
Umre hazırlığında valizin en küçük ama en önemli köşesi ilaç poşetidir. Annemizin tansiyon hapları, eşimizin şeker ölçüm cihazı, çocuğun ateş şurubu, kendi migren ilacımız… Yola çıkmadan önce aklımıza hep aynı sorular gelir: Bu ilaçları Suudi Arabistan'a sokabilir miyim? Reçete ya da rapor isteyen olur mu? Ne kadar götürmeliyim? Orada bulamazsam ne yaparım?
Bu yazıda bu soruları resmî kaynaklarla cevaplıyoruz: Suudi Gıda ve İlaç Kurumu (SFDA) duyuruları, T.C. Riyad Büyükelçiliği, Suudi Sağlık Bakanlığı'nın umre yönergesi (Türkçesi T.C. Sağlık Bakanlığı Seyahat Sağlığı sitesinde), Diyanet'in hac eğitim rehberi ve ihram hükümleri için TDV İslâm Ansiklopedisi. Bilerek yapmadığımız bir şey var: ilaç adı, etken madde ya da doz önermiyoruz. Hangi ilacın size uygun olduğuna hekiminiz ve eczacınız karar verir; biz size kuralları ve hazırlığı anlatıyoruz.
Kısa cevap: Umreye giderken ilaç alınır mı? Evet, kişisel kullanım için ilaç götürebilirsiniz. Sürekli kullandığınız ilaçları orijinal kutusunda, dönüşe kadar yetecek miktarda ve sağlık durumunuzu gösteren rapor ya da reçeteyle birlikte alın; Suudi Sağlık Bakanlığı kronik hastalara bunu tavsiye eder, Riyad Büyükelçiliği de sağlık raporu eşliğinde en fazla 90 günlük ilaç getirilebildiğini duyurmuştur. İlacınız uyuşturucu (narkotik) ya da psikotrop madde içeriyorsa kural farklıdır: Suudi Gıda ve İlaç Kurumu'ndan (SFDA) yola çıkmadan önce elektronik izin almanız gerekir; izinli miktar 30 günlük kullanımı ya da Suudi Arabistan'da kalış sürenizi (hangisi kısaysa) geçemez. Hangi ilacın bu gruba girdiğini hekiminize ve eczacınıza sorun.
Suudi Arabistan'a İlaç Götürmek: Kim Ne Diyor? Tek Tabloda
Özet: Sıradan ilaçlarla kontrole tabi ilaçlar iki ayrı kurala bağlıdır. Sürekli ilaç için rapor ve orijinal ambalaj yeterlidir; narkotik ve psikotrop içeren ilaç için önceden SFDA izni gerekir.
İnternette bu konuda birbirini tutmayan çok bilgi var; bir kısmı yıllar önceki uygulamayı anlatıyor. Aşağıdaki tabloda yalnız kaynağın kendisinden okuduğumuz kuralları, tarihleriyle birlikte topladık.
İlaç türü | Ne gerekir? | Kaynak ve tarih |
|---|---|---|
Sürekli kullanılan ilaç (tansiyon, şeker, kalp, tiroid vb.) | Yeterli miktar, orijinal ambalaj, sağlık durumunu gösteren belge | Suudi Sağlık Bakanlığı umre yönergesi md. 4.2 (Seyahat Sağlığı, 10 Ocak 2025) |
Kişisel kullanım ilacı, miktar | Sağlık raporu eşliğinde en fazla 90 günlük | T.C. Riyad Büyükelçiliği duyurusu, 22 Aralık 2022 |
Narkotik ya da psikotrop içeren ilaç | Yola çıkmadan SFDA'dan elektronik izin; en fazla 30 günlük ya da kalış süresi kadar (hangisi kısaysa) | SFDA duyuruları, 12 Şubat 2025 ve 5 Mayıs 2026 |
İzin şartının zorunlu hâle gelmesi | Hizmet 2 Ekim 2025'te başladı, zorunlu uygulama 1 Kasım 2025 | T.C. Ticaret Bakanlığı bilgilendirmesi (ticaret odaları aracılığıyla, Kasım 2025) |
Diyaliz, kemoterapi, kronik hastalık | Reçete ve raporlar yanınızda; diyaliz raporu, kemoterapi uygulama talimatı | Diyanet hac eğitim rehberi, "İlaçlar" (hac için yazılmış) |
Tablodaki 90 günlük sınır büyükelçiliğin 2022 duyurusundan, 30 günlük sınır ise SFDA'nın 2026'da kontrole tabi ilaçlar için yaptığı açıklamadan geliyor. İkisi farklı ilaç gruplarını anlatır; birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Kurallar zaman zaman değiştiği için yola çıkmadan önce SFDA'nın sitesine (sfda.gov.sa) bir kez daha bakmanızı öneririz.
