
Kâbe'nin fotoğrafına bakan herkes, arka planda yükselen o dev kuleyi de görür. Tepesinde hilal, dört yüzünde yeşil ışıklı birer saat; geceleri şehrin neresinden bakarsanız bakın oradadır. Umreye gidecek misafirlerimizden en sık duyduğumuz sorulardan biri de budur: "Kâbe'nin yanındaki o saat kulesi ne, kaç metre, ne zaman yapıldı?" Bir de, Türkiye'den gidenlerin bilmeden yanından geçtiği bir hikâye var: Bu kule, Osmanlı'nın Kâbe'yi korumak için yaptırdığı Ecyad Kalesi'nin bulunduğu tepeye kuruldu. Bu yazıda Mekke Saat Kulesi'ni rakamlarıyla, yapılışıyla, saatiyle ve müzesiyle; Ecyad Kalesi'ni de yıkılışı ve Türkiye'nin o günkü tepkisiyle anlatıyoruz. Yapı verileri dünyanın yüksek binalarını kayıt altına alan CTBUH'un (Council on Tall Buildings and Urban Habitat) veri tabanından, saatin açılışı Reuters ve Arab News'in 2010 haberlerinden, Ecyad Kalesi'yle ilgili resmî tepki ise T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın duyurusundan ve dönemin gazete arşivlerinden alınmıştır.
Kısa cevap: Mekke Saat Kulesi (Kraliyet Saat Kulesi), Mescid-i Haram'ın Kral Abdülaziz Kapısı karşısındaki Ebrac el-Beyt (Abraj Al-Bait) külliyesinin orta kulesidir. CTBUH verilerine göre 601 metre yüksekliğinde, yer üstünde 120 katlıdır; inşaatı 2002'de başlamış, 2012'de tamamlanmıştır. Dört yüzündeki saatler Reuters'a göre 43 metre çapındadır ve ilk kez 11 Ağustos 2010'da, Ramazan'ın başında çalışmaya başlamıştır. Külliye, Osmanlı döneminde 1780'lerin başında yapılan ve Ocak 2002'de yıkılan Ecyad Kalesi'nin bulunduğu tepeye kurulmuştur. Saat, Suudi Arabistan saatini gösterir; bu da Türkiye saatiyle aynıdır.
İlgili rehberler: Kâbe'ye En Yakın Oteller · Mescid-i Haram · Mekke'de Gezilecek Yerler · Umre Turları ve Fiyatları
Mekke Saat Kulesi Nedir, Nerede?
Özet: Saat Kulesi tek başına bir bina değil, Harem'in güney tarafındaki yedi kuleli bir külliyenin en yüksek kulesidir. Türkçede "Mekke Saat Kulesi", "Kraliyet Saat Kulesi", "Zemzem Tower" ya da "Abraj" diye anılan yer aynı külliyedir.
Mescid-i Haram'ın beş ana kapısından biri olan Kral Abdülaziz Kapısı'ndan (1 numara) dışarı çıktığınızda karşınızdaki meydanın hemen güneyinde bir kule grubu yükselir. Bu grubun Arapça adı Ebrac el-Beyt, yani "Beyt'in kuleleri"dir; uluslararası kaynaklarda Abraj Al-Bait diye yazılır. Ortada, en yüksekte duran ve tepesinde saat bulunan kule ise İngilizce kaynaklarda "Makkah Royal Clock Tower", Türkçe haberlerde "Kraliyet Saat Kulesi" diye geçer. Anadolu Ajansı'nın 23 Mayıs 2026 tarihli haberinde de kule "601 metre yüksekliğindeki Kraliyet Saat Kulesi" diye anılır.
Türkiye'den gidenler arasında külliyenin tamamına "Zemzem Tower" dendiğini de sık duyarsınız. Aslında Zemzem Kulesi, külliyedeki kulelerden yalnızca biridir; ama ad Türkçe haberlerde bile bütün yapı için kullanılır. Örneğin İstiklal gazetesinin 2025 tarihli bir haberi, Saat Kulesi'ndeki müzeyi "Zemzem Tower çatısındaki saat müzesi" diye anar. Hangi adla anılırsa anılsın kastedilen yer aynıdır: Harem avlusunun karşısında, otel, rezidans ve alışveriş katlarından oluşan dev külliye.
