Sevr Mağarası yazısı için EFT Turizm kapak görseli

Mekke'nin güneyinde, bugün mahallelerin eteğine kadar dayandığı kayalık bir dağın tepesinde, iki kişinin ancak sığabileceği küçük bir oyuk vardır. Hicret gecesi Peygamber Efendimiz (s.a.s.) ile Hz. Ebû Bekir bu oyuğa sığındı, peşlerindeki Kureyşliler mağaranın ağzına kadar geldi ve Kur'an o anı "iki kişiden ikincisi" diye anlattı. Bu yazıda Sevr Mağarası'nın nerede olduğunu, orada geçen üç geceyi, olayın anlatıldığı âyet ve hadisleri, meşhur rivayetlerin kaynaklarda nasıl değerlendirildiğini ve bugün Sevr Dağı'nın nasıl ziyaret edildiğini kaynaklarıyla bir araya getirdik.

Kısa cevap: Sevr Mağarası, Mekke'de Mescid-i Harâm'ın güneyindeki Sevr Dağı'nın zirvesine yakın, büyük bir kayanın altında kalan küçük, doğal bir mağaradır; TDV İslâm Ansiklopedisi Harem'e uzaklığını yaklaşık 4 km verir. Peygamber Efendimiz ile Hz. Ebû Bekir hicret sırasında, takipçileri şaşırtmak için Medine yolunun tersindeki bu mağarada üç gece gizlendi. Olay Kur'an'da Tevbe sûresinin 40. âyetinde anlatılır. TDV'nin tarih incelemesine göre mağaradan 1 Rebîülevvel (13 Eylül 622) günü yola çıkıldı ve 8 Rebîülevvel'de (20 Eylül 622) Kubâ'ya varıldı. Suudi tanıtım portalı Discover Makkah'a göre ziyaret ücretsizdir, zirveye çıkış yaklaşık bir buçuk-iki saat sürer.

İlgili rehberler: Mekke'de gezilecek yerler · Hira Mağarası ve Nur Dağı · Kuba Mescidi


Sevr Mağarası Nerede? Sevr Dağının Konumu

Özet: Mağara, Mescid-i Harâm'ın güneyindeki Sevr Dağı'nın zirvesine yakın yerdedir; uzaklık ve yükseklik kaynağa göre biraz değişir.

Sevr Mağarası Mekke'dedir; Mescid-i Harâm'ın güneyinde yükselen Sevr Dağı'nın (Cebel-i Sevr) tepesine yakın bir noktada bulunur. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "Sevr Mağarası" maddesine göre dağ, Mescid-i Harâm'a güneydoğu yönünde yaklaşık 4 km uzaklıktadır; mağara da dağın zirvesine yakın bir yerde, Mekke tarafına bakan yamaçta, büyük bir kayanın altında kalan doğal ve küçük bir boşluktur.

Suudi Arabistan'daki Mekke tanıtım portalı Discover Makkah, dağın eski adının Cebel Eshal olduğunu, sonradan burada oturan Sevr b. Abdümenât'a nisbetle "Sevr" diye anıldığını yazar. Aynı sayfaya göre dağ deniz seviyesinden 754 metre yükselir ve 10,1 kilometrekarelik bir alanı kaplar. Bugün dağ, Mekke'nin Hicre mahallesindedir; kuzeyinde Hicre, batısında Batha Kureyş, güneydoğusunda Avâlî, doğusunda Nesîm mahalleleri vardır. TDV de Mekke'deki yerleşimin dağın kuzey eteklerine kadar ulaştığını not eder.

Kaynaklarda yön ve uzaklık konusunda küçük farklar vardır. Diyanet'in Hac Eğitimi sitesi dağın "Mekke'nin güneybatısında" olduğunu yazarken TDV'nin Sevr maddesi "güneydoğu", Discover Makkah ise "güney" der. Discover Makkah aynı sayfada uzaklığı bir yerde yaklaşık 5 km, ziyaret bilgisi kutusunda yaklaşık 4 km olarak verir. Farkın, ölçümün hangi noktadan yapıldığıyla ilgili olması muhtemeldir; biz tek bir rakamı kesin diye yazmak yerine kaynakları yan yana koyduk:

Bilgi

TDV İslâm Ansiklopedisi

Discover Makkah

Diyanet Hac Eğitimi

Yön

Mescid-i Harâm'ın güneydoğusu

Mescid-i Harâm'ın güneyi

Mekke'nin güneybatısı

Harem'e uzaklık

Yaklaşık 4 km

Yaklaşık 4 km (ziyaret kutusu), yaklaşık 5 km (tarihçe bölümü)

Belirtilmemiş

Yükseklik

Belirtilmemiş

Deniz seviyesinden 754 m

Belirtilmemiş

Mağaranın yeri

Zirveye yakın, Mekke'ye bakan yamaçta, büyük kayanın altında

Zirvede, kuzey yüzünde

Dağın tepesinde

Sevr, Mekke'nin kuzeydoğusundaki Nur Dağı ile karıştırılmamalıdır. İlk vahyin geldiği Hira Mağarası Nur Dağı'ndadır; onu Hira Mağarası ve Nur Dağı rehberimizde ayrıca anlattık. Mekke'nin hangi bölgede olduğunu, Medine ile arasındaki mesafeyi merak edenler Mekke ve Medine nerede yazımıza bakabilir.