Sürekli Kullandığınız İlaçlar: Ne Kadar Götürmeli, Nasıl Taşımalı?
Özet: Dönüşe kadar yetecek kadar, orijinal kutusunda ve raporuyla. Orada aynı ilacı bulacağınıza güvenmeyin.
Suudi Sağlık Bakanlığı'nın 2025 umre yönergesi kronik hastalığı olan umre yolcularına üç şey tavsiye eder: umreden önce bir sağlık kuruluşuna gitmek, sağlık durumunu gösteren belgeleri yanında bulundurmak ve kullandığı ilaçlardan yeterli miktarı orijinal ambalajında getirmek. Orijinal kutu, ilacın ne olduğunu kontrol eden görevli için de, yolda ilacınızı karıştırmamanız için de önemlidir; hapları haftalık kutulara boşaltacaksanız bile asıl kutuları yanınıza alın.
Diyanet'in hac eğitim rehberi, hac dönemi için şu uyarıyı yapar: Mekke ve Medine'deki sağlık merkezlerinde genellikle acil ve en sık gereken ilaçlar bulunur, ama daha önce kullandığınız ilacın aynısı çoğunlukla olmayabilir; bu yüzden sürekli kullandığınız ilacı dönüşünüze kadar yetecek miktarda yanınıza almanız tavsiye edilir. Bu uyarı hac içindir, ama umre için de aynı mantık geçerlidir: alıştığınız ilacın yerine başka bir ilaca geçmek yolculuğun ortasında yapılacak bir şey değildir.
Miktarı hesaplarken yalnız tur gün sayısına bakmayın. Uçuş rötarı, aktarma ya da hastalık nedeniyle dönüş birkaç gün kayabilir; hekiminizle konuşarak birkaç günlük pay bırakmanız iyi olur. Bu pay, Riyad Büyükelçiliği'nin duyurduğu 90 günlük üst sınırın çok altında kalır.
Tavsiyemiz: Sürekli ilaçlarınızı ikiye bölün. Birkaç günlük kısmı el çantanızda, kalanını valizinizde taşıyın. Valiz gecikse ya da başka bir uçuşa kalsa bile ilk günleriniz aksamaz. Sıvı ilaçların kabinde taşınma kuralı havalimanına ve havayoluna göre değişebildiği için uçuştan önce havayolunuza sorun; bagaj kurallarını umrede bagaj hakkı yazımızda anlattık.
Reçete ve Sağlık Raporu Gerekir mi?
Özet: Sürekli ilaç için rapor ya da reçete yanınızda olmalı; kontrole tabi ilaçta ise son 6 ay içinde düzenlenmiş reçete veya rapor izin başvurusunun şartıdır.
Riyad Büyükelçiliği'nin duyurusuna göre Suudi makamları, sağlık sorunu nedeniyle kişisel kullanım için ilaç getirenlere sağlık raporu eşliğinde olmak kaydıyla en fazla 90 günlük ilaç izni veriyor. Diyanet'in hac rehberi de sürekli tedavi gerektiren hastalığı olanların ilaçlarını ve bu ilaçlara ait reçeteleri yanlarında getirmelerini ister; rehberde sayılan hastalıklar arasında şeker, yüksek tansiyon, kalp hastalıkları, KOAH ve astım, tiroid, romatizmal hastalıklar, kanser, kronik sindirim sistemi hastalıkları, ruhsal hastalıklar ve kan hastalıkları vardır.
Pratikte bunun anlamı şudur: hekiminizden, tanınızı ve kullandığınız ilaçları gösteren güncel bir rapor ya da reçete çıktısı isteyin ve ilaçlarınızla aynı çantada taşıyın. E-reçeteniz varsa çıktısını alın; telefonda olması yolda pil bitince işe yaramaz.
Rapor hangi dilde olmalı? Okuduğumuz resmî duyurularda Türkçe raporun kabul edilmeyeceğine ya da İngilizce/Arapça olması gerektiğine dair bir şart bulamadık. Yine de raporu ya da reçeteyi okuyacak kişi Türkçe bilmeyebilir; kendi seyahat sigortası ve sağlık bilgilendirmesi sayfamızda da yazdığımız gibi, reçetenin İngilizce bir özetini bulundurmak işinizi kolaylaştırır.
