoktur; genel hadisler vardır. Buhârî ve Müslim'in Ebû Saîd el-Hudrî ve Ebû Hüreyre'den rivayet ettiği sahih hadise göre Müslümanın başına gelen yorgunluk, hastalık, üzüntü, keder ve sıkıntı, ayağına batan dikene kadar, günahlarının bağışlanmasına vesiledir. Müslim'deki başka bir hadiste Hz. Peygamber, sıtmadan titreyen Ümmü Sâib'e hastalığa sövmemesini, çünkü onun körüğün demirin pasını giderdiği gibi günahları giderdiğini söyler. Umrede hastalanan için geçerli olan da bu iki hadistir.

Umrede hasta olmak sevap mıdır, günahlara kefaret midir?

Hadislere göre sabırla karşılanan hastalık günahlara kefarettir; bu umrede de evde de böyledir. Hastalığın kendisi sevap değildir, sabır ve rıza sevaptır. "Umrede hasta olmanın özel fazileti" diye ayrı bir rivayet kaynaklarda bulunmadığı için hastalığı bir müjde ya da ceza işareti saymak doğru olmaz.

Umrede hasta olmak neye işarettir, umre kabul olmadı mı?

Hastalık umrenin kabul olup olmadığına dair bir işaret değildir; kabul Allah'ın takdiridir. Hadislerde hastalık, sabredildiğinde günahları döken bir imkân olarak anlatılır. Tıbbi açıdan ise işaret ettiği şey bellidir: kalabalık, yorgunluk, iklim farkı ve klima. Dua edin, dinlenin ve gerekirse hekime gidin.

Umre hastalığı nedir, hac öksürüğü ne demek?

Halk arasında "umre hastalığı", İngilizce kaynaklarda "Hajj cough" denen tablo çoğunlukla soğuk algınlığı türünden bir üst solunum yolu enfeksiyonudur: boğaz ağrısı, kuru öksürük, burun akıntısı, halsizlik, bazen ateş. Suudi Sağlık Bakanlığı solunum yolu hastalıklarını hac ve umrede en sık görülen hastalıklar arasında sayar; soğuk algınlığı sık, zatürre daha seyrek ama daha tehlikelidir.

Umrede hasta olmamak için ne yapmalı?

Sağlık Bakanlığı'nın listesi şudur: tavaf ve sa'y gibi kalabalıklarda maske takmak ve maskeyi tercihen altı saatte bir değiştirmek, elleri sık yıkamak ya da antiseptik kullanmak, hasta kişilerle yakın temastan kaçınmak, güvenli su içmek, çiğ süt ve çiğ et yememek, develerden uzak durmak, yeterli dinlenmek. Suudi Sağlık Bakanlığı buna terlemişken klimanın doğrudan soğuğundan kaçınmayı ve en kalabalık saatlerden uzak durmayı ekler. Yola çıkmadan menenjit aşısı ve hekim kontrolü de bu listenin başındadır.

Umrede hasta olanlar ne yapmalı?

Kafile görevlisine haber verip en yakın sağlık kuruluşuna gitmek; hafif soğuk algınlığında dinlenmek, bol ve ılık sıvı almak, doktora danışmadan antibiyotik almamak. Tedavi masrafı vizeyle gelen zorunlu umre sigortası kapsamında karşılanır; belge ve faturaları saklayın. Hastayken başkalarına bulaştırmamak için temas azaltılır, maske takılır; tavaf ve sa'y gerekirse tekerlekli sandalyeyle yapılır.

Mekke'de Türk hastanesi ya da Diyanet hastanesi var mı?

Türkiye'ye ait bir hastane yoktur. Diyanet İşleri Başkanlığı'nın umre broşürüne göre Diyanet'in sağlık ekipleri Mekke ve Medine'de kendi umre yolcularına hizmet verir, hastane gerektiren durumlarda tercümanlar aracılığıyla yerel hastanelerden yararlanılır. Acente programıyla giden yolcu Suudi Arabistan'daki sağlık kuruluşlarına gider; masraf zorunlu sigorta kapsamındadır.

Umrede grip olmak ya da ilaç içmek ihramı bozar mı?

Hayır. Hastalık ihramı bozmaz; ihramlıyken ilaç içmek, iğne olmak ve kokusuz pansuman câizdir. Kokulu ilaç ve merhemlerde dikkat gerekir; ayrıntı ihram yasakları ve ilaç rehberi yazılarımızdadır. Umre, hastalık geçince tamamlanır.

Hasta olan ihramlı umreyi tamamlayamazsa ne yapar?

TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "İhsâr" maddesine göre Hanefîler hastalığı ihsâr sebebi sayar: Harem'de bir kurban kesilerek ihramdan çıkılır, umre sonra kaza edilir. Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelîler hastalığı ihsâr saymaz; kişi iyileşene kadar ihramlı kalır ve umresini tamamlar. Bu nadir ve ağır bir durumdur; kafiledeki din görevlisiyle konuşulur.

