
Medine'de Mescid-i Nebevî'nin içinde, Peygamber Efendimiz'in kabrinin önünde selâm veren her ziyaretçi birkaç adım ilerleyip bir selâm daha verir. Bu ikinci selâm, Kur'an'ın "ikinin ikincisi" diye andığı, Peygamberimiz'in mağara arkadaşı, kayınpederi ve ilk halifesi Hz. Ebû Bekir'edir. Mekke'de Sevr Dağı'na bakan, Medine'de Hücre-i Saâdet'in önünde duran umre yolcusu, onun hayatından iki önemli durağın tam ortasındadır. Bu yazıda Hz. Ebû Bekir'in kim olduğunu, Mekke ve Medine yıllarını, halifeliğini ve kabrini, TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "Ebû Bekir" maddesini ve sahih hadis kaynaklarını esas alarak anlattık.
Kısa cevap: Hz. Ebû Bekir, Peygamber Efendimiz'in en yakın arkadaşı, Hz. Âişe'nin babası olarak kayınpederi ve Hulefâ-yi Râşidîn'in birincisidir. Asıl adı Abdullah, babasının adı Ebû Kuhâfe'dir; Fil Vak'ası'ndan üç yıl kadar sonra Mekke'de doğdu ve Peygamberimiz'den iki üç yaş küçüktü. İlk müslümanlardandır; hicrette Peygamberimiz'le birlikte Sevr Mağarası'na sığındı. Peygamberimiz'in vefatından sonra halife seçildi ve 632-634 yılları arasında, iki yılı biraz aşan bir süre görev yaptı. TDV'ye göre 22 Cemâziyelâhir 13 (23 Ağustos 634) tarihinde, altmış üç yaşında Medine'de vefat etti ve vasiyeti üzerine Hz. Peygamber'in yanına, bugün Mescid-i Nebevî'nin içinde kalan Hücre-i Saâdet'e defnedildi.
İlgili rehberler: Sevr Mağarası · Hz. Aişe Kimdir? · Mescid-i Nebevî
Hz. Ebubekir Kimdir? Adı, Soyu ve Lakapları
Özet: Asıl adı Abdullah'tır; "Ebû Bekir" bir künye, "Sıddîk" ve "Atîk" ise lakaplarıdır.
Kaynaklarda tam adı Ebû Bekr es-Sıddîk Abdullah b. Ebî Kuhâfe Osman b. Âmir el-Kureşî et-Teymî olarak geçer. Bu uzun isim aslında onun kimliğini özetler: adı Abdullah, babası Ebû Kuhâfe Osman, kabilesi Kureyş'in Teym kolu. Annesi Ümmü'l-Hayr Selmâ bint Sahr'dır. TDV'nin ifadesiyle anne ve babasının mensup olduğu Teym kabilesinin soyu, Mürre b. Kâ'b'da Peygamber Efendimiz'in soyuyla birleşir.
Câhiliye döneminde adının Abdülkâbe olduğu, müslüman olduktan sonra Peygamberimiz'in bu adı Abdullah olarak değiştirdiği rivayet edilir. "Hz. Ebubekir'in gerçek ismi nedir?" sorusunun cevabı budur. Ebû Bekir ise Araplarda yaygın olan künye türünden bir isimdir; ilginç olan şu ki TDV, Bekir adlı bir çocuğu olmadığı hâlde kendisine bu künyenin niçin verildiği konusunda kaynaklarda yeterli bilgi bulunmadığını belirtir.
Lakaplarının her biri hayatından bir sahneyi hatırlatır:
|
Lakap |
Anlamı |
Kaynaklardaki sebebi |
|---|---|---|
|
Sıddîk |
Çok samimi, çok sadık |
Mi'rac başta olmak üzere Peygamberimiz'in bildirdiği gaybî haberleri tereddütsüz kabul etmesi |
|
Atîk |
Güzel, soylu, eski, âzat edilmiş |
Peygamberimiz'in "Sen Allah'ın cehennemden âzat ettiği kimsesin" iltifatından sonra bu lakapla anıldı (Tirmizî, Menâkıb, 16) |
|
Zü'l-hilâl |
Eski elbiseli |
Servetini Allah yolunda harcayıp eski elbiseler giymesi |
|
Evvâh |
Çok şefkatli |
Merhametli ve yufka yürekli oluşu |
|
Halîfetü Resûlillâh |
Allah Resûlü'nün halefi |
Halifeliği; TDV'ye göre "halife" tabiri İslâm tarihinde ilk defa onun için kullanıldı |
Hz. Ebubekir Peygamberimizin neyi olur?