Sevr Mağarasının İçi ve İki Girişi

Özet: Mağara birkaç metrekarelik bir oyuktur; Peygamberimizin girdiği batı girişi dar ve alçaktır, doğu girişi sonradan açılmıştır.

Discover Makkah'a göre mağaranın uzunluğu 3,5 metre, genişliği yaklaşık 3,5 metre, yüksekliği ise 1,25 metredir. Yani içeride ayakta dimdik durmak mümkün değildir; iki kişinin oturup uzanabileceği kadar bir boşluktur. Hicret gecesi iki yolcunun aylarca değil, yalnızca üç gece burada kalması da bu darlığı anlamayı kolaylaştırır.

Mağaranın iki girişi vardır. TDV'ye göre Resûl-i Ekrem'in girdiği batı girişi dardır ve zeminden biraz yüksektedir; doğu girişi ise bir insanın rahatça girip çıkabileceği büyüklüktedir. Discover Makkah bu bilgiyi biraz daha ayrıntılı verir: batı girişi yaklaşık 70 cm yüksekliğinde ve 85 cm genişliğindedir, buradan girmek zordur; hicrî 9. yüzyılda bazı kişiler içeride sıkışınca bu giriş genişletilmiştir. Doğu girişi ise sonraki yüzyıllarda girip çıkmayı kolaylaştırmak için insanlar tarafından açılmıştır.

Bu bilgi ziyaretçi için önemlidir: Bugün mağarada gördüğünüz doğu ağzı, hicret gecesinin girişi değildir. Peygamber Efendimiz ile Hz. Ebû Bekir'in eğilerek girdiği yer, dar olan batı ağzıdır. Discover Makkah ayrıca zirveden Mekke'nin, Müzdelife'nin ve Mina'nın dağları ve vadileriyle birlikte geniş bir manzarayla göründüğünü yazar.


Peygamberimiz Neden Sevr Mağarasına Gitti?

Özet: Kureyş öldürme kararı alınca hicret planı yapıldı; Sevr, takipçileri şaşırtmak için Medine yolunun tersinde seçildi.

Hicret öncesinde Mekkeli Müslümanların büyük kısmı Medine'ye göç etmişti. TDV'nin "Hicret" maddesine göre geride Peygamber Efendimiz, Hz. Ebû Bekir ile aileleri, Hz. Ali ve annesi, bir de göçe gücü yetmeyen ya da göçü engellenen bazı kişiler kalmıştı. Peygamberimiz'in ailesinden geride kalanlar arasında kızı Hz. Fâtıma da vardı; onun Medine'ye kimlerle birlikte hicret ettiğini Hz. Fâtıma'nın hayatı yazımızda anlattık. Müslümanların Medine'de güçlenmesinden korkan Kureyşliler Dârünnedve'de toplandı ve Ebû Cehil'in teklifiyle Peygamberimizi öldürme kararı aldılar. Kararı tek bir kişi değil, Kureyş'in her kolundan seçilen gençlerden oluşan bir grup uygulayacaktı; böylece Hâşimoğulları kan davası açamayacaktı.

TDV, bazı siyer kitaplarında geçen "şeytanın Necidli bir ihtiyar kılığında bu toplantıya katıldığı" rivayetine itibar edilmemesi gerektiğini ayrıca not eder. Peygamberimiz durumdan Cebrâil vasıtasıyla haberdar oldu ve öğle sıcağında Hz. Ebû Bekir'in evine gitti.

Bu ziyaretin ayrıntısını Hz. Âişe anlatır (Buhârî, hadis no. 3905). Hz. Ebû Bekir daha önce Medine'ye gitmek için hazırlanmış, Peygamberimiz ise "Bekle, ben de izin verileceğini umuyorum" demişti. Bunun üzerine Hz. Ebû Bekir elindeki iki deveyi dört ay boyunca besleyerek hazır tuttu. O gün Peygamberimiz, hiç gelmediği bir saatte, başı örtülü olarak geldi ve "Bana hicret izni verildi" dedi. Hz. Ebû Bekir "Size arkadaş olabilir miyim?" diye sordu ve "Evet" cevabını aldı. Develerden birini hediye etmek istediğinde Peygamberimiz onu ancak bedelini ödeyerek kabul etti. Yol azığı bir deri dağarcığa konuldu; Hz. Ebû Bekir'in kızı Esmâ kuşağından bir parça kesip dağarcığın ağzını bağladı ve bu yüzden kendisine "Zâtü'n-nitâkayn", yani "iki kuşaklı" denildi.