CTBUH kaydına göre kulenin işlevi "hizmet daireleri, otel ve perakende"dir; yani alt katlarda çarşı, üst katlarda otel odaları bulunur. Aynı kayıtta külliyenin adı "Abraj Al-Bait Endowment", yani Ebrac el-Beyt Vakfı projesi olarak geçer. Geliştirici ve yüklenici firma Saudi Binladin Group'tur. "Mekke saat kulesi kimin?" sorusunun kısa cevabı da budur: Kule, Suudi Arabistan'da bir vakıf projesi olarak yapılmış, inşaatını Suudi Binladin Grubu üstlenmiştir. Külliyedeki otellerin adlarını ve Harem'e yakınlıklarını Kâbe'ye en yakın oteller yazımızda tek tabloda verdik; burada tekrar etmiyoruz.
Mekke Saat Kulesi Kaç Metre, Kaç Katlı? Rakamlarla Kule
Özet: Esas alınacak rakam 601 metredir. Kule yer üstünde 120, yer altında 3 katlıdır; en üstteki gözlem katı 484 metrenin üzerindedir.
İnternette bu kule için çok farklı rakamlar dolaşır. Kimi haberde 577 metre, kimi videoda 817 metre yazdığını görebilirsiniz. Biz rakamları, dünyadaki yüksek binaların resmî ölçümünü yapan CTBUH'un Skyscraper Center veri tabanından aldık. Asansör bilgisini de asansörleri kuran KONE firmasının proje sayfasıyla karşılaştırdık. Kulenin kimliği şöyle:
Bilgi | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
Yükseklik (uç noktası dahil) | 601 m | CTBUH |
Kullanılan en yüksek kat | 494,4 m | CTBUH |
Gözlem katı | 484,4 m | CTBUH |
Kat sayısı | Yer üstünde 120, yer altında 3 | CTBUH |
İnşaat | 2002'de başladı, 2012'de tamamlandı | CTBUH, KONE |
Mimar ve statik proje | Dar al-Handasah Shair & Partners | CTBUH |
Geliştirici ve yüklenici | Saudi Binladin Group | CTBUH |
Asansör | 96 kabin; en yüksek hız saniyede 6 m | CTBUH |
Otel odası | 858 | CTBUH |
Dünya sıralaması | Dünyanın en yüksek 4. binası; Orta Doğu'da 2., Suudi Arabistan'da 1. | CTBUH (9 Kasım 2026'da okundu) |
Sıralama konusunda bir not düşelim: Kule tamamlandığında dünyanın en yüksek ikinci binasıydı; KONE'nin proje sayfası hâlâ "ikinci" diye yazar. Sonradan yapılan gökdelenlerle birlikte CTBUH listesinde dördüncü sıraya inmiştir. Bu yüzden haberlerde "ikinci", "üçüncü" ve "dördüncü" ifadelerinin hepsine rastlarsınız; fark, haberin yazıldığı yıldan gelir. "Dünyanın en yüksek saat kulesi" unvanı ise değişmemiştir.
Dolaşan farklı rakamların izini de sürdük. 577 metre, Arab News'in saat açılmadan önce, 11 Ağustos 2010'da yayımladığı haberde geçer; aynı gün Reuters kuleyi 601 metre diye vermiştir. 817 metre ise TRT Haber'in 2018 tarihli bir videosunun açıklamasında yazar ve hiçbir resmî kayıtla uyuşmaz. Kulenin toplam boyu için esas alınacak sayı 601 metredir.
Mekke Saat Kulesi Ne Zaman Yapıldı, Kim Yaptı?
Özet: İnşaat 2002'de başladı. Saat 2010 Ramazanı'nda çalışmaya başladı, kule 2012'de tamamlandı. Kulenin üst bölümünün çelik işini Türk firması Çimtaş yaptı.
Kulenin hikâyesi 2002'de başlar. CTBUH'a göre inşaatın başlangıç yılı 2002'dir; bu, aşağıda anlatacağımız Ecyad Kalesi'nin yıkıldığı yıldır. Arab News'in 11 Ağustos 2010 tarihli haberine göre kulenin yapılmasını dönemin Kralı Abdullah emretmiştir; yüklenici ise Reuters'ın aynı tarihli haberine göre Suudi Binladin Grubu'dur.