Üç bağ birden vardır. Birincisi dostluk: TDV, onun Peygamberimiz'e en yakın sahâbî olduğunu yazar. İkincisi akrabalık: kızı Hz. Âişe Peygamberimiz'in hanımıdır; yani Hz. Ebû Bekir, Peygamber Efendimiz'in kayınpederidir. Üçüncüsü görev: Peygamberimiz'in vefatından sonra müslümanların başına geçen ilk halifedir. Soy bakımından da iki aile, yukarıda belirttiğimiz gibi Mürre b. Kâ'b'da birleşir.
Doğumu ve Câhiliye Yılları: Mekke'nin Kumaş Tüccarı
Özet: Peygamberimiz'den iki üç yaş küçüktür; ticaretle uğraşan, içki içmeyen ve soy bilgisiyle tanınan biriydi.
TDV'ye göre Hz. Ebû Bekir, Fil Vak'ası'ndan üç yıl kadar sonra Mekke'de doğdu ve Resûl-i Ekrem'den iki veya üç yaş küçüktü. "Hz. Ebubekir Peygamber Efendimiz'den büyük mü?" sorusunun cevabı bu yüzden hayırdır.
Çocukluğu ve gençliği hakkında kaynaklarda az bilgi vardır. Bilinen, elbise ve kumaş ticaretiyle geçimini sağladığı, ticaret kervanlarıyla Suriye'ye ve Yemen'e gittiğidir. TDV, müslüman olduğu sırada 40.000 dirhem kadar sermayesi bulunduğunu, Peygamberimiz'in yirmi beş yaşlarında katıldığı Suriye ticaret kervanında onun da bulunduğunun rivayet edildiğini kaydeder.
Câhiliye toplumunun ortasında ahlâkıyla ayrılan biriydi. İçki içmez, içki içenin namusunu ve mürüvvetini kaybedeceğini söylerdi. Başta Kureyş olmak üzere Arap kabilelerinin tarihini ve soylarını çok iyi bilir, en iyi ensâb (soy bilgisi) âlimlerinden sayılırdı. Bu bilgi, ileride Peygamberimiz'in kabilelerle görüşmelerinde ona yardımcı olmasını da kolaylaştıracaktı.
Hz. Ebubekir Nasıl Müslüman Oldu? Onun Vesilesiyle İman Edenler
Özet: İlk müslümanlardandır; onun davetiyle müslüman olanlar arasında aşere-i mübeşşereden beş isim vardır.
TDV, Hz. Ebû Bekir'in Peygamberimiz'in peygamberliğini duyunca yanına gidip görüştüğünü ve müslüman olduğunu yazar. "İlk müslüman" olup olmadığı konusunda farklı rivayetler bulunduğunu da belirtir. Ancak ilk müslümanlardan olduğunu gösteren en açık delil Peygamberimiz'in kendi sözüdür. Buhârî'deki rivayete göre Resûlullah şöyle buyurmuştur:
"Allah beni size gönderdi; siz 'Yalan söylüyorsun' dediniz, Ebû Bekir ise 'Doğru söyledi' dedi ve canıyla, malıyla bana destek oldu." Ardından iki kez: "Arkadaşımı bana bırakır mısınız?" (Buhârî, 3661)
Müslüman olur olmaz bildiği herkese İslâm'ı anlattı. TDV'nin saydığı, onun vesilesiyle müslüman olan isimler arasında Hz. Osman, Talha b. Ubeydullah, Sa'd b. Ebû Vakkâs, Zübeyr b. Avvâm, Abdurrahman b. Avf, Ebû Ubeyde b. Cerrâh, Osman b. Maz'ûn, Abdullah b. Mes'ûd, Erkam b. Ebü'l-Erkam, Bilâl-i Habeşî ve Suheyb-i Rûmî vardır. Bu listedeki ilk altı isim, Hz. Ebû Bekir'le birlikte cennetle müjdelenen on sahâbîden (aşere-i mübeşşere) sayılır.
Ailesi de onun vesilesiyle yola girdi. Annesi Ümmü'l-Hayr, Peygamberimiz'in Erkam b. Ebü'l-Erkam'ın evinde bulunduğu sırada müslüman oldu. Babası Ebû Kuhâfe ise ancak Mekke'nin fethinden (8/630) hemen sonra, yine oğlunun aracılığıyla İslâm'ı kabul etti.
İşkence gören köleleri satın alıp âzat etmesi
Mekke yıllarında müşriklerin en ağır işkencesine uğrayanlar, sahipsiz köleler ve güçsüzlerdi. Hz. Ebû Bekir bunlardan pek çoğunu büyük paralar ödeyerek satın aldı ve âzat etti. TDV'nin saydıkları arasında Bilâl-i Habeşî, annesi Hamâme, Âmir b. Füheyre, Ubeys, Ümmü Ubeys, Ebû Fükeyhe, Zinnîre, Nehdiye ve Lübeyne vardır.