Plan gereği yolları iyi bilen bir kılavuz tutuldu. TDV'nin "Hicret" maddesi bu kılavuzun adını Abdullah b. Uraykıt olarak verir ve onun müşrik olmakla beraber güvenilir, mert bir kişi olduğunu yazar; Buhârî'deki rivayet de kılavuzun Benî Dîl kabilesinden olduğunu ve Kureyş müşriklerinin dininde bulunduğunu, buna rağmen kendisine güvenildiğini söyler. İki deve kılavuza teslim edildi ve üç gece sonra sabahleyin Sevr Dağı'nın eteğinde buluşmak üzere sözleşildi.

Peygamberimiz evine dönünce Hz. Ali'yi yatağına yatırdı. TDV'ye göre bunun iki sebebi vardı: evi gözetleyen müşrikleri yanıltmak ve Peygamberimize emanet bırakılmış eşyaları sahiplerine geri vermek. Karanlık bastıktan sonra Peygamberimiz yeniden Hz. Ebû Bekir'in evine gitti; gece yarısı ikisi evin arka kapısından gizlice çıkıp Sevr Dağı'na tırmandılar.

Peki neden Sevr? TDV'nin Sevr maddesi cevabı açıkça verir: Sevr, Medine yolu üzerinde değildi. Müşrikler Peygamberimizi en çok Medine'ye giden yollarda arayacak, Mekke'nin güneyine giden yollarda fazla durmayacaklardı. Böylece hem yoğun takipten kurtulmak hem de arama gevşeyene kadar zaman kazanmak mümkün olacaktı. Kısacası mağara bir saklanma yeri olduğu kadar, düşünülmüş bir planın parçasıydı.


Sevr Mağarasında Üç Gece Nasıl Geçti?

Özet: Hz. Ebû Bekir'in oğlu Abdullah her akşam haber getirdi, çoban Âmir b. Füheyre süt getirip izleri sürüyle sildi.

Mağarada geçen üç gece, ayrıntısı en iyi bilinen dönemlerden biridir. Hz. Âişe'nin Buhârî'deki rivayetine (no. 3905) ve TDV'nin Sevr maddesine göre düzen şöyleydi:

  • Abdullah b. Ebû Bekir: Hz. Ebû Bekir'in genç ve zeki oğludur. Geceyi onlarla mağarada geçirir, sabaha doğru ayrılıp Mekke'de gecelemiş gibi Kureyş'in arasına karışırdı. Gün boyu onlar hakkında konuşulanları akılda tutar, karanlık basınca gelip haber verirdi.

  • Âmir b. Füheyre: Hz. Ebû Bekir'in azatlısı ve çobanıdır. Sütlü koyunları akşam olunca mağaranın tarafına sürer, böylece iki yolcu her gece taze süt içerdi. Buhârî'deki rivayete göre sütü kızdırılmış taşlarla ısıttıkları da olurdu. Sabah karanlığında sürüyü Abdullah'ın ardından sürerek onun ayak izlerini kaybettirirdi.

  • Kılavuz: Sözleşildiği gibi üçüncü gecenin sabahında develeri mağaranın yakınına getirdi.

Bu üç gün boyunca Mekke'de büyük bir arama sürüyordu. TDV'ye göre müşrikler Peygamberimizi evinde bulamayınca bütün çevreyi aramaya başladılar, etrafa haberciler gönderip onların başına ödül koydular. Arama daha çok Medine tarafındaki yollarda yoğunlaştı, ama bir grup iki iz sürücünün rehberliğinde mağaranın ağzına kadar geldi.

Mağarada yaşanan en meşhur an buradadır. Hz. Ebû Bekir endişeyle "Ey Allah'ın Resulü! Eğilip baksalar bizi görecekler" dedi. Peygamberimiz onu teselli etti. TDV'nin ifadesiyle müşrikler mağaranın içine bakmadan dönüp gittiler. TDV'nin "Hicret" maddesi, üç günün sonunda Mekkelilerin aramalarının oldukça gevşediğini ve yola ancak bundan sonra çıkıldığını yazar.


Sevr Mağarası Hangi Âyette Geçer?

Özet: Olay Tevbe sûresi 40. âyette anlatılır; "üçüncüleri Allah olan iki kişi" sözü Buhârî'de sahih rivayetle geçer.