Kule bütünüyle bitmeden saat çalışmaya başladı. Reuters'ın 11 Ağustos 2010 tarihli haberi, dünyanın en büyük saatinin o gün, Ramazan'ın ilk gününde çalışmaya başladığını bildirir. Arab News aynı gün, ilk olarak Cidde yönüne bakan saatin deneme olarak açılacağını yazmıştır. Külliye ise CTBUH ve KONE'ye göre 2012'de tamamlanmıştır. "Mekke saat kulesi ne zaman yapıldı?" sorusuna bu yüzden tek yıl yerine üç tarihle cevap vermek en doğrusudur: 2002'de başladı, saat 2010'da çalıştı, kule 2012'de bitti.
Bu kulede Türkiye'den bir imza da var. Türk mühendislik firması Çimtaş'ın proje sayfasında "Mekke Saat Kulesi" ayrı bir proje olarak yer alır. Sayfaya göre iş sahibi Suudi Binladin Grubu'dur; Çimtaş'ın kapsamı detay mühendislik, satın alma, üretim, sevkiyat ve montajdır. Firmanın çalıştığı bölüm kulenin 346 ile 601 metreleri arasıdır ve bu bölüm için 14.500 ton çelik işlenmiştir. Yani Kâbe fotoğraflarında saatin, hilalin ve kulenin tepe kısmının durduğu bölümün çelik iskeletini bir Türk firması üretip monte etmiştir.
Saat, Işıklar ve "Mekke Saati": Kule Neden Yapıldı?
Özet: Kule, Harem'in hemen yanında on binlerce kişiyi ağırlayacak bir konaklama ve çarşı merkezi olarak yapıldı. Saatin, Greenwich yerine Mekke'yi zaman ölçüsü yapma arzusuyla anıldığı da oldu; ama saat bugün Suudi Arabistan saatini gösterir.
Saatin dört yüzü vardır. Reuters'a göre her yüzün çapı 43 metredir; saat bu ölçüsüyle dünyanın en büyük saati olarak tanıtılmıştır. Reuters, Suudi devlet haber ajansına dayanarak saatin şehrin her köşesinden görülebildiğini yazar. Arab News ise saatin gece 17 kilometre, gündüz 11–12 kilometre uzaktan görüleceğini ve özel günlerde gökyüzüne doğru yaklaşık 10 kilometre yükselen 16 ışık bandı çıkacağını bildirmiştir. Kulenin en tepesinde ise büyük bir hilal bulunur. Hilalin içinde küçük bir mescit olduğu çeşitli kaynaklarda yazılsa da bunu resmî bir kaynaktan teyit edemedik.
Kulenin asıl yapılış sebebi, Harem'in hemen yanında çok sayıda ziyaretçiyi ağırlamaktır. Asansörleri kuran KONE, projenin hedefini şöyle anlatır: Günde beş vakit namaz için 75.000'e kadar kişinin 30 dakika ya da daha kısa sürede binalardan çıkabilmesi. Bu hedef, kulenin bir gökdelen olmaktan önce bir konaklama merkezi olarak düşünüldüğünü gösterir. Aynı sayfa, kulenin cam kubbesinde bir ay gözlem ve kozmoloji merkezi bulunduğunu da yazar.
Saatin açıldığı günlerde "Mekke saati" tartışması da gündeme geldi. Arab News'e konuşan bir isim, amaçlarının Mekke saatini Greenwich saatinin karşısına koymak olduğunu söylemiş; Reuters ise Suudi Arabistan'ın saatin İslam dünyasının resmî zaman ölçüsü olmasını umduğunu yazmıştır. Bu bir umut olarak kaldı. Bugün kuledeki saat Suudi Arabistan'ın kendi saatini gösterir ve Suudi Arabistan ile Türkiye aynı saat dilimini (UTC+3) kullanır. Yani kuledeki saate baktığınızda gördüğünüz saat, Türkiye'deki saatle aynıdır; bunu umre uçuşu ve havalimanı rehberimizde de anlattık. Değişen yalnızca namaz vakitleridir; onlar Mekke'nin konumuna göre belirlenir.
Saat Kulesi Müzesi: Kuleye Çıkılır mı?