Babası Ebû Kuhâfe, bu harcamadan rahatsız olup oğluna hiç değilse işine yarayacak güçlü köleler almasını söyledi. Hz. Ebû Bekir'in cevabı, bu kölelerden bir fayda beklemediği, yalnız Allah'ın rızasını umduğuydu. Taberî, bu fedakârlık üzerine Leyl sûresinin 5-7. âyetlerinin indiğini rivayet eder: "Kim verir ve sakınırsa, en güzeli de tasdik ederse, biz de onu en kolaya kolaylaştırırız."
"Sıddîk" Lakabı: Mi'rac Sabahı Verilen Cevap
Özet: Mi'racı duyan müşrikler ona koştu; cevabı, en bilinen lakabını kazandırdı.
Peygamberimiz bir gece Mescid-i Haram'dan Mescid-i Aksâ'ya götürülüp oradan semaya yükseltildiğini anlatınca müşrikler bunu Hz. Ebû Bekir'e de haber verdi. Kaynakların aktardığı cevabı kısa ve kesindir: "Eğer bunu Muhammed söylüyorsa şüphesiz doğrudur." TDV'ye göre Peygamberimiz, mi'rac olayını bu şekilde kabul etmesi üzerine kendisine Sıddîk lakabını verdi.
Kudüs'teki Mescid-i Aksâ ile bu gecenin bağını Mescid-i Aksâ ziyareti yazımızda anlattık. Sıddîk lakabı, Hz. Ebû Bekir'in hayatı boyunca tek bir çizgiyi özetler: Peygamberimiz'den gelen habere önce inanmak, sonra gereğini yapmak.
Hicret ve "İkinin İkincisi": Sevr Mağarası'ndaki Arkadaş
Özet: Hicretin yol arkadaşıdır; Kur'an onu Tevbe 9/40'ta anar. Mağaranın kendisini ayrı yazımızda anlattık.
Hz. Ebû Bekir hicret için Peygamberimiz'den izin istediğinde "Acele etme, Allah sana bir arkadaş bulacak" cevabını almıştı. Hicret gecesi Peygamberimiz, Hz. Ali'yi kendi yatağına yatırdı ve Hz. Ebû Bekir'le birlikte Mekke'nin güneyindeki Sevr Dağı'na, oradaki mağaraya gitti. Müşrikler mağaranın ağzına kadar geldiğinde yaşanan an, sahih hadiste Hz. Ebû Bekir'in kendi ağzından şöyle anlatılır:
"Mağaradayken Peygamberimiz'e, 'İçlerinden biri ayaklarının altına baksa bizi görür' dedim. Buyurdu ki: 'Ey Ebû Bekir! Üçüncüsü Allah olan iki kişi hakkında ne düşünürsün?'" (Buhârî, 3653)
Kur'an aynı anı Tevbe sûresinde anlatır: "…İnkâr edenler onu, iki kişiden ikincisi olarak çıkardığında, ikisi mağaradayken arkadaşına, 'Üzülme, Allah bizimle beraberdir' diyordu…" (Tevbe 9/40). Âyetteki "arkadaş" (sâhib) Hz. Ebû Bekir'dir. Türk ve İran edebiyatında ona bu yüzden "yâr-ı gâr", yani mağara dostu denmiştir.
Mağarada kaç gece kalındığını, yolculuğun kaç gün sürdüğünü, kılavuzun ve Esmâ'nın "iki kuşaklı" lakabının hikâyesini Sevr Mağarası Nerede? yazımızda ayrıntısıyla anlattığımız için burada tekrar etmiyoruz. Umre programında Mekke ziyaretleri sırasında Sevr Dağı'nı uzaktan da olsa gören yolcu, bu âyeti hatırlayarak bakarsa manzaranın anlamı değişir.
Medine Yılları: Gazveler, Tebük'te Bütün Malı ve İlk Hac Emîrliği
Özet: Medine'de Peygamberimiz'in yanından ayrılmadı; Bedir, Uhud, Hudeybiye, Tebük ve 9. yıl haccı hayatının dönüm noktalarıdır.
Medine'ye vardıktan sonra Hz. Ebû Bekir'in ilk işlerinden biri, TDV'ye göre Peygamberimiz'in mescit yapılmasını uygun gördüğü arsayı satın almak oldu. Bugün dünyanın dört bir yanından gelen ziyaretçilerin namaz kıldığı Mescid-i Nebevî, o arsanın üzerinde yükseldi. Mekke'den yanına aldığı paradan artakalan 5.000 dirhemle Medine'de yeniden ticarete başladı. Kızı Esmâ, Âişe ve ailenin diğer fertlerini ise oğlu Abdullah, daha sonra Mekke'den Medine'ye getirdi.