Sevr Mağarası'nda yaşananlar Kur'an'da Tevbe sûresinin 40. âyetinde anlatılır. Âyette mağaranın adı geçmez, "mağara" (el-ğâr) denir; TDV İslâm Ansiklopedisi'nin hem "Sevr Mağarası" hem "Hicret" maddesi âyeti doğrudan bu olayla anar. TDV'nin aktardığı meal şöyledir:

"Eğer siz ona yardım etmezseniz ona Allah yardım etmiştir: Hani kâfirler onu iki kişiden biri olarak çıkarmışlardı; hani onlar mağaradaydı; o, arkadaşına, 'Üzülme, Allah bizimle beraberdir' diyordu. Bunun üzerine Allah ona -sükûnet sağlayan- emniyetini indirdi, onu sizin görmediğiniz bir ordu ile destekledi ve kâfir olanların sözünü alçalttı; Allah'ın sözü ise zaten yücedir. Çünkü Allah üstündür, hikmet sahibidir." (Tevbe 9/40)

Âyetteki "iki kişiden biri" ifadesi Arapça aslında "sâniye's-neyn", yani "ikinin ikincisi" diye geçer. Halk arasında sorulan "mağaradaki iki kişiden biri kimdir" sorusunun cevabı da buradan gelir: Mağaradaki iki kişi Peygamber Efendimiz ve Hz. Ebû Bekir'dir; âyetteki "arkadaşı" (sâhib) Hz. Ebû Bekir'dir.

Aynı anı Hz. Ebû Bekir'in kendi ağzından anlatan rivayet Buhârî'de yer alır (hadis no. 3653, Fezâilü ashâbi'n-nebî bölümü). Enes b. Mâlik'in Hz. Ebû Bekir'den naklettiğine göre o şöyle der: "Mağaradayken Peygamber'e, 'Onlardan biri ayaklarının altına baksa bizi görür' dedim. Bana, 'Ey Ebû Bekir! Üçüncüsü Allah olan iki kişi hakkında ne düşünürsün?' buyurdu."

مَا ظَنُّكَ يَا أَبَا بَكْرٍ بِاثْنَيْنِ اللَّهُ ثَالِثُهُمَا

Hz. Ebû Bekir'in bu mağaradaki yeri, edebiyatımıza da girmiştir. TDV'ye göre Peygamberimiz tarafından mağarada teselli edilen Hz. Ebû Bekir, Türk ve İran edebiyatlarında "yâr-ı gâr", yani "mağara dostu" diye anılır. Bugün bir arkadaşımız için "yâr-ı gârım" dediğimizde, aslında Sevr'deki o geceye atıf yaparız.

Mağaradaki tesellinin bir benzeri yolda da yaşanmıştır. Aşağıda anlatacağımız Sürâka b. Mâlik onlara yaklaştığında Hz. Ebû Bekir yine telaşlanmış, TDV'nin "Sürâka b. Mâlik" maddesine göre Peygamberimiz "Korkma, Allah bizimledir" demiştir. Bu rivayetler ve diğer hadisler için umre ile ilgili âyet ve hadisler yazımıza da göz atabilirsiniz.


Örümcek Ağı, Güvercin ve Yılan Rivayetleri

Özet: Bu anlatımlar meşhurdur ama kaynaklarda farklı değerlendirilir; örümcek rivayetini hasen sayan muhaddisler de, bazı rivayetleri eleştirenler de vardır.

Sevr Mağarası denince akla ilk gelen, mağaranın ağzına ağ ören örümcek ve yuva yapan güvercinlerdir. Çocuklara anlatılan hikâyelerin çoğu bunlardır. Bu rivayetleri kesin bilgi gibi anlatmadan önce kaynakların ne dediğine bakmak gerekir; çünkü TDV İslâm Ansiklopedisi'nin iki maddesi bu konuda farklı vurgular yapar.

TDV'nin "Sevr Mağarası" maddesi rivayetleri şöyle sıralar: Hz. Ebû Bekir'in Peygamberimizden önce mağaraya girip içeride zararlı hayvan olup olmadığını kontrol etmesi; örtüsünü parçalayıp böcek yuvalarını tıkaması, bezler yetmeyince son deliği topuğuyla kapatması; Peygamberimizin başını onun dizine koyup uyuması, topuğu delikteki bir yılan tarafından ısırılan Hz. Ebû Bekir'in acıdan gözyaşı dökmesi ve uyanan Peygamberimizin onu tedavi etmesi; bir örümceğin mağaranın girişini ağ örerek kapatması; girişte bir ağacın bitmesi ve bir çift yabani güvercinin orada durması ya da yuva yapıp yumurtlaması. Madde bu sıralamanın ardından "bu rivayetlerin bir kısmı çeşitli açılardan eleştirilmiştir" der ve Zehebî, İbn Kesîr, İbn Hacer ile Elbânî'yi kaynak gösterir.