Özet: Kulenin üst katlarında zaman ve gökyüzü üzerine bir müze vardır. Bilet ücreti ve çalışma saati dönemden döneme değişir; burada yalnızca tarihli haberde yazanı aktarıyoruz.
"Kuleye çıkılır mı?" sorusunun cevabı evet; ama otel odasına değil, müzeye. İstiklal gazetesinin 1 Haziran 2025 tarihli haberine göre Saat Kulesi Müzesi'ni Muhammed bin Selman bin Abdulaziz Vakfı (MİSK) işletmektedir. Haberde müzenin katları şöyle anlatılır: Birinci katta dünyanın en büyük saati ile ay ve güneş saatleri tanıtılır. İkinci katta su saatleri, güneş saatleri ve cep saatleri sergilenir. Üçüncü katta Güneş, Ay ve atmosfer hakkında bilgi verilir. Dördüncü kat ise evreni, galaksiyi ve Samanyolu'nu anlatır. Haberde, müzenin çatısından Mescid-i Haram'ın yukarıdan görüldüğü de anlatılır. CTBUH kaydındaki gözlem katının yüksekliği 484,4 metredir.
Aynı habere göre giriş o tarihte 250 riyaldi ve müze hac mevsiminde her gün açıktı. Bilet satan sitelerde bugün çok farklı fiyatlar ve saatler görünüyor; bazı listelerde kıyafet kuralları ve yalnız Müslüman ziyaretçilerin kabul edildiği de yazıyor. Bu bilgilerin hiçbirini resmî bir kaynaktan teyit edemedik. Bu yüzden müzeyi görmek isterseniz bileti almadan önce o günkü fiyatı ve saati satış noktasından sorun. Bir de şunu hatırlatalım: Müze, umre ibadetinizin parçası değildir. Onu, umrenizi tamamladıktan sonra vakitler arasındaki boş zamana bırakmak en doğrusudur.
Ecyad Kalesi: Saat Kulesi'nin Yerindeki Osmanlı Kalesi
Özet: Ecyad Kalesi, Osmanlı Devleti'nin 18. yüzyılın sonlarında Kâbe'yi korumak için Harem'e bakan bir tepeye yaptırdığı kaledir. Ocak 2002'de yıkıldı; yerine bugünkü Ebrac el-Beyt külliyesi kuruldu.
Saat Kulesi'nin bulunduğu yerde iki yüz yılı aşkın bir süre bir Osmanlı kalesi durdu. Kültür Envanteri kaydına göre Ecyad Kalesi, Kâbe'yi korumak amacıyla 1781 yılında Osmanlı Devleti tarafından Mekke'de inşa edilmiştir. Bazı yabancı kaynaklar yapım yılını 1780 olarak verir. Kalenin hangi padişah ya da vali döneminde yaptırıldığını birincil bir kaynakta bulamadık, bu yüzden isim vermiyoruz. Kale, Harem'in güneyinde, kaynaklarda Bülbül Dağı diye anılan ve Mescid-i Haram'a tepeden bakan bir yükseltinin üzerindeydi. Kültür Envanteri'ne göre yaklaşık 23 dönümlük bir alana yayılıyordu.
Kalenin görevi, kaydın ifadesiyle Kâbe'yi korumaktı. Aynı kaynak, Birinci Dünya Savaşı yıllarında (1914–1918) kalenin Türk garnizonu olarak kullanıldığını da kaydeder. Bugün Mescid-i Haram'ın güney tarafındaki "Ecyad" adını taşıyan kapı, köprü ve mahalle, bu bölgenin eski adını yaşatır; Kâbe kapıları rehberimizde anlattığımız 3 numaralı Ecyad Kapısı ve Ecyad köprüsü bunlardandır.
Kale, Ocak 2002'nin ilk günlerinde yıkıldı. Kültür Envanteri yıkımın Suudi Arabistan Kralı Fahd bin Abdülaziz döneminde yapıldığını yazar. T.C. Kültür Bakanlığı'nın duyurusuna göre yıkımın amacı, yerine bir otel ve iş merkezi yapılmasıydı. Yerine yapılan, bugün gördüğümüz Ebrac el-Beyt külliyesidir. "Ecyad Kalesi'nin yerine yapılan otel" diye aranan yer de budur: Saat Kulesi ve çevresindeki kule otelleri.