TDV, katıldığı seriyyeler ve 9. yıldaki hac emîrliği dışında Medine döneminde Peygamberimiz'in yanından hiç ayrılmadığını yazar. Başlıca durakları şunlardır:
-
Bedir: Savaş öncesi istişarede Peygamberimiz'in yanındaydı; kumanda yerinde onunla birlikte bulundu. Esirler hakkında Peygamberimiz onun görüşüne uydu.
-
Uhud: Savaş müslümanların aleyhine döndüğü andan itibaren vücudunu Resûlullah'a siper eden ve yanından ayrılmayan birkaç sahâbîden biriydi.
-
Hudeybiye (628): Antlaşmanın şartlarını kabullenmekte zorlanan Hz. Ömer'i ikna eden oydu.
-
Necid seriyyesi: 7. yılın Şâban ayında (Aralık 628) Necid bölgesine gönderilen birliğin kumandanıydı.
-
Diğerleri: Kazâ umresi, Mekke'nin fethi, Huneyn, Tâif kuşatması ve Tebük seferinde bulundu.
Tebük'te bütün malını getirmesi
Tebük seferinde Peygamberimiz'in verdiği en büyük sancağı Hz. Ebû Bekir taşıdı ve TDV'nin ifadesiyle ordunun hazırlanması için bütün servetini Resûl-i Ekrem'in emrine tahsis etti. Bu cömertliğin en bilinen sahnesi Tirmizî'deki rivayette Hz. Ömer'in ağzından anlatılır: Ömer o gün "Ebû Bekir'i bir şeyde geçeceksem bugün geçerim" diyerek malının yarısını getirdi. Peygamberimiz "Ailene ne bıraktın?" diye sordu; "Bir o kadar" dedi. Ebû Bekir ise elinde ne varsa getirmişti. Aynı soruya cevabı şu oldu: "Onlara Allah'ı ve Resûlü'nü bıraktım." Hz. Ömer de "Onu hiçbir şeyde asla geçemeyeceğim" dedi (Tirmizî, 3675; Dârüsselâm hasen).
Hicretin 9. yılında hac emîri
Umre ve hac yolcusunu en çok ilgilendiren görevlerinden biri budur. Hicretin 9. yılında (631) bizzat hacca gitmeyen Peygamberimiz, Hz. Ebû Bekir'i 300 sahâbî ile emîr-i hac, yani hac kafilesinin başkanı tayin etti. Bir yıl sonra da Peygamberimiz'le birlikte Vedâ haccına katıldı. Haccın farz oluşunu ve menâsikini Hac Nedir? yazımızda anlattık.
Peygamberimiz'in Son Günleri: İmamlık ve Açık Bırakılan Kapı
Özet: Peygamberimiz hastalığında namazı ona kıldırttı; vefat günü sahâbîleri sükûnete kavuşturan konuşmayı o yaptı.
Peygamberimiz namaza çıkamayacak kadar hastalanınca, namazı Hz. Ebû Bekir'in kıldırmasını istedi. TDV, Peygamberimiz'in yerine namaz kıldırmak için yalnız onu görevlendirdiğine dikkat çeker.
Bu günlerde yaşanan bir konuşma, hem Hz. Ebû Bekir'in anlayışını hem de Peygamberimiz'in ona olan sevgisini gösterir. Ebû Saîd el-Hudrî'nin anlattığına göre Peygamberimiz bir hutbede, Allah'ın bir kulunu dünya ile kendi katındakiler arasında serbest bıraktığını, o kulun da Allah katındakini seçtiğini söyledi. Hz. Ebû Bekir ağlamaya başladı; sahâbîler buna şaşırdı, sonradan o kulun Peygamberimiz'in kendisi olduğunu anladılar. Peygamberimiz şöyle devam etti:
"Arkadaşlığıyla ve malıyla bana en çok iyiliği dokunan Ebû Bekir'dir. Rabbimden başka birini dost (halîl) edinecek olsaydım Ebû Bekir'i edinirdim; fakat aramızda İslâm kardeşliği ve sevgisi vardır. Mescide açılan bütün kapılar kapatılsın, yalnız Ebû Bekir'in kapısı kalsın." (Buhârî, 3654)
Vefat günü yaptığı konuşma
Peygamberimiz vefat ettiğinde Hz. Ebû Bekir Medine'nin yukarı kesimindeki evindeydi. Haberi alınca geldi, Hz. Âişe'nin odasına girdi, Peygamberimiz'in yüzünü açıp öptü ve "Anam babam sana feda olsun, hayatında da ölümünde de temizsin" dedi. Mescitte ise Hz. Ömer başta olmak üzere sahâbîler büyük bir şaşkınlık içindeydi. Hz. Ebû Bekir Allah'a hamd edip şöyle konuştu: "Kim Muhammed'e tapıyorsa bilsin ki Muhammed ölmüştür; kim Allah'a ibadet ediyorsa bilsin ki Allah diridir, ölmez." Ardından Âl-i İmrân sûresinin 144. âyetini okudu: "Muhammed ancak bir peygamberdir; ondan önce de peygamberler gelip geçmiştir…" (Buhârî, 3667-3668). TDV bu konuşmanın Peygamberimiz'in vefatına inanmak istemeyen sahâbîleri ikna ettiğini kaydeder.
