Hz. Hatice Kimdir? yazısının kapak görseli

Mekke'de Harem'den kuzeye doğru yürüyen bir umre yolcusu, yaklaşık iki kilometre sonra sade, taşsız bir mezarlığın önüne gelir. Burası Cennetü'l-Muallâ'dır ve orada yatanların en bilineni, Peygamber Efendimiz'in ilk hanımı Hz. Hatice'dir. Biz ona sevgiyle "Hatice validemiz", "Hatice annemiz" deriz. Vahyin ilk günü korkuyla eve dönen Peygamberimiz'i ilk teselli eden, ona ilk inanan, malını ve ömrünü onun davasına veren hanım odur. Bu yazıda Hz. Hatice'nin kim olduğunu, ailesini, Peygamberimiz'den önceki hayatını, evliliklerini, çocuklarını, vefatını ve kabrini anlatıyoruz. Tarih, yaş ve isim bilgilerini TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "Hatice", "Senetü'l-Hüzn", "Cennetü'l-Muallâ", "Ümmehâtü'l-Mü'minîn" ve "Mekke" maddelerinden aldık; rivayetler ayrıştığında hangisinin daha güçlü sayıldığını da yazdık.

Kısa cevap: Hz. Hatice (Hatice bint Huveylid), Peygamber Efendimiz'in ilk hanımı, ona ilk iman eden kişi ve İbrâhim dışındaki bütün çocuklarının annesidir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre 556 yılında Mekke'de doğduğu anlaşılmaktadır. Kureyş kabilesinden, ticaretle uğraşan, iffetiyle "Tâhire" diye anılan bir hanımdı. Peygamberimiz'le yaklaşık yirmi beş yıl evli kaldı ve hicretten üç yıl kadar önce, 10 Ramazan'da (19 Nisan 620) Mekke'de vefat etti. Kabri, Mekke'nin en eski mezarlığı olan Cennetü'l-Muallâ'dadır.

İlgili rehberler: Mekke'de Gezilecek Yerler · Hira ve Nur Dağı · Peygamberimizin Doğduğu Ev · Mescid-i Haram


Hz. Hatice Kimdir? Soyu ve Ailesi

Özet: Kureyş'in ileri gelenlerinden Huveylid'in kızıdır; soyu Kusay'da Peygamberimiz'in soyuyla birleşir.

Tam adı kaynaklarda Hadîce bint Huveylid olarak geçer; Türkçede Hatice deriz. Künyesi Ümmü'l-Kâsım'dır, yani "Kâsım'ın annesi". Bu künye, Peygamberimiz'le evliliğinden doğan ilk oğlu Kâsım'dan gelir. TDV İslâm Ansiklopedisi onun 556 yılında Mekke'de doğduğunun anlaşıldığını yazar.

Babası Huveylid b. Esed, Kureyş'in eşrafından, yani ileri gelenlerindendi. Ansiklopedinin aktardığına göre kaynakların önemli bir kısmı babasının Ficâr savaşından önce öldüğünü söyler. Babasının soyu Kusay'a uzanır; Kusay aynı zamanda Peygamber Efendimiz'in de dedesidir. Annesi Fâtıma bint Zâide ise Âmir kabilesindendi ve onun soyu da Lüey b. Gâlib'de Peygamberimiz'in soyuyla birleşir. Yani Hz. Hatice ile Peygamberimiz, uzak dedeler üzerinden aynı aileye bağlanır; "akraba mıydılar?" sorusunun cevabı budur.

Ailenin bir başka tanıdık ismi Varaka b. Nevfel'dir. Hz. Hatice'nin amcasının oğludur; Tevrat ve İncil'i okuyabilen, putlara tapmayan bir âlimdi. Gençliğinde Hatice'nin onunla evlendirilmesi düşünülmüş, fakat bu evlilik gerçekleşmemiştir. Varaka'nın adı, birazdan anlatacağımız ilk vahiy gününde yeniden karşımıza çıkacak.

Hz. Hatice'nin İslam'dan önceki lakabı Tâhire'dir: "tertemiz, iffetli kadın". TDV bu lakabın onun üstün iffeti sebebiyle verildiğini kaydeder. Bugün sık duyduğumuz "Hatice-i Kübrâ" (büyük Hatice) sıfatı ise daha sonraki dönemlerde, Peygamberimiz'in en büyük hanımı olduğu için kullanılmaya başlanmıştır.


Peygamberimiz'den Önceki Evlilikleri ve Ticareti

Özet: Peygamberimiz'den önce iki kez evlendi, iki eşini de kaybetti; sonra kendi sermayesiyle ortaklı ticaret yaptı.