Ecyad Kalesi'nin Yıkılmasına Türkiye'nin Tepkisi
Özet: Türkiye yıkımı resmî düzeyde protesto etti. Kültür Bakanı İstemihan Talay yıkımı "barbarlık", Dışişleri Bakanı İsmail Cem "kültür soykırımı" diye nitelendirdi; konu UNESCO Türkiye Millî Komisyonu'na taşındı.
Ecyad Kalesi'nin yıkılması Türkiye'de büyük yankı uyandırdı. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın İngilizce duyurusuna göre Kültür Bakanlığı, 6 Ocak 2002'de Dışişleri Bakanlığı'na ve UNESCO Türkiye Millî Komisyonu'na protesto bildiriminde bulundu ve kaleyi yıkan Suudi makamlarını kınadı. Duyuruda kale, Osmanlı kültür mirasının bir parçası olan, 18. yüzyılda yapılmış bir yapı diye tarif edilir.
Dönemin Kültür Bakanı İstemihan Talay, Hürriyet'in 13 Ocak 2002 tarihli röportajında kalenin yaklaşık bir yıldır tehdit altında olduğunu söyledi. Dışişleri Bakanlığı'nın yıkımın yapılmayacağını açıkça bildirdiğini hatırlatarak kalenin tamamen yıkılmasını "barbarlık" diye nitelendirdi. Dışişleri Bakanı İsmail Cem de Yeni Şafak'ın 11 Ocak 2002 tarihli haberine göre TBMM'de Türkiye'nin yıkımı önlemek için elinden geleni yaptığını, ancak önüne geçemediğini söyledi; yapılanı "kültür soykırımı" diye andı. Aynı haberde, UNESCO Türkiye Millî Komisyonu'nun konuyu 5 Nisan 2001'deki toplantısında ele aldığı da aktarılır.
Bu tepkilerin kaleyi kurtarmaya yetmediğini biliyoruz. Ama Ecyad Kalesi'nin hikâyesi, Mekke'nin bugünkü silüetine bakan bir Türk ziyaretçi için bilinmeye değer: Saat Kulesi'ni fotoğraflarken, o tepede bir zamanlar Kâbe'yi koruyan bir Osmanlı kalesinin durduğunu hatırlamak, şehrin geçmişiyle aramızdaki bağı da hatırlamaktır.
Saat Kulesi Çevresinde Konaklamak: Ecyad Bölgesi ve Kule Otelleri
Özet: Kule otelleri Harem'e en yakın ve en pahalı bölgedir. Kulenin arkasındaki Ecyad bölgesi ise yürüme mesafesinde, daha geniş fiyat aralığı olan bir seçenektir.
Saat Kulesi'yle ilgili aramaların bir kısmı doğrudan otelle ilgilidir: "Saat kulesi otel fiyatları", "Zemzem Tower'da kalmak", "Ecyad bölgesindeki oteller"… Mekke'de otel seçiminde otelin adından önce bölgesine bakmak gerekir. Saat Kulesi külliyesindeki yedi kule oteli avlunun tam karşısındadır; çıkınca araca binmeden birkaç dakikada Harem'e girersiniz. Karşılığında fiyat en yüksek bandadır ve namaz saatlerinde asansör sırası olur. Bu otellerin adlarını, hangi kulede olduklarını ve diğer bölgelerle farkını Kâbe'ye en yakın oteller yazımızda ayrıntılı anlattık.
Kulenin arkasında güneye uzanan Ecyad (Ajyad) mahallesi ise kalenin adını taşıyan, yürüme mesafesindeki eski bir bölgedir. Programlarımızda kullandığımız Diyar Ajyad Hotel bu bölgededir; otel sayfamızda yazdığına göre Mescid-i Haram'a 500 metre yürüme mesafesindedir ve Ramazan umresi programımızın Mekke otelidir. Ecyad'ın arka sokakları yokuşludur; yaşlı bir yolcuyla gidiyorsanız otelin yalnız mesafesini değil, dönüş yolunun eğimini de sormanızı öneririz.