Hz. Ebubekir Nasıl Halife Oldu? Sakîfe ve İlk Hutbe
Özet: Ensar Sakîfetü Benî Sâide'de toplanınca oraya gitti; tek lider fikrini savundu ve Mescid-i Nebevî'de kendisine biat edildi.
Peygamberimiz'in vefatının ardından Medineli müslümanlar (ensar) Sakîfetü Benî Sâide denen gölgelikte toplanıp halife meselesini görüşmeye başladı. Bunu öğrenen Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer'le birlikte oraya gitti. Ensar ve muhacirlerden ayrı ayrı birer emîr seçilmesi önerisine karşı, İslâm birliğinin korunması için tek lider etrafında toplanmak gerektiğini söyledi; aday olarak Hz. Ömer'i ve Ebû Ubeyde b. Cerrâh'ı gösterdi. Sahâbîler ise onun halife olmasını uygun gördü ve Mescid-i Nebevî'de kendisine biat ettiler.
Biattan sonra okuduğu hutbe, yönetim anlayışını özetleyen bir metin olarak bilinir. TDV'nin aktardığına göre bu hutbede müslümanların en iyisi olmadığı hâlde başlarına seçildiğini söyledi; doğru hareket ederse kendisine yardım etmelerini, yanlış davranırsa onu doğrultmalarını istedi; Allah'a ve Resûlü'ne itaat ettiği müddetçe kendisine itaat etmelerini, etmediği takdirde itaat borçları olmadığını bildirdi.
Halifeliği: Üsâme Ordusu, Ridde Savaşları ve Kur'an'ın Toplanması
Özet: İki yılı biraz aşan halifeliğinde iç birliği korudu, Kur'an'ı mushaf hâline getirtti ve Irak-Suriye seferlerini başlattı.
Halifeliği kısa sürdü ama İslâm tarihinin seyrini belirledi. Başlıca icraatı şöyle özetlenebilir:
|
İcraat |
Ne oldu? |
|---|---|
|
Üsâme ordusu |
İlk icraatı, Peygamberimiz'in hazırlattığı ve Üsâme b. Zeyd'in kumandasına verdiği orduyu göndermek oldu. Bazı sahâbîler hem iç isyan endişesiyle hem de Üsâme'nin gençliği yüzünden itiraz etse de Peygamberimiz'in kararını uyguladı. |
|
Ridde savaşları |
Zekât vermeyi reddeden kabilelere ve yalancı peygamberlere (Tuleyha, Müseylimetülkezzâb, Secâh) karşı mücadele etti. Hz. Ömer'in itirazına, namaz ile zekâtı birbirinden ayırmanın doğru olmadığını söyleyerek cevap verdi. Bu savaşlarda Hâlid b. Velîd başkumandandı. |
|
Kur'an'ın mushaf hâline getirilmesi |
Yemâme savaşında çok sayıda hâfız şehid olunca Hz. Ömer'in teklifiyle Zeyd b. Sâbit'i görevlendirdi (Buhârî, 4986). TDV bu işi, onun İslâm'a yaptığı en büyük hizmet olarak niteler. |
|
Irak ve Suriye seferleri |
Hâlid b. Velîd'i Irak'a gönderdi; 633 sonbaharında Suriye'ye birlikler yolladı. Ecnâdeyn Savaşı (30 Temmuz 634) ile Filistin'in kapıları açıldı. |
|
Beytülmâl |
Seçilişinden altı ay sonra devlet hazinesini kurdu. Gelirleri eşit olarak hemen dağıttığı için vefatında hazinede bir dirhemden başka bir şey bulunmadığı kaydedilir. |
Halife olduktan sonra ticaretle uğraşmasını uygun bulmayan Hz. Ömer ile Ebû Ubeyde'nin, kendisine maaş bağlanmasını sağladığı nakledilir. Bu maaşla ilgili vasiyetini aşağıda göreceğiz.
Hz. Ebubekir'in Eşleri ve Çocukları
Özet: TDV dört evlilik ve altı çocuk sayar; en küçük kızı vefatından birkaç ay sonra doğdu.