Bir ayrıntıya dikkat çekelim: Hz. Ebû Bekir'in Peygamberimizden önce mağaraya girip içeriyi kontrol ettiğini, TDV aynı maddede hadis ve siyer kaynaklarında kayıtlı bir bilgi olarak verir. Eleştirinin konusu bunun devamındaki ayrıntılı anlatımların "bir kısmı"dır; madde hangisinin hangi gerekçeyle eleştirildiğini tek tek ayırmaz.

TDV'nin "Hicret" maddesi ise yalnızca örümcek rivayeti hakkında daha olumlu bir değerlendirme yapar: Müşriklerin mağaraya bakmadan dönmelerine sebep olarak bir örümceğin mağaranın ağzına ağ ördüğünü bildiren rivayetler, farklı görüşte olanlar bulunmakla birlikte pek çok muhaddis tarafından "hasen" olarak değerlendirilmiştir (Müsned, I, 348; İbn Kayyim el-Cevziyye; İbn Kesîr; İbn Hacer, VII, 236). Madde, bu rivayetlerin reddini gerekli kılacak bir sebebin de bulunmadığını ekler.

Anlatım

Kaynaklardaki durumu

Mağarada üç gece kalınması, Abdullah ve Âmir'in gelip gitmesi

Buhârî 3905'te Hz. Âişe'nin rivayeti; TDV iki maddede de aynı

"Eğilip baksalar bizi görürler" ve "Üçüncüsü Allah olan iki kişi"

Buhârî 3653; âyeti Tevbe 9/40

Hz. Ebû Bekir'in önce girip içeriyi kontrol etmesi

TDV "Sevr Mağarası": hadis ve siyer kaynaklarında kayıtlı

Örümcek ağı

TDV "Hicret": pek çok muhaddise göre hasen, farklı görüş de var · TDV "Sevr Mağarası": eleştirilen rivayetler arasında anılıyor

Güvercinler, ağaç, yılan ısırması, topukla delik kapatma

TDV "Sevr Mağarası": "bir kısmı çeşitli açılardan eleştirilmiştir"

Bizim tavsiyemiz şudur: Âyette ve sahih hadiste anlatılanı, yani Allah'ın Resulünü koruduğunu ve "Üzülme, Allah bizimle beraberdir" sözünü esas almak; örümcek, güvercin ve yılan anlatımlarını ise "rivayet edilir" diye, kaynaktaki değerlendirmesiyle birlikte aktarmak. Olayın anlamı bu ayrıntılara bağlı değildir. Hicret gecesinin asıl dersi, planlı tedbirle Allah'a tevekkülün aynı anda yaşanmasıdır.


Sevr'den Medine'ye: Hicret Yolculuğu Kaç Gün Sürdü?

Özet: TDV'nin incelediği tarihlere göre mağaradan çıkıştan Kubâ'ya yaklaşık bir hafta, Mekke'den çıkıştan Medine'ye girişe on beş gün geçti.

Üçüncü gecenin sabahında kılavuz develerle geldi. TDV'nin "Hicret" maddesine göre Hz. Ebû Bekir'in azatlısı Âmir b. Füheyre de kafileye katıldı ve sahil yoluna doğru hareket edildi. Medine'ye sağ salim ulaşmak için işlek yollar yerine farklı bir güzergâh seçildi; kafile kimi zaman sarp dağ geçitlerinden, kimi zaman çöllerin arasından geçti. Yolda yine de takip edildiler, sorguya çekildiler, tehlikeli anlar yaşadılar.

Sürâka b. Mâlik. TDV'nin "Sürâka b. Mâlik" maddesine göre Kureyş'in elçisi, Peygamberimizi ve Hz. Ebû Bekir'i yakalayana ya da öldürene 200 deve ödül verileceğini Benî Müdlic kabilesine duyurmuştu. Kabilenin reisi Sürâka, sahilde birilerini gördüğünü söyleyen adamın sözünü "develerini kaybedip arayan kişilerdir" diyerek geçiştirdi, sonra tek başına iz sürüp kafileyi buldu. Peygamberimiz "Allahım, onun şerrinden bizi koru" diye dua etti; Sürâka'nın atı tökezleyip yere düştü, yeniden saldırmaya çalıştıysa da başaramadı. Peygamberimizin korunduğunu anlayan Sürâka özür diledi, kendisine bir eman yazısı verilmesini istedi ve peşlerinden gelenleri engelleyeceğine söz verdi. Eman yazısını, Peygamberimizin talimatıyla Âmir b. Füheyre yazdı (Buhârî, "Menâkıbü'l-ensâr", 45). Sürâka bu yazıyı yıllar sonra, hicrî 8 (629) yılında Ci'râne'de Peygamberimize gösterdi ve aynı gün Müslüman oldu.