Uyuşturucu ve Psikotrop İçeren İlaçlar: SFDA İzni Nasıl Alınır?
Özet: Bu gruptaki ilaçlar için yola çıkmadan cds.sfda.gov.sa üzerinden kişisel izin alınır; izin girişte ve kalış boyunca gösterilir.
Suudi Gıda ve İlaç Kurumu, Şubat 2025'te "kontrole tabi ilaçlar için yolcu izni" hizmetini açtı. SFDA'nın açıklamasına göre bu hizmetle Suudi Arabistan'a gelen ve ülkeden ayrılan yolcular, yanlarındaki kontrole tabi ilacı önceden beyan ediyor; ilacın türü, miktarı ve kalış süresi bildiriliyor, onaylanan izin giriş noktalarında ve ülkede kaldığınız süre boyunca ilgili makamlara gösteriliyor. T.C. Ticaret Bakanlığı'nın Kasım 2025'te ticaret odaları aracılığıyla duyurduğu bilgiye göre bu izin morfin türü ilaçlar ve psikotrop maddeler içindir; hizmet 2 Ekim 2025'te başlamış, uygulama 1 Kasım 2025'ten itibaren zorunlu hâle gelmiştir.
SFDA 5 Mayıs 2026'da, kendi ifadesiyle "Allah'ın misafirleri" olan hacı ve umre yolcularının kişisel kullanım için taşıdığı narkotik ya da psikotrop içerikli ilaçlarla ilgili şartları ayrıca açıkladı:
Adım | SFDA'nın istediği |
|---|---|
1. Hesap | Elektronik Kontrollü İlaçlar Sistemi'nde (CDS, cds.sfda.gov.sa) "Kişisel Yolcu Hesabı" açılır |
2. Belgeler | Pasaport kopyası; son 6 ay içinde düzenlenmiş geçerli reçete ya da sağlık raporu; ilacın ve dış kutusunun fotoğrafı |
3. Beyan | Başvurudaki elektronik beyan onaylanır |
4. Miktar | Reçete ya da rapordaki doza göre en fazla 30 günlük kullanım veya Suudi Arabistan'da kalış süresi; hangisi kısaysa |
5. Kılavuz | Başvuru adımları SFDA sitesindeki Arapça ve İngilizce kullanıcı kılavuzunda anlatılır |
Umre turlarının çoğu 30 günden kısa sürdüğü için pratikte sınırı kalış süreniz belirler. Başvurunun kalkıştan kaç gün önce yapılması gerektiğine dair SFDA'nın açıklamasında bir süre yok; sonucu beklemek gerekeceği için işi son haftaya bırakmayın.
İlacım bu gruba giriyor mu? Bunu kutunun üstüne bakarak ya da internetteki listelerden tahmin etmeyin. İlacı yazan hekiminize ve eczacınıza "Bu ilaç narkotik ya da psikotrop madde içeriyor mu, Suudi Arabistan'a götürmek için izin gerekir mi?" diye sorun. Riyad Büyükelçiliği de Suudi Arabistan'ın ilaç ve psikotrop ilaç mevzuatına SFDA'nın sitesinden Arapça ve İngilizce olarak ulaşılabildiğini duyurmuştur. Türk makamları da yıllar önce aynı yönde uyarı yapmıştı: Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün 2018 duyurusu, hac kafilesindeki vatandaşların mümkünse yanlarında kontrole tabi ilaç bulundurmamasını, zorunluysa 6 aydan eski olmayan ayrıntılı sağlık raporu ve reçete, kişisel kullanım beyanı ve kimlik fotokopisiyle taşımasını istiyordu.
Umreye Giderken Hangi İlaçlar Alınır? Sağlık Çantası İçin Hekiminize Soracağınız Sorular
Özet: İlaç listesini internetten değil hekiminizden alın. Yolda en sık gereken ihtiyaç başlıklarını aşağıda sıraladık; içini hekiminiz doldursun.
"Umreye giderken yazılacak ilaçlar" diye aratınca karşınıza marka ve etken madde adlarıyla dolu listeler çıkıyor. Bir ilacın size iyi gelip gelmeyeceği; yaşınıza, hamile ya da emziren olup olmamanıza, kullandığınız diğer ilaçlara ve hastalıklarınıza bağlıdır. Reçetesiz satılan bir ilaç bile tansiyon, şeker ya da kan sulandırıcı ilaçlarla birlikte sorun çıkarabilir. Bu yüzden bu yazıda ilaç adı vermiyoruz; bunun yerine hekiminize götürebileceğiniz bir soru listesi hazırladık.