Umre dönüşü ateş ve öksürük olursa ne yapmalı?

Sağlık Bakanlığı'na göre Suudi Arabistan'dan döndükten sonraki on dört gün içinde ateşle birlikte öksürük ya da nefes darlığı olan kişi bir sağlık kuruluşuna başvurmalı ve hekime umreden döndüğünü mutlaka söylemelidir. Bu kural MERS-CoV ihtimali içindir; çoğu zaman tanı sıradan bir soğuk algınlığı çıkar, ama kararı hekim verir.

Umreden gelenler neden hasta olur?

Son günlerde kalabalıkta alınan virüs belirtisini çoğu zaman birkaç gün sonra verir; uzun uçuş, yorgunluk, uykusuzluk ve Türkiye'nin soğuğuyla birleşince hastalık evde ortaya çıkar. Yorgun bedenin savunması düşüktür. Dönüşte birkaç gün dinlenmek ve belirti varsa hekime seyahati söylemek yeterlidir.

Son Söz

Umrede hasta olmak ne bir ceza ne de bir madalyadır; Hz. Peygamber'in dediği gibi sabredilince günahları döken bir hâldir, o kadar. Hastalığın sebebi de bellidir: kalabalık, yorgunluk, iklim ve klima. Sağlık Bakanlığı'nın listesi masanın üstünde duruyor: maske, el yıkama, güvenli su, hasta kişiden uzak durmak, dinlenmek. Hastalanırsanız kafile görevliniz ve sigortanız var; döndükten sonraki on dört günde ateşiniz olursa hekiminize umreden döndüğünüzü söyleyin. Bunları yapan bir yolcu, dönüşte "çok güzeldi ama…" diye başlayan cümleyi kurmadan anlatır umresini. Program seçerken otel mesafesini ve sürenizi sağlığınıza göre belirleyin; sorularınız için bize yazabilirsiniz.

Hastalık dikenden bile günah döken bir imkânsa, tedbir o dikeni ayağa batırmamanın adıdır; ikisini birlikte götüren umreci Harem'den de evinden de huzurla çıkar.

Kaynaklar

• Ebû Saîd el-Hudrî ve Ebû Hüreyre'den "Müslümanın başına gelen yorgunluk, hastalık… ayağına batan diken" hadisi: Buhârî, 5641; Müslim (muttefekun aleyh). Türkçe metin ve sıhhat notu için Hadis Ansiklopedisi, hadeethenc.com, hadis 3701.

• Câbir'den Ümmü Sâib hadisi ("Sıtmaya sövme…"): Müslim; Türkçe metin ve şerh için Hadis Ansiklopedisi, hadeethenc.com, hadis 8961.

• Salim Öğüt, "İhsâr", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 21, İstanbul 2000, s. 548-549 (hastalığın ihsâr sayılıp sayılmaması, hedy, ihramdan çıkış ve kaza konusunda mezhep görüşleri).

• T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Hac ve Umre'de Enfeksiyon Kontrol Önlemleri broşürü (hsgm.saglik.gov.tr; maske, el hijyeni, gıda-su, deve teması, dönüş sonrası başvuru).

• T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Hac ve Umre'ye Gidenlere MERS-CoV Hastalığı Bilgi Notu, 2022 (vaka sayıları Mayıs 2022 itibarıyla; korunma önlemleri; dönüş sonrası 14 gün kuralı).

• T.C. Sağlık Bakanlığı, Seyahat Sağlığı, "Suudi Arabistan'a Umre İçin Gidecek Yolculara Yönelik Sağlık Gereklilikleri ve Önerileri 2024" (8 Mayıs 2024; Suudi Sağlık Bakanlığı belgesinin çevirisi: aşılar, kalabalıkta solunum yolu riski, maske, el yıkama, yaşlılar için güneş ve sıvı).

• Suudi Arabistan Sağlık Bakanlığı, "Respiratory infection during Hajj", Pilgrims' Health sayfası (son güncelleme 21 Haziran 2023; solunum yolu hastalıklarının sıklığı, bulaşma yolları, korunma ve evde bakım önerileri).

• Diyanet İşleri Başkanlığı, 2015-2016 Umre tanıtım broşürü, "Sağlık ve Yemek Hizmetleri" bölümü (sağlık ekiplerinin Mekke ve Medine'de hizmeti; hastane gerektiren durumlarda tercüman aracılığıyla yerel hastaneler); webdosyasp.diyanet.gov.tr.

• Zorunlu umre sigortası teminatı ve hastalanınca yapılacaklar: efttur.com/umre-saglik-sigortasi/ yazımız (Suudi Hac ve Umre Bakanlığı teminat tablosundan aktarım).