Büreyde b. Husayb. TDV'ye göre Eslem kabilesinin topraklarına gelindiğinde kabile reisi Büreyde bir müfrezeyle kafilenin önünü kesti; kısa bir görüşmeden sonra adamlarıyla birlikte Müslüman oldu, sarığını mızrağına bağlayıp Peygamberimize sancak açtı ve kabilenin topraklarından çıkana kadar ona eşlik etti.

Ümmü Ma'bed'in çadırı. Kafile Kudeyd'de yiyecek almak için Ümmü Ma'bed Âtike bint Hâlid'in çadırına uğradı. TDV'nin anlatımıyla Peygamberimiz, sürüye katılamayacak kadar zayıf, sütten kesilmiş bir keçiyi besmeleyle sağdı ve keçi oradakilere yetip artacak kadar süt verdi. Ümmü Ma'bed'in, eve dönen kocasına Peygamberimizi anlatırken kullandığı sözler sonradan hilye edebiyatının kaynaklarından biri oldu.

Kubâ ve Medine. Medineli Müslümanlar her sabah Mekke yolu üzerindeki Harre'ye çıkıp öğle sıcağına kadar bekliyordu. 8 Rebîülevvel (20 Eylül 622) Pazartesi günü de beklemiş ve dönmüşlerdi ki bir damdan ufka bakan biri kafileyi gördü ve haber verdi. Peygamberimiz Medine'ye bir saatlik mesafedeki Kubâ'da indi. TDV'ye göre Kubâ'da kalış süresi İbn İshak ve İbn Hişâm'a göre dört gün, Buhârî'deki bir rivayete göre on dört gündür. Peygamberimiz burada bir mescid yaptırdı; bir cuma günü Kubâ'dan ayrılıp Rânûnâ vadisinde ilk cuma namazını kıldırdı ve Medine'ye girdi. Kubâ'daki bu ilk durağı Kuba Mescidi rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Kaynaklarda hicretin tarihleri farklı verilir. TDV'nin "Hicret" maddesi bu tarihleri inceledikten sonra şu sonuca varır:

Olay

Hicrî tarih

Milâdî tarih

Dârünnedve'de öldürme kararı; o gece Sevr'e gidiş

26 Safer, Perşembe

9 Eylül 622

Mağarada geçen günler

27-28-29 Safer (Cuma, Cumartesi, Pazar)

10-11-12 Eylül 622

Mağaradan yola çıkış

1 Rebîülevvel, Pazartesi

13 Eylül 622

Kubâ'ya varış

8 Rebîülevvel, Pazartesi

20 Eylül 622

Medine'ye giriş

12 Rebîülevvel, Cuma

24 Eylül 622

Bu tablodan çıkan bizim hesabımız şudur: Sevr'den yola çıkıştan Kubâ'ya varışa kadar yaklaşık bir hafta, Mekke'den ayrıldıkları geceden Medine'ye girişe kadar ise yaklaşık on beş gün geçmiştir. "Hicret yolculuğu kaç gün sürdü" sorusuna verilen farklı cevapların sebebi de budur; kimi mağaradan çıkışı, kimi Mekke'den ayrılışı, kimi Kubâ'yı, kimi Medine'ye girişi esas alır.

Hicret, İslam tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu. TDV, Peygamberimizin ensara hitaben "Eğer hicret şerefi olmasaydı ben muhakkak ensardan bir fert olmak isterdim" dediğini (Müslim, "Zekât", 139) ve sahâbeyi tabakalara ayıran âlimlerin ilk sırayı daima muhacirlere verdiğini yazar. Medine dönemi sekiz yıl sonra Mekke'nin fethiyle yeniden bu şehre dönüşle taçlanacaktı. Hicretin ilk yıllarında yaşanan önemli olaylardan biri için Bedir rehberimize, hicretten önce vefat eden Hz. Hatice validemiz için Hz. Hatice yazımıza, hicretten sonra Medine'de Peygamber evine gelin olan Hz. Âişe için Hz. Aişe yazımıza bakabilirsiniz.


Sevr ve Hira: İki Mağara, İki Dönem

Özet: Hira peygamberliğin başladığı, Sevr Mekke döneminin bittiği yerdir; ikisi farklı dağlardadır.