İhtiyaç başlığı | Hekiminize soracağınız |
|---|---|
Sürekli ilaçlar | Yolculuk ve saat farkında ilacımı ne zaman almalıyım? Kaç günlük pay bırakayım? Raporumu güncelleyebilir misiniz? |
Ağrı ve ateş | Kullandığım ilaçlarla birlikte hangi ağrı kesiciyi alabilirim, hangisinden kaçınmalıyım? |
Mide ve sindirim | Yemek düzeni değişince mide şikâyetim artarsa ne kullanmalıyım? |
Boğaz ve soğuk algınlığı | Klima ve kalabalık nedeniyle şikâyetim olursa yanıma ne almalıyım? |
Ayak, kas ve cilt | Uzun yürüyüşte su toplayan ayak, pişik ya da kas ağrısı için kokusuz hangi ürünü kullanabilirim? |
Çocuklar | Çocuğumun yaşına ve kilosuna uygun ateş düşürücü hangisi, kaç gün yeter? |
Yara bakımı | Küçük yaralar için çantama ne koyayım? |
Çantanızı hazırlarken "kokusuz" kelimesini aklınızda tutun. Aşağıda anlatacağımız gibi ihramlıyken koku sürünmek yasaktır; ayak kremi, ıslak mendil, sabun gibi ürünleri kokusuz seçerseniz ihramda içiniz rahat eder.
İhramdayken İlaç, İğne ve Krem Kullanılır mı?
Özet: İğne yaptırmak, kan aldırmak, diş çektirmek ihram yasakları arasında sayılmaz. Yasak olan koku sürünmektir; krem ve sabunu kokusuz seçin.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "İhram" maddesi, ihram yasaklarının hayatın tabii akışını ve ihtiyaçlarını göz ardı etmediğini belirtir ve yasak olmayan davranışlar arasında iğne yaptırmayı, kan aldırmayı, diş çektirmeyi ve kokusuz sabunla yıkanmayı sayar. Aynı madde, ihramlıyken yıkanırken kokulu sabun kullanmanın ve vücuda ya da elbiseye koku sürmenin yasak olduğunu yazar; Hanefî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde ihram süresince her türlü koku kullanımı yasaktır.
Yani ihramdayken şeker iğnenizi yapabilir, tansiyon ilacınızı içebilirsiniz; bunlar ihramı etkilemez. Dikkat etmeniz gereken, cilde sürülen ürünlerin kokulu olup olmadığıdır. Hekiminizden kokusuz bir krem ya da merhem isteyin. Tedavi için kokulu bir ürünü kullanmak zorunda kalırsanız ne gerektiğini Diyanet'in 190 numaralı Alo Fetva hattına sorabilirsiniz. İhramın diğer yasaklarını ihram yasakları yazımızda topladık.
Hanım yolcuların sık sorduğu bir başka ilaç da adet geciktirici ilaçtır. Bu ilacın kullanılıp kullanılmayacağını hekiminizle konuşmanız gerekir; ibadete etkisiyle ilgili Diyanet'in cevabını umrede adet görmek yazımızda anlattık.
Şeker, Tansiyon, Kalp: Kronik Hastalığı Olanlar İçin Ek Hazırlık
Özet: Yola çıkmadan hekim kontrolü, güncel rapor, yeterli ilaç ve kafile hocasına bilgi. Ağır durumlarda karar hekiminizindir.
Şeker, tansiyon ya da kalp hastalığı tek başına umreye engel değildir. Suudi Sağlık Bakanlığı'nın yönergesi, kronik hastaların yola çıkmadan önce sağlık kuruluşuna gitmesini tavsiye eder. Diyaliz gerektiren böbrek yetmezliği, ileri kalp yetmezliği ya da kemoterapi gibi ağır durumlarda ise yönerge umrenin kısıtlanabileceğini söyler; bu durumları umreye kimler gidemez yazımızda kaynağıyla anlattık. Diyanet'in hac rehberi de diyaliz raporlarının ve kemoterapi uygulama talimatlarının yanınızda olmasını ister.