"Hz. Ebubekir'in kaç eşi vardı?" sorusuna TDV'nin cevabı dört hanımdır. Evlilikleri ve bu evliliklerden doğan çocukları aşağıdaki tabloda bir arada görebilirsiniz:
|
Hanımı |
Çocukları |
Not |
|---|---|---|
|
Kuteyle bint Abdüluzzâ |
Abdullah, Esmâ |
İlk evliliği; Kuteyle İslâm'ı kabul etmeyince ayrıldılar |
|
Ümmü Rûmân |
Abdurrahman, Âişe |
Hz. Âişe'nin annesi |
|
Esmâ bint Umeys |
Muhammed |
Ümmü Rûmân'ın vefatından sonra evlendi; cenazesini o yıkadı |
|
Habîbe bint Hârice |
Ümmü Külsûm |
Kızı, Hz. Ebû Bekir'in vefatından birkaç ay sonra doğdu |
Bu çocuklardan Hz. Âişe'nin hayatını, evliliğini ve ilmini Hz. Aişe Kimdir? yazımızda; Esmâ'nın hicretteki rolünü ise Sevr yazımızda anlattık. TDV, Hz. Âişe ile Peygamberimiz'in evlenmesine dair hicretten önce verilen kararın iki dostun bağını daha da pekiştirdiğini yazar.
Kaynaklar Hz. Ebû Bekir'i orta boylu, zayıf yapılı, seyrek sakallı, keskin bakışlı, gür saçlı, sarıya çalan beyazlıkta güzel ve ince yüzlü olarak tasvir eder. Mütevazı, yumuşak huylu, hassas ve hoşsohbet biriydi; kendini beğenenlere kızar, fakirlere ve zor durumdakilere yardım ederdi.
Hz. Ebubekir Nasıl Öldü? Vefatı, Vasiyeti ve Cenazesi
Özet: Hastalanarak vefat etti; Hz. Ömer'i halef gösterdi, Peygamberimiz'in yanına defnedilmeyi vasiyet etti.
TDV'ye göre Hz. Ebû Bekir hicretin 13. yılı Cemâziyelâhir ayının başında (Ağustos 634) hastalandı ve 22 Cemâziyelâhir 13 (23 Ağustos 634) tarihinde altmış üç yaşında vefat etti. "Hz. Ebubekir nasıl öldü?" sorusunun kaynaktaki cevabı budur: hastalanarak vefat etmiştir. TDV maddesi hastalığın adını vermez ve onun bir saldırı ya da suikast sonucu öldürüldüğünü anlatmaz.
Hastalığı süresince sahâbîlerle istişare edip Hz. Ömer'i halef olarak belirledi ve bunu Hz. Osman'a bir ahidnâme olarak yazdırdı. Kızı Hz. Âişe'ye ise şunları vasiyet etti: aldığı maaşın geri kalan kısmını beytülmâle iade etmesini ve kendisini Hz. Peygamber'in kabrinin yanına defnetmesini. Eski elbiseleriyle kefenlenmesini, hanımı Esmâ bint Umeys'in yıkamasını ve oğlu Abdurrahman'ın ona yardım etmesini istedi. Cenaze namazını Hz. Ömer kıldırdı; Hz. Ömer, Hz. Osman, Talha b. Ubeydullah ve oğlu Abdurrahman tarafından kabre konuldu.
|
Soru |
Kaynaktaki cevap |
|---|---|
|
Doğumu |
Fil Vak'ası'ndan üç yıl kadar sonra, Mekke |
|
Vefatı |
22 Cemâziyelâhir 13 / 23 Ağustos 634, Medine |
|
Vefat yaşı |
Altmış üç |
|
Halifelik |
632-634; iki yılı biraz aşan süre |
|
Cenaze namazını kıldıran |
Hz. Ömer |
|
Kabri |
Hz. Peygamber'in yanında, Hücre-i Saâdet (Mescid-i Nebevî) |
Hz. Ebubekir'in Kabri Nerede? Hücre-i Saâdet
Özet: Hz. Âişe'nin odasında, Peygamberimiz'in yanındadır; bu oda bugün Mescid-i Nebevî'nin içindedir.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nin tanımıyla Hücre-i Saâdet, Resûl-i Ekrem'in defnedildiği Hz. Âişe'nin odasıdır. Peygamberimiz'den sonra bu odaya önce Hz. Ebû Bekir, daha sonra Hz. Ömer defnedildi. Diyanet Haber'in ifadesiyle Hücre-i Saâdet'e Peygamberimiz'in yanında sadık dostu Hz. Ebû Bekir ve ikinci halife Hz. Ömer defnedilmiştir. Yani Hz. Ebû Bekir, vasiyet ettiği gibi, hayatta yanından ayrılmadığı dostunun yanında yatmaktadır.