Programlarımızda hangi otellerin kullanıldığını ve Harem'e uzaklıklarını Mekke otellerimiz sayfasında, yürüme mesafeli programları lüks umre sayfasında, bütün kalkışları ve güncel fiyatları ise umre turları ve fiyatları sayfasında görebilirsiniz. Otel seçerken mesafe dışında nelere bakılacağını umre oteli nasıl seçilir rehberimizde anlattık.
Umre Yolcusu İçin Saat Kulesi: Bilmeniz Gereken Birkaç Not
Özet: Kule, Harem çevresinde yön bulmak için iyi bir işarettir. Ama kalabalık en çok namaz çıkışlarında kule önünde toplanır.
İlk kez Mekke'ye gidenler için Harem'in çevresi kafa karıştırıcı olabilir. Suudi Basın Ajansı'nın 11 Mart 2026 tarihli haberine göre Mescid-i Haram'ın yaklaşık 257 kapısı vardır ve dışarıdan bakınca birbirine benzerler. Saat Kulesi ise Reuters'ın aktardığına göre şehrin her köşesinden görünür. Bu yüzden yön bulmak için kullanışlı bir işarettir: Kulenin önündeki meydan Kral Abdülaziz Kapısı'na açılır ve külliye Harem'in güney tarafındadır. Kalabalıkta grubunuzdan ayrılırsanız "Saat Kulesi'nin önü" gibi geniş bir tarif yerine kapı numarasıyla buluşmak daha güvenlidir. Kapı numaraları ve ana kapıların yerleri için Kâbe kapıları yazımıza, Harem'in katları ve bölümleri için Mescid-i Haram rehberimize bakabilirsiniz.
Kulenin alt katlarındaki çarşı, Harem'e en yakın alışveriş yeridir. Kule otellerinin kapısı Harem'e baktığı için namaz çıkışlarında meydan bir anda dolar. Özellikle yaşlı ve çocuklu yolcular için kule önünden geçerken tam namaz çıkışında değil, biraz önce ya da biraz sonra hareket etmek işi kolaylaştırır. Kulenin hilali ve saati, Harem avlusundan çekilen Kâbe fotoğraflarının da vazgeçilmez arka planıdır. Fotoğraf çekerken tavaf edenlerin yolunu kesmemeye ve ibadet edenleri rahatsız etmemeye özen gösterelim.
Saat Kulesi'ni gördükten sonra Mekke'de ziyaret edebileceğiniz diğer yerleri, yani Sevr ve Nur dağlarını, Cennetü'l-Muallâ'yı, Mina ve Arafat'ı Mekke'de gezilecek yerler yazımızda sırayla anlattık. Mekke'nin haritadaki yerini ve Medine'ye uzaklığını merak ediyorsanız Mekke ve Medine nerede yazımız da işinize yarar.
Sıkça Sorulan Sorular
Mekke'deki saat kulesinin adı nedir?
Resmî adıyla Kraliyet Saat Kulesi (Makkah Royal Clock Tower). Kulenin içinde bulunduğu yedi kuleli külliyenin adı Ebrac el-Beyt'tir (Abraj Al-Bait). Türkiye'de külliyenin tamamına "Zemzem Tower" ya da kısaca "Saat Kulesi" dendiği de olur.
Mekke saat kulesi kaç katlı?
CTBUH kaydına göre yer üstünde 120, yer altında 3 kattır. Alt katlarda alışveriş merkezi, üst katlarda otel odaları ve hizmet daireleri, en üstte de saat ve müze katları bulunur.
Mekke saat kulesini kim yaptı?
Kulenin geliştiricisi ve yüklenicisi Saudi Binladin Group, mimarı Dar al-Handasah Shair & Partners'tır. Kulenin 346–601 metreleri arasındaki çelik bölümünü Türk firması Çimtaş üretip monte etmiştir. Arab News'e göre kulenin yapılmasını Kral Abdullah emretmiştir.
Mekke saat kulesi neden yapıldı?
Harem'in hemen yanında çok sayıda ziyaretçiyi ağırlayacak otel, konut ve çarşı alanı oluşturmak için. Asansörleri kuran KONE, hedefin günde beş vakit 75.000'e kadar kişinin 30 dakikada binalardan çıkarak namaza yetişebilmesi olduğunu yazar.
Ecyad Kalesi'ni kim yaptırdı?