Umre günleri sanıldığından yoğundur: tavaf ve sa'yde uzun süre yürünür, yemek saatleri değişir, sıcak ve kalabalık yorar. İlaç saatlerinizi namaz vakitlerine bağlamak hatırlamayı kolaylaştırır; ama ilacın aç mı tok mu, hangi saatte alınacağına hekiminiz karar verir. Yaşlı ya da yürümekte zorlanan yakınlarınız için tekerlekli sandalye seçeneklerini umrede tekerlekli sandalye yazımızda bulabilirsiniz. Hamileyseniz hekim onayı ve Suudi kuralı için hamilelikte umre yazımıza bakın.
Programlarımızda sağlık konusunda istediğimiz tek şey bilgidir: tur sayfalarımızda da yazdığı gibi, sağlık durumunuzu kayıt sırasında kafile hocamıza bildirmeniz yeterlidir. Tur programlarımızın dahil olan hizmetleri arasında seyahat sigortası da vardır; ancak sigorta sayfamızda belirttiğimiz gibi önceden var olan rahatsızlıklar çoğu poliçede özel hükümlere tabidir, bu yüzden poliçenizin kapsamını kayıt sırasında sorun.
Yola Çıkmadan Önce: İlaç Hazırlığı Kontrol Listesi
Özet: Hekim, rapor, izin, paketleme ve bilgi; beş adımda hazırlık.
Ne zaman? | Ne yapılır? |
|---|---|
Kayıt olurken | Sağlık durumunuzu kafile hocasına bildirin; sigorta kapsamını sorun |
Kalkıştan birkaç hafta önce | Hekim kontrolü; güncel rapor ya da reçete; ilacınızın izne tabi olup olmadığını sorun. Menenjit aşısını da bu ziyarette planlayın (menenjit aşısı) |
İzin gerekiyorsa hemen | cds.sfda.gov.sa üzerinden başvuru; onaylanan izni yazdırın ve telefonda saklayın |
Valizi hazırlarken | İlaçlar orijinal kutusunda; birkaç günlüğü el çantasında; rapor ve reçete çıktısı ilaçların yanında; krem ve sabun kokusuz |
Evrakla birlikte | Pasaport, vize ve diğer belgelerin listesi için umre için gerekli evraklar |
Umreye hangi dönemde gideceğinizi henüz seçmediyseniz programların karşılaştırması ve güncel fiyatlar umre fiyatları sayfamızda. Yakın tarihli programlarımızdan Kasım ara tatil umresi ve Sömestr umresi 2027 sayfalarında program, otel ve dahil olan hizmetleri görebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Umreye giderken ilaç alınır mı?
Evet. Kişisel kullanım için ilaç götürülür. Sürekli ilaçları orijinal kutusunda, dönüşe kadar yetecek miktarda ve rapor ya da reçeteyle taşıyın. Riyad Büyükelçiliği'nin duyurusuna göre sağlık raporu eşliğinde en fazla 90 günlük ilaç getirilebilir.
Suudi Arabistan'a ilaç götürmek için izin gerekir mi?
Sıradan ilaçlar için ayrı bir izin gerekmez; rapor ve orijinal ambalaj yeterlidir. Narkotik ya da psikotrop madde içeren ilaçlar için ise yola çıkmadan Suudi Gıda ve İlaç Kurumu'nun (SFDA) cds.sfda.gov.sa sistemi üzerinden elektronik izin alınır; bu uygulama 1 Kasım 2025'ten beri zorunludur.
SFDA izniyle ne kadar ilaç götürülebilir?
SFDA'nın 5 Mayıs 2026 açıklamasına göre, reçete ya da rapordaki doza göre en fazla 30 günlük kullanım ya da Suudi Arabistan'da kalış süresi kadar; hangisi kısaysa.
Umre için ilaç raporu hangi dilde olmalı?
Okuduğumuz resmî duyurularda dil şartı yok. Raporu okuyacak kişi Türkçe bilmeyebileceği için reçetenin İngilizce bir özetini bulundurmak işinizi kolaylaştırır.
Umreye giderken hangi ilaçlar alınır?
Önce sürekli kullandığınız ilaçlar. Ağrı, ateş, mide, soğuk algınlığı ve ayak bakımı gibi ihtiyaçlar için hangi ilacın size uygun olduğunu hekiminize ve eczacınıza sorun; reçetesiz ilaçlar da diğer ilaçlarınızla etkileşebilir.
İhramlıyken iğne yaptırılır mı, ilaç içilir mi?