Oda, Emevîler döneminde mescidin içine alındı ve zamanla etrafı duvarlarla, bugün ziyaretçilerin gördüğü pirinç parmaklıkla (şebeke) çevrildi. Ziyaretçi kabirlerin kendisini görmez; şebekenin kıble tarafındaki açıklıkların önünden geçerek önce Peygamberimiz'e, birkaç adım ilerleyip Hz. Ebû Bekir'e, ardından Hz. Ömer'e selâm verir. Diyanet Haber de ziyaretçinin Peygamberimiz'i selâmladıktan sonra önce Hz. Ebû Bekir'in, ardından Hz. Ömer'in kabri başında durup onlara da selâm verdiğini anlatır. Şebekenin önünde nasıl durulacağını ve kaçınılması gerekenleri Mescid-i Nebevî rehberimizde; Ravza'da namaz için gereken randevuyu Ravza randevusu yazımızda anlattık.
Karıştırılmaması gereken: Medine'deki büyük mezarlık Cennetü'l-Bakî, Hz. Osman başta olmak üzere pek çok sahâbînin kabrinin bulunduğu yerdir. Hz. Ebû Bekir ise Bakî'de değil, Mescid-i Nebevî'nin içindeki Hücre-i Saâdet'tedir.
Umre Yolcusu İçin Hz. Ebubekir'in İzleri
Özet: Mekke'de Sevr Dağı, Medine'de Mescid-i Nebevî ve Hücre-i Saâdet onun hayatının iki ucudur.
Umreye giden bir yolcu, Hz. Ebû Bekir'in hayatının iki ucuna birden dokunur. Mekke'de, hicretin başladığı Sevr Dağı şehrin güneyinde yükselir; Medine'de ise o hicretin vardığı yer, yani Mescid-i Nebevî ve onun içindeki Hücre-i Saâdet vardır. Arada kalan her şey, Kur'an'ın "Üzülme, Allah bizimle beraberdir" cümlesini hatırlatan bir yolculuğun hikâyesidir.
-
Mekke: Sevr Mağarası ve hicretin başladığı şehir. Mekke'deki diğer ziyaret noktalarını Mekke'de gezilecek yerler yazımızda topladık.
-
Medine: Arsasını Hz. Ebû Bekir'in satın aldığı Mescid-i Nebevî ve kabrinin bulunduğu Hücre-i Saâdet; yanında Uhud gibi birlikte yaşanan savaşların izleri. Şehrin diğer duraklarını Medine'de gezilecek yerler rehberinde bulabilirsiniz.
Mekke ve Medine'yi aynı programda gören umre turlarımızın tarihlerini, otellerini ve güncel fiyatlarını umre fiyatları sayfamızda; öğrencilere ve genç yolculara uygun programları gençlik umresi sayfamızda görebilirsiniz. Bu yerleri ziyaret etmeden önce hayat hikâyelerini okumak, aynı yolu çok daha bilinçli yürümeyi sağlar.
Hz. Ebubekir Hakkında Hadisler
Özet: Faziletini anlatan rivayetlerden sahih kaynaklarda geçenleri künyeleriyle bir araya getirdik.
|
Hadisin özü |
Kaynak |
|---|---|
|
"Üçüncüsü Allah olan iki kişi hakkında ne düşünürsün?" (mağarada) |
Buhârî, 3653 |
|
"Rabbimden başka birini dost edinecek olsaydım Ebû Bekir'i edinirdim." |
Buhârî, 3654 |
|
"Siz yalan söylüyorsun dediniz, Ebû Bekir doğru söyledi dedi." |
Buhârî, 3661 |
|
"Ümmetim içinde ümmetime en merhametli olan Ebû Bekir'dir." |
Tirmizî, 3790 (Dârüsselâm sahih) |
|
"Onlara Allah'ı ve Resûlü'nü bıraktım." (Tebük bağışı) |
Tirmizî, 3675 (Dârüsselâm hasen) |
|
"Sen Allah'ın cehennemden âzat ettiği kimsesin." (Atîk lakabı) |
Tirmizî, Menâkıb, 16 (TDV'nin atfıyla) |
TDV'ye göre Hz. Ebû Bekir'in kendisinden de 142 hadis rivayet edilmiştir; bunların altısı hem Buhârî'de hem Müslim'de, on biri yalnız Buhârî'de, biri yalnız Müslim'de yer alır. Umre ile ilgili ayet ve hadisleri ise umre ile ilgili hadisler yazımızda derledik.
Hz. Ebubekir Hakkında Sık Sorulan Sorular
Hz. Ebubekir'in gerçek ismi nedir?