Hz. Hatice, Peygamber Efendimiz'le evlenmeden önce iki evlilik yapmıştı. TDV'nin sıralamasına göre ilk eşi Ebû Hâle Hind b. Zürâre et-Temîmî'dir. Bu evlilikten Hind adında bir oğlu oldu. Bu oğul, ileride Peygamberimiz'in terbiyesinde yetişecek ve onun görünüşünü, ahlâkını anlatan rivayetleriyle tanınacaktır. Ebû Hâle'den bir kızı olduğu da söylenir.

İkinci eşi Atîk b. Âbid el-Mahzûmî'dir. Bu evlilikten de Hind adında bir kızı (Ümmü Muhammed) oldu. Ansiklopedi, bazı kaynaklarda sıralamanın tersine, yani önce Atîk'le sonra Ebû Hâle ile evlendiğinin yazıldığını da not eder. Hangi sıra doğru olursa olsun, "Hz. Hatice kaç evlilik yaptı?" sorusunun cevabı aynıdır: Peygamberimiz'den önce iki, Peygamberimiz'le birlikte toplam üç evlilik. "İlk eşinden çocuğu var mı?" sorusunun cevabı da evettir: Ebû Hâle'den oğlu Hind.

İkinci eşinin vefatından sonra Kureyş'in ileri gelenlerinden pek çoğu onunla evlenmek istedi. TDV bunun sebebini onun soylu, güzel ve zengin oluşuna bağlar. Hz. Hatice bu tekliflerin hiçbirini kabul etmedi. Bunun yerine güvendiği kişilerle ortaklık kurarak ticaret yapmayı sürdürdü. Yani sermayesini kendisi işleten ve kiminle çalışacağını kendisi seçen bir hanımdan söz ediyoruz; Peygamberimiz'le yolunun kesişmesi de bu ticaret sayesinde olacaktı.


Peygamberimiz'le Nasıl Tanıştı, Nasıl Evlendiler?

Özet: Önce ticaret ortaklığı kuruldu; Şam dönüşü Hz. Hatice evlenme teklif etti, nikâh onun evinde konuşuldu.

Hikâye bir iş ilişkisiyle başlar. Tanıdıklarının tavsiyesiyle Hz. Hatice, Mekke'de güvenilirliğiyle bilinen genç Muhammed'le bir ortaklık anlaşması yaptı. Ticaret malıyla onu Şam'a (Suriye) gönderdi ve yanına hizmetkârı Meysere'yi verdi. Meysere, yolculuk boyunca Peygamberimiz'in yanında bulundu ve dönüşte gördüklerini Hz. Hatice'ye anlattı.

Kervan dönünce Hz. Hatice iki şey gördü: Ortağı başarılı bir tüccardı ve sözüne sadık biriydi. Meysere'nin yolculuk boyunca anlattıkları da bu kanaati güçlendirdi. Ansiklopedi, Hz. Hatice'nin onun bu özelliklerine hayran kaldığını ve kendisine evlenme teklif ettiğini yazar. Kaynakların çoğunda ikinci bir ihtimal olarak, Hatice'nin arkadaşı Nefîse bint Ümeyye'nin aracılık ettiği de kaydedilir.

Peygamberimiz teklifi amcalarına götürdü. Hz. Hatice'nin evinde yapılan toplantıda amcası Ebû Tâlib, yeğeni için Hatice'yi istedi; Hatice'nin amcası Amr b. Esed de bu evliliğe izin verdi. Bazı rivayetlerde Ebû Tâlib'in yerine Hz. Hamza, Hatice'nin amcasının yerine de babası Huveylid'in adı geçer. Mehir olarak 500 (ya da 400) dirhem, bazı kaynaklara göre yirmi dişi deve verileceği söylendi. "Nikâhı kim kıydı?" diye soranlar için kaynakların verdiği cevap budur: Söz, iki ailenin büyükleri arasında, Hatice'nin evinde kesildi.

TDV, Hatice'nin babasını ya da amcasını sarhoş ederek razı ettiğini anlatan bazı rivayetlerin de bulunduğunu, fakat bu rivayetlerin güvenilir olmadığının belirtildiğini kaydeder. Biz de bu anlatıları burada yalnızca güvenilir sayılmadıklarını söylemek için anıyoruz.


Evlendiklerinde Kaç Yaşındaydılar?

Özet: Güçlü kabul Hz. Hatice'nin kırk, Peygamberimiz'in yirmi beş yaşında olduğudur; farklı rivayetler zayıf sayılır.