Kültür Envanteri kaydına göre Osmanlı Devleti, Kâbe'yi korumak amacıyla 1781'de yaptırmıştır; bazı kaynaklarda yıl 1780 olarak geçer. Yaptıran padişah ya da valinin adını birincil bir kaynakta bulamadık.
Ecyad Kalesi'nin yerine ne yapıldı?
Kale Ocak 2002'de yıkıldı, yerine bugünkü Ebrac el-Beyt külliyesi, yani Saat Kulesi ve çevresindeki kule otelleri yapıldı. Türkiye yıkımı resmî düzeyde protesto etmişti.
Saat kulesindeki saat Türkiye saatiyle aynı mı?
Evet. Kuledeki saat Suudi Arabistan saatini gösterir ve Suudi Arabistan ile Türkiye aynı saat dilimindedir (UTC+3). Umreye gittiğinizde saatinizi değiştirmeniz gerekmez.
Son Söz
Mekke Saat Kulesi, 601 metresi, 120 katı ve 43 metrelik saatleriyle bugün Mekke'nin en tanıdık silüetidir. 2010 Ramazanı'nda çalışmaya başlayan saati, şehrin her köşesinden görülür. Kulenin tepe kısmındaki çelik iskeleti bir Türk firması üretip monte etmiştir. Ama bu kulenin altında, Osmanlı'nın Kâbe'yi korumak için yaptırdığı ve Ocak 2002'de yıkılan Ecyad Kalesi'nin hatırası da yatar. Kuleyi yalnızca bir gökdelen ya da otel olarak değil, Mekke'nin son iki yüz yılının bir özeti olarak görmek gerekir. Umreye gittiğinizde başınızı kaldırıp o saate baktığınızda, Türkiye'deki saatinizle aynı saati gördüğünüzü, bastığınız tepede bir zamanlar bir Osmanlı kalesinin durduğunu hatırlayın. Asıl yönünüz ise elbette kulenin değil, karşısındaki Beyt'in tarafıdır.
Rabbimiz, saatlerin değil vakitlerin kıymetini bilerek Beyt'ini ziyaret etmeyi ve her bakışımızda O'nun evini hatırlamayı nasip etsin.
Kaynaklar
CTBUH, The Skyscraper Center, "Makkah Royal Clock Tower" (
skyscrapercenter.com/building/makkah-royal-clock-tower/84, 9 Kasım 2026'da okundu): yükseklik, kat sayısı, inşaat yılları, mimar, yüklenici, asansör, oda sayısı, sıralama.KONE, "Makkah Clock Royal Tower" referans sayfası (
kone.co.uk, 9 Kasım 2026'da okundu): tamamlanma yılı, 75.000 kişi / 30 dakika hedefi, kubbedeki gözlem merkezi.Reuters, "World's biggest clock begins ticking in Mecca", The Star, 11 Ağustos 2010: saatin çalışmaya başlaması, 43 m kadran, yüklenici, "Mekke saati" umudu.
Arab News, 11 Ağustos 2010 (
arabnews.com/node/352403): görünürlük mesafesi, ışık bantları, Kral Abdullah'ın emri, Greenwich tartışması.Çimtaş, "Mekke Saat Kulesi" proje sayfası (
cimtas.com, 9 Kasım 2026'da okundu): iş sahibi, kapsam, 346–601 m, 14.500 ton.Anadolu Ajansı, "Kabe, Kraliyet Saat Kulesi'nden görüntülendi", 23 Mayıs 2026.
İstiklal, "Ayeti kerimelerdeki kainatın sırları saat kulesinde açıklanıyor", 1 Haziran 2025: müzenin işletmecisi, katları ve o tarihteki giriş ücreti.
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, "The Minister of Culture Condemns Saudi Arabia for Pulling Down Ecyad Castle" (
ktb.gov.tr/EN-100109): 6 Ocak 2002 protestosu.Hürriyet, "Talay'dan yanıtlar", 13 Ocak 2002.
Yeni Şafak, Gündem, 11 Ocak 2002: İsmail Cem'in TBMM açıklaması, UNESCO Türkiye Millî Komisyonu.
Kültür Envanteri, "Ecyad Kalesi" (
kulturenvanteri.com/yer/ecyad-kalesi, son güncelleme 3 Ağustos 2026): yapım yılı, amaç, alan, garnizon kullanımı, yıkım.