Evet. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre iğne yaptırmak, kan aldırmak ve diş çektirmek ihram yasakları arasında değildir. Yasak olan koku sürünmektir; krem, merhem ve sabunu kokusuz seçin.
Mekke ve Medine'de ilacımı bulabilir miyim?
Buna güvenmeyin. Diyanet'in hac rehberi, oradaki sağlık merkezlerinde daha önce kullanılan ilacın aynısının çoğunlukla bulunmayabileceğini hatırlatır. Sürekli ilacınızı dönüşe kadar yetecek kadar yanınızda götürün.
Şeker hastası umreye gidebilir mi, insülin götürülür mü?
Şeker hastalığı tek başına engel değildir. Suudi Sağlık Bakanlığı kronik hastaların yola çıkmadan sağlık kuruluşuna gitmesini, sağlık belgelerini ve ilaçlarını yeterli miktarda orijinal ambalajında getirmesini tavsiye eder. İnsülinin yolda nasıl saklanacağını ve doz saatlerini hekiminizle planlayın.
İlaçlar el bagajında mı, valizde mi taşınmalı?
Birkaç günlük kısmı el çantasında, kalanını valizde taşımak, valiz gecikse bile ilk günlerinizi korur. Sıvı ilaçların kabin kuralını uçuştan önce havayolunuza sorun.
Kronik hastalığımı tur firmasına bildirmeli miyim?
Evet. Programlarımızda sağlık durumunuzu kayıt sırasında kafile hocamıza bildirmeniz yeterlidir. Seyahat sigortası programlarımıza dahildir; önceden var olan rahatsızlıkların poliçede nasıl karşılandığını kayıt sırasında sorun.
Son Söz
İlaç hazırlığı umrenin en az konuşulan ama yolda en çok hissedilen hazırlığıdır. Kural aslında sade: sürekli ilacınız orijinal kutusunda, yetecek kadar ve raporuyla; narkotik ya da psikotrop içeren bir ilaç kullanıyorsanız yola çıkmadan SFDA izni; çantanızdaki her ilaç için de son söz hekiminizin. Bunları kalkıştan birkaç hafta önce halletmek, Kâbe'nin karşısında aklınızın ilaç kutusunda değil duada olmasını sağlar. Program seçerken ya da sağlık durumunuzu bildirirken sorularınız olursa bize yazabilirsiniz.
Valize konan her ilaç kutusu, ibadetin aksamasın diye alınmış bir tedbirdir; tedbiri bize, gerisini Rabbimize bırakalım.
Kaynaklar
Suudi Gıda ve İlaç Kurumu (SFDA), "SFDA Certified Regulations for Pilgrims Carrying Controlled Medications", 5 Mayıs 2026 (sfda.gov.sa).
Suudi Gıda ve İlaç Kurumu (SFDA), "SFDA Launches 'Traveler's Permit for Controlled Drugs' Service at LEAP 2025", 12 Şubat 2025 (sfda.gov.sa); başvuru sistemi cds.sfda.gov.sa.
T.C. Ticaret Bakanlığı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü bilgilendirme yazısı, "Suudi Arabistan Gıda ve İlaç Genel Müdürlüğü Tarafından Başlatılan Uygulama"; Balıkesir Ticaret Odası duyurusu, 27 Kasım 2025.
T.C. Riyad Büyükelçiliği, "Suudi Arabistan'a seyahat edecek kişilerin beraberlerinde getirecekleri ilaçlara ilişkin duyuru", 22 Aralık 2022 (riyad-be.mfa.gov.tr).
Suudi Arabistan Sağlık Bakanlığı, Suudi Arabistan'a gidecek yolculara yönelik sağlık gereklilikleri ve önerileri; Türkçesi: T.C. Sağlık Bakanlığı Seyahat Sağlığı, "Suudi Arabistan'a Gidecek Yolculara Yönelik Sağlık Gereklilikleri ve Önerileri – 2025", 10 Ocak 2025 (seyahatsagligi.gov.tr), md. 4.2.
Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü, hac eğitim rehberi, "İlaçlar" sayfası (hacumreegitim.hac.gov.tr; hac için yazılmıştır).
Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü, "Güney Kore ve Suudi Arabistan için Şahsi Tedavi Amaçlı Olarak Kontrole Tabi İlaçların Yolcu Beraberinde Taşınmasında İzin Prosedürü Hakkında", 29 Haziran 2018 (web.shgm.gov.tr).
Salim Öğüt, "İhram", TDV İslâm Ansiklopedisi, 2000.