"Hz. Hatice kaç yaşında evlendi?" ve "aralarında kaç yaş vardı?" en çok aranan sorulardandır. Kaynakların bu konuda tek bir sayı vermediğini baştan söyleyelim. TDV'nin değerlendirmesi şöyledir: Hz. Hatice bu evlilik sırasında muhtemelen kırk yaşlarında bulunuyordu. Otuz yedi ya da yirmi sekiz yaşında olduğuna dair rivayetler zayıf kabul edilir. Ansiklopedi bununla birlikte, yirmi sekiz yaş rivayetinin Hatice'nin bu evlilikten çok sayıda çocuk sahibi olmasıyla daha iyi bağdaştığını da not eder. Peygamberimiz için ağırlık kazanan rivayet ise yirmi beş yaştır; otuz ya da yirmi bir yaş rivayetleri zayıf sayılır.

Rivayet

Hz. Hatice'nin yaşı

Peygamberimiz'in yaşı

TDV'nin değerlendirmesi

Ağırlıklı görüş

Yaklaşık 40

25

"Muhtemelen" (Hatice) · ağırlık kazanan (Peygamberimiz)

Zübeyr b. Bekkâr

37

30

Zayıf

İbn Sa'd

28

—

Zayıf; çocuk sayısıyla daha iyi bağdaşır

Taberânî, Heysemî

—

21 civarı

Zayıf

Ağırlıklı görüşe göre aralarındaki yaş farkı on beş yıl kadardır. Bu evlilik yaklaşık yirmi beş yıl sürdü. Hz. Hatice hayattayken Peygamberimiz başka bir kadınla evlenmedi; bunu hem "Hatice" hem "Ümmehâtü'l-Mü'minîn" maddeleri açıkça belirtir.


Hz. Hatice'nin Çocukları

Özet: Peygamberimiz'in İbrâhim dışındaki bütün çocukları Hz. Hatice'dendir; oğulları küçük yaşta vefat etti, soyu Hz. Fâtıma ile devam etti.

Peygamber Efendimiz'in çocuklarından yalnız İbrâhim Hz. Mâriye'dendir; diğerlerinin hepsinin annesi Hz. Hatice'dir. TDV'nin saydığı çocuklar şunlardır:

Çocuk

Kaynakta yazan

Kâsım

İlk çocukları; iki yaşına kadar yaşadı. Peygamberimiz "Ebü'l-Kâsım" künyesini onun adından aldı.

Zeyneb

En büyük çocuklarının Zeyneb olduğu da söylenir.

Rukıyye

Kızlarından.

Ümmü Külsûm

Kızlarından.

Fâtıma

Peygamberimiz'in soyunu devam ettiren kızı.

Abdullah (Tayyib, Tâhir)

Tayyib ile Tâhir'in peygamberlikten önce vefat ettiği yazılır. Bazı kaynaklara göre Abdullah, Tayyib ve Tâhir aynı çocuktur; peygamberlikten sonra doğduğu için bu lakaplarla anılmıştır.

Bu yüzden "Hz. Hatice'nin kaç çocuğu var?" sorusuna kaynaklar iki cevap verir: Abdullah, Tayyib ve Tâhir ayrı kişiler sayılırsa yedi, aynı kişi sayılırsa altı çocuk. Dört kızı kesindir. Oğullarının hiçbiri çocukluk çağını geçemedi. Bunlara Hz. Hatice'nin önceki evliliklerinden olan oğlu Hind ile kızı Hind'i de eklemek gerekir.

Ansiklopedi bir noktayı da özellikle düzeltir: Muhammed Hüseyin Heykel'in, çocuklarının ölümü üzerine Hz. Hatice'nin putlara adak adadığını ve kurban kestiğini yazması hiçbir kaynakta yer almaz; TDV bunu yazarın Batılı yazarlardan etkilenmesine bağlar. Bu iddiayı bir yerde okursanız kaynağının olmadığını bilmeniz iyi olur.


İlk Vahiy Günü ve İlk Müslüman

Özet: Hira'dan korkuyla dönen Peygamberimiz'i teselli etti, Varaka'ya götürdü ve ona ilk iman eden kişi oldu.

Peygamberlik gelmeden önceki yıllarda Peygamber Efendimiz şehirden uzakta, özellikle Hira mağarasında tefekkür ederdi. TDV, Hz. Hatice'nin bu günlerde onunla hep ilgilendiğini, eve dönüşü geciktiğinde hizmetkârlarını gönderip haber aldığını yazar. Bu küçük ayrıntı bile, yalnızlığa çekilen eşini ne kadar gözettiğini anlatır.