Mekke'yi ziyaret edenler iki mağarayı sık karıştırır. Hira Mağarası Mekke'nin kuzeydoğusundaki Nur Dağı'ndadır; Peygamberimiz peygamberlikten önce orada inzivaya çekilir, ilk vahiy de orada gelmiştir. Sevr Mağarası ise Harem'in güneyindeki Sevr Dağı'ndadır ve hicretle ilgilidir. Biri risaletin başladığı, diğeri Mekke döneminin kapandığı yerdir. Hira'nın konumu ve çıkışı için Hira Mağarası rehberimize bakabilirsiniz.


Sevr Dağı Bugün Nasıl Ziyaret Edilir?

Özet: Ziyaret ücretsizdir; zirveye çıkış bir buçuk-iki saat sürer, yol kayalıktır; dağı eteğinden görmek de bir ziyarettir.

Sevr Dağı, umre yolcularının Mekke'de en çok merak ettiği yerlerden biridir. Ziyarete gitmeden önce bilinmesi gerekenleri Discover Makkah'ın 14 Kasım 2026'da okuduğumuz "Mount and Cave Thawr" sayfasından derledik:

Konu

Discover Makkah'ın verdiği bilgi

Konum

Mekke'nin güneyi, Hicre mahallesi; Mescid-i Harâm'ın yaklaşık 4 km güneyi

Ücret

Ücretsiz

Ziyaret saatleri

Belirtilmemiş; sayfaya göre alanda şu an geliştirme çalışması var

Mağaraya çıkış süresi

Yaklaşık 1,5-2 saat

Toplam ziyaret süresi

1-2 saat

Yol

Hicrî 14. yüzyılın başında bazı valiler ziyaretçiler vadilerde kaybolmasın diye yolu düzeltip işaretlemiş

Hazırlık

Tırmanışa uygun ayakkabı, su, güneş şapkası; erken saatte ya da gün batımından önce başlamak; işaretli yoldan ayrılmamak

Güvenlik

Sırt çantasında ilk yardım malzemesi, şarjı dolu telefon

Kaynakta saat yazmadığı ve alanda çalışma olduğu belirtildiği için, gitmeden önce güncel durumu yerinde sormanızı öneririz. Sağlık bakımından da dürüst olalım: Discover Makkah'ın verdiği süre, yokuşun kısa bir yürüyüş olmadığını gösteriyor. Sağlık durumu uzun ve dik bir yokuşa elvermeyenler için dağı eteğinden görmek ve hicret gecesini orada hatırlamak da bir ziyarettir; şüphede kalanların doktoruna danışması en doğrusudur. Sevr'e çıkmak umrenin bir parçası değildir. Umrenin nasıl yapıldığını (ihram, tavaf, sa'y ve tıraş) umre nedir yazımızda anlattık. Asıl ibadet ise Harem'dedir; enerjinizi ve vaktinizi önce Mescid-i Harâm'daki namaz ve tavafa ayırmak gerekir.

Mekke'deki diğer ziyaret yerlerini, yani Cennetü'l-Muallâ'yı, Cin Mescidi'ni, Mina, Müzdelife ve Arafat'ı bir arada görmek isteyenler Mekke'de gezilecek yerler rehberimize bakabilir.

EFT Turizm olarak umre programlarımızda Mekke ziyaretleri arasında Sevr ziyareti de yer alır; hangi programda hangi ziyaretlerin bulunduğunu her turun kendi sayfasındaki program metninde görebilirsiniz. Önümüzdeki dönemlerin programlarını ve güncel fiyatları umre fiyatları ve tur programları sayfamızda, örnek bir Mekke ve Medine programını Aralık umre programımızda inceleyebilirsiniz.


Sevr Mağarası Hakkında Sık Sorulan Sorular

Sevr Mağarası hangi âyette geçiyor?

Sevr Mağarası'nda yaşananlar Tevbe sûresinin 40. âyetinde anlatılır. Âyette mağaranın adı geçmez, "mağara" denir; Peygamberimizin arkadaşına "Üzülme, Allah bizimle beraberdir" dediği ve Allah'ın ona sükûnet indirdiği bildirilir. TDV İslâm Ansiklopedisi âyeti doğrudan Sevr olayıyla anar.

Peygamberimiz Sevr Mağarası'nda kaç gün kaldı?

Üç gece kaldı. TDV'nin incelediği tarihlere göre Peygamberimiz ile Hz. Ebû Bekir 26 Safer (9 Eylül 622) gecesi mağaraya vardı, 27-28-29 Safer günlerini orada geçirdi ve 1 Rebîülevvel (13 Eylül 622) günü yola çıktı.

Mağaradaki iki kişiden biri kimdir?

Mağaradaki iki kişi Peygamber Efendimiz ve Hz. Ebû Bekir'dir. Tevbe 40'taki "ikinin ikincisi" ifadesi Peygamberimizi, âyette geçen "arkadaşı" ise Hz. Ebû Bekir'i anlatır. Hz. Ebû Bekir bu yüzden edebiyatımızda "yâr-ı gâr", yani "mağara dostu" diye anılır.