Asıl adı Abdullah'tır. Câhiliye döneminde adının Abdülkâbe olduğu, müslüman olduktan sonra Peygamberimiz'in bu adı Abdullah olarak değiştirdiği rivayet edilir. Ebû Bekir bir künyedir; Sıddîk ve Atîk ise lakaplarıdır.
Hz. Ebubekir kaç yaşında öldü?
TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 22 Cemâziyelâhir 13 (23 Ağustos 634) tarihinde, altmış üç yaşında Medine'de vefat etti.
Hz. Ebubekir kaç yıl halifelik yaptı?
Halifeliği 632'de Peygamberimiz'in vefatının ardından başladı ve Ağustos 634'teki vefatına kadar sürdü; yani iki yılı biraz aşan bir süredir. Yerine, vefatından önce belirlediği Hz. Ömer geçti.
Hz. Ebubekir Peygamber Efendimiz'den büyük mü?
Hayır. TDV'ye göre Resûl-i Ekrem'den iki veya üç yaş küçüktü; Fil Vak'ası'ndan üç yıl kadar sonra Mekke'de doğdu.
Hz. Ebubekir'e neden Sıddîk denir?
"Sıddîk" çok samimi, çok sadık demektir. Mi'rac olayını duyan müşrikler ona gelince "Eğer bunu Muhammed söylüyorsa şüphesiz doğrudur" dedi; TDV'ye göre Peygamberimiz bunun üzerine kendisine Sıddîk lakabını verdi.
Hz. Ebubekir'in kabri nerede, ziyaret edilebilir mi?
Kabri Medine'de, Mescid-i Nebevî'nin içindeki Hücre-i Saâdet'te, Peygamberimiz'in yanındadır. Ziyaretçi kabri görmez; şebekenin önünden geçerken Peygamberimiz'e selâm verdikten sonra birkaç adım ilerleyip Hz. Ebû Bekir'e selâm verir.
Hz. Ebubekir'in kaç çocuğu vardı?
TDV altı çocuk sayar: Kuteyle'den Abdullah ve Esmâ, Ümmü Rûmân'dan Abdurrahman ve Âişe, Esmâ bint Umeys'ten Muhammed, Habîbe bint Hârice'den ise vefatından birkaç ay sonra doğan Ümmü Külsûm.
Son Söz
Hz. Ebû Bekir'in hayatını kaynaklardan okurken en çok dikkatimizi çeken, büyük kararların hep aynı kısa cümlelerle verilmesi oldu: "O söylüyorsa doğrudur", "Onlara Allah'ı ve Resûlü'nü bıraktım", "Kim Allah'a ibadet ediyorsa, Allah diridir." Mekke'nin zengin tüccarı, servetini işkence gören kölelerin hürriyetine harcadı; hicret gecesi bir mağarada "ikinin ikincisi" oldu; Peygamberimiz'in vefatıyla sarsılan bir topluluğu bir âyetle ayağa kaldırdı ve vefatında hazinede bir dirhem bırakmadı.
Rivayetlerin farklı olduğu yerlerde görüşleri ve kimin söylediğini birlikte gösterdik; kaynakta olmayanı yazmadık. Medine'de şebekenin önünde selâm verirken, ikinci selâmın kime gittiğini bilerek vermenizi dileriz.
Hayatında Peygamberimiz'in yanından ayrılmayan Sıddîk, bugün de onun yanında; her ziyaretçinin ikinci selâmı ona gider.
Kaynaklar
-
Mustafa Fayda, "Ebû Bekir", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 10, İstanbul 1994, s. 101-108 (
islamansiklopedisi.org.tr/ebu-bekir, 16 Kasım 2026'da okundu). -
"Hücre-i Saâdet", TDV İslâm Ansiklopedisi (
islamansiklopedisi.org.tr/hucre-i-saadet, 16 Kasım 2026'da okundu). -
"Hücre-i saadet ne demektir? Hücre-i saadette kimlerin kabri bulunur?", Diyanet Haber (
diyanethaber.com.tr, 16 Kasım 2026'da okundu). -
Sahîh-i Buhârî, hadis no. 3653, 3654, 3661, 3667-3668 (Fezâilü ashâbi'n-nebî), 4986 (Fezâilü'l-Kur'ân); Arapça metin ve İngilizce çeviri
sunnah.comüzerinden, 16 Kasım 2026'da okundu. -
Câmiu't-Tirmizî, hadis no. 3675, 3790 (Menâkıb);
sunnah.comüzerinden, derece bilgisi Dârüsselâm neşrinden, 16 Kasım 2026'da okundu. -
Kur'an-ı Kerîm: Tevbe 9/40, Leyl 92/5-7, Âl-i İmrân 3/144.