Sonra o gün geldi. Hira'da Cebrâil ilk kez göründü ve Alak sûresinin ilk beş âyetini öğretti. Peygamberimiz büyük bir heyecan ve korkuyla eve döndü, yaşadıklarını anlattı ve kendisi için endişelendiğini söyledi. Hz. Hatice'nin o anda söyledikleri, Buhârî ve Müslim'in aktardığı meşhur sözlerdir. Allah'ın onu asla mahcup etmeyeceğine yemin etti ve sebebini sıraladı: Akrabasını gözetirdi, doğru konuşurdu, işini göremeyenin elinden tutardı, yoksulu kayırırdı, misafiri ağırlardı, haksızlığa uğrayana yardım ederdi.

Bu cümleler, bir eşin teselli sözü olmanın ötesinde bir tanıklıktır. Hz. Hatice, yıllardır birlikte yaşadığı eşinde gördüklerine dayanarak konuşuyordu. Ardından eşini alıp amcasının oğlu Varaka b. Nevfel'e götürdü. Varaka dinledikten sonra, görünen meleğin bütün peygamberlere vahiy getiren melek olduğunu söyledi. Hz. Hatice de "Senin Allah'ın resulü olduğuna şehadet ederim" diyerek Müslüman oldu.

Böylece Hz. Hatice, Peygamberimiz'e herkesten önce iman eden kişi oldu. TDV, İslam'ın ilk günlerinde yeryüzünde yalnız üç Müslümanın bulunduğu dönemde Peygamberimiz, Hz. Ali ve Hz. Hatice'nin bazen Kâbe çevresinde, bazen evde birlikte ibadet ettiklerini aktarır. Abdullah b. Mes'ûd da Mekke'ye ticaret için geldiğinde onları üç kişi Kâbe'yi tavaf ederken gördüğünü anlatmıştır. Bugün Mescid-i Haram'da milyonlarca insanla tavaf ederken, aynı yerde üç kişilik bir cemaatin döndüğü günleri düşünmek insanı derinden etkiler. Vahyin geldiği mağarayı ve dağı Hira ve Nur Dağı yazımızda ayrıca anlattık.


Boykot Yılları ve Servetini Davaya Vermesi

Özet: Şi'bü Ebî Tâlib'deki kuşatmada Peygamberimiz'le birlikte iki üç yıl sıkıntı çekti, malını İslam için harcadı.

Mekkeli müşrikler Müslümanlara ve onları koruyan Hâşimoğulları'na boykot uyguladığında, Müslümanlar Mekke'de Şi'bü Ebî Tâlib denen vadiye çekilmek zorunda kaldı. TDV, Hz. Hatice'nin de Peygamberimiz'le birlikte iki üç yıl boyunca bu kuşatmaya göğüs gerdiğini yazar. Senetü'l-Hüzn maddesi bu boykotun yaklaşık üç yıl (617–620) sürdüğünü belirtir.

Bir zamanlar Mekke'nin en varlıklı hanımlarından biri olan Hz. Hatice, ansiklopedinin ifadesiyle servetini bu dava uğrunda harcamaktan geri durmadı. Peygamberimiz yıllar sonra onu anarken bunu özellikle söyleyecek, kimsenin bir şey vermediği dönemde onun İslam davasını malıyla desteklediğini hatırlatacaktı.


Hz. Hatice Ne Zaman, Kaç Yaşında Vefat Etti? Hüzün Yılı

Özet: Boykotun bitişinden kısa süre sonra, 10 Ramazan'da (19 Nisan 620) vefat etti; bu yıla "hüzün yılı" denir.

Boykot sona erdikten kısa bir süre sonra, nübüvvetin onuncu yılında, Hz. Hatice 10 Ramazan'da (19 Nisan 620) Mekke'de vefat etti. TDV bunu "hicretten üç yıl kadar önce" diye ifade eder. Yaklaşık bir ay sonra, Şevval ayında Peygamberimiz'in amcası ve koruyucusu Ebû Tâlib de vefat etti. Ebû Tâlib'in ölümünün Hatice'den üç ya da elli beş gün sonra, hatta ondan önce olduğuna dair farklı rivayetler de vardır.

"Kaç yaşında vefat etti?" sorusuna kaynaklar doğrudan bir sayı vermez. TDV'nin verdiği doğum (556) ve vefat (620) yıllarından hesaplarsak yaklaşık altmış dört yaşında vefat ettiği sonucu çıkar. Bu bir hesaptır; doğum yılı da "anlaşılmaktadır" diye verildiği için kesin bir yaş olarak alınmamalıdır. Evlilik yaşını yirmi sekiz kabul eden rivayete göre vefat yaşı da daha küçük olur.