Sevr Mağarası'ndaki örümcek ağı hikâyesi doğru mu?

Kaynaklar bu konuda farklı değerlendirme yapar. TDV'nin "Hicret" maddesine göre örümcek rivayeti, farklı görüşte olanlar bulunmakla birlikte pek çok muhaddis tarafından "hasen" sayılmıştır. TDV'nin "Sevr Mağarası" maddesi ise örümcek, güvercin, ağaç ve yılan anlatımlarını birlikte sayar ve bunların bir kısmının çeşitli açılardan eleştirildiğini yazar. Bu yüzden bu anlatımları "rivayet edilir" diye aktarmak doğru olur.

Hicret yolculuğunda Peygamberimize kılavuzluk eden kimdir?

Kılavuzun adı Abdullah b. Uraykıt'tır. TDV'ye göre müşrik olmakla beraber güvenilir ve mert bir kişiydi; Buhârî'deki rivayete göre Benî Dîl kabilesindendi. Develeri üç gece sonra Sevr Dağı'nın eteğine getirdi ve kafileyi sahil yolundan Medine'ye götürdü.

Sevr Mağarası ziyarete açık mı, ücretli mi?

Suudi tanıtım portalı Discover Makkah'a göre Sevr Dağı ziyareti ücretsizdir; mağaraya çıkış yaklaşık bir buçuk-iki saat sürer. Aynı sayfa ziyaret saati vermez ve alanda geliştirme çalışması olduğunu yazar; bu nedenle güncel durumu gitmeden önce yerinde öğrenmek gerekir.

Sevr Mağarası'nı ziyaret etmek umrenin parçası mı?

Hayır. Umre ihram, tavaf, sa'y ve tıraşla tamamlanır; Sevr ziyareti bunların arasında değildir. Sevr, Peygamberimizin hicretini yerinde hatırlamak için ziyaret edilen tarihî bir mekândır. Sağlık durumu tırmanışa elvermeyenler dağı eteğinden görerek de ziyaret edebilir.

Hz. Ebû Bekir'in kızı Esmâ'ya neden "iki kuşaklı" denir?

Buhârî'deki Hz. Âişe rivayetine göre hicret için hazırlanan yol azığı bir deri dağarcığa konunca Esmâ kuşağından bir parça kesip dağarcığın ağzını bağladı. Bu yüzden kendisine "Zâtü'n-nitâkayn", yani "iki kuşaklı" denildi.


Son Söz

Sevr Mağarası'nın hikâyesini kaynaklardan okuyunca dikkatimizi en çok çeken, tedbirle tevekkülün aynı gecede yan yana durmasıdır. Kılavuz önceden tutulmuş, develer aylarca beslenmiş, yön ters seçilmiş, haberci ve çoban görevlendirilmiş, izler sürüyle silinmişti. Bütün bunlara rağmen takipçiler mağaranın ağzına kadar geldi; o anda söylenen söz bir plan değil, bir teslimiyet cümlesiydi: "Üzülme, Allah bizimle beraberdir."

Sevr'e çıkabilen de, dağı eteğinden seyreden de bu cümleyi hatırlayarak döner. Biz bu yazıda kaynakların söylediğini söylediği kadarıyla aktarmaya, rakamlarda ve rivayetlerde kaynaklar arasındaki farkları saklamadan göstermeye çalıştık.

Sevr'de iki kişi vardı, üçüncüleri Allah'tı; hicret o mağaranın dar ağzından başladı.

Kaynaklar

  • Adnan Demircan, "Sevr Mağarası", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 37, İstanbul 2009, s. 5-6 (islamansiklopedisi.org.tr/sevr-magarasi, 14 Kasım 2026'da okundu).

  • Ahmet Önkal, "Hicret", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/hicret, 14 Kasım 2026'da okundu).

  • Yavuz Ünal, "Sürâka b. Mâlik", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/suraka-b-malik, 14 Kasım 2026'da okundu).

  • Sahîh-i Buhârî, hadis no. 3653 (Fezâilü ashâbi'n-nebî) ve 3905 (Menâkıbü'l-ensâr); Arapça metin ve İngilizce çeviri sunnah.com üzerinden, 14 Kasım 2026'da okundu.

  • Discover Makkah, "Mount and Cave Thawr" (discovermakkah.sa, 14 Kasım 2026'da okundu).

  • Diyanet İşleri Başkanlığı Hac Eğitimi, "Ziyaret Yerleri: Sevr Dağı (Sevr Mağarası)" (hacumreegitim.hac.gov.tr/ziyaret-yerleri, 14 Kasım 2026'da okundu).

← Tüm YazılarUmre Programlarını İncele