Peygamberimiz, bir yandan en büyük manevi desteği olan eşini, bir yandan da kendisini kavmine karşı koruyan amcasını kısa aralıkla kaybetti. Kaynaklar bu yıla "senetü'l-hüzn" ya da "âmü'l-hüzn", yani hüzün yılı der. TDV, bu ismin doğrudan Peygamberimiz tarafından verildiğinin de zikredildiğini yazar. Ebû Tâlib'in vefatından sonra müşriklerin baskısı arttı ve Peygamberimiz yaklaşık bir buçuk ay sonra Zeyd b. Hârise'yle birlikte Taif'e gitti. Sakîf kabilesine yapılan bu davetin ve Taif'te karşılaştıklarının hikâyesini Taif yazımızda anlattık.


Hz. Hatice'nin Kabri Nerede?

Özet: Mekke'nin en eski mezarlığı Cennetü'l-Muallâ'da (eski adıyla Hacûn) yatar; türbesi 1926'da yıkıldı, bugün kabrin üstünde işaret yoktur.

Hz. Hatice, o dönemde Hacûn diye bilinen Mekke mezarlığına defnedildi. Bu mezarlık bugün Cennetü'l-Muallâ adıyla bilinir. TDV'ye göre Harem'in yaklaşık iki kilometre kuzeyinde, Mescid-i Cin yakınındadır. Peygamberimiz'in dedelerinden Kusay ile Abdülmuttalib ve amcası Ebû Tâlib de buraya defnedilmiştir.

Mezarlığın "Cennetü'l-Muallâ" diye anılmasında Hz. Hatice'nin payı vardır. Ansiklopedi bu adın üç sebebe bağlanabileceğini söyler: Peygamberimiz'in bu mezarlığı gösterip "Bu kabristan ne güzeldir!" demesi, Hz. Hatice'nin burada medfun olması ve Medine'deki Bakî' mezarlığının Türkler arasında "Cennetü'l-Bakî'" diye anılması. Medine'deki mezarlığı merak edenler Cennetü'l-Bakî yazımıza bakabilir.

Tarih

Kabirle ilgili kaynakta yazan

620

Hacûn mezarlığına defnedildi.

729 (1328-29)

Kabrin yeri bu tarihe kadar bilinmiyordu; görülen bir rüya üzerine yerinin tespit edildiği ve üzerine türbe yapıldığı rivayet edilir.

950 (1543-44)

Kanûnî Sultan Süleyman kabrin üstüne yüksek kubbeli bir türbe yaptırdı, türbedar görevlendirdi.

1296 (1879)

Eyüp Sabri Paşa türbenin tamir edildiğini ve Mekke halkının her ay mezarlıkta hatim ve mevlid okuduğunu yazar.

1926

Mekke'nin Suûdîler'e geçmesinden sonra mezarlıktaki bütün türbeler yıktırıldı, mezar taşları kaldırıldı.

Bugün

Türbe ve mezar taşı yoktur; Cennetü'l-Muallâ yine mezarlık olarak kullanılır.

Bu tablodan çıkan önemli bir sonuç var: Bugün Cennetü'l-Muallâ'ya giden bir ziyaretçi, Hz. Hatice'nin kabrini bir türbe ya da taşla ayırt edemez. Ziyaret mezarlığın tamamına yapılır; selam verilir, dua edilir. Mezarlığın konumu, Mekke'deki diğer ziyaret yerleriyle birlikte nasıl dolaşılacağı ve orada yatan diğer isimler Mekke'de gezilecek yerler rehberimizde anlatıldı.


Peygamberimiz'in Ona Vefası

Özet: Peygamberimiz onu ömür boyu andı, dostlarına ikram gönderdi; Cebrâil'in ona Allah'ın selamını getirdiği rivayet edilir.

Hz. Hatice'nin vefatından sonra Peygamberimiz başka hanımlarla evlendi; ama onu hiçbir zaman unutmadı. TDV'nin aktardığı rivayetlerde bu vefa küçük, sıcak ayrıntılarla görünür. Evde koyun kesildiğinde Hatice'nin eski dostlarına birer parça gönderirdi. Bir gün Hatice'nin kız kardeşi Hâle kapıda izin istediğinde, sesini ve izin isteyişini Hatice'ninkine benzetip heyecanlandı ve "Allahım, bu Huveylid kızı Hâle'dir!" dedi.

Hz. Âişe, hayatında en çok Hatice'yi kıskandığını kendisi anlatır. Bir keresinde "ölüp gitmiş bir kadını" neden hâlâ andığını sorup Allah'ın ona daha hayırlısını verdiğini söyleyince, Peygamberimiz bunu tasvip etmedi. Ansiklopedinin aktardığına göre şunları hatırlattı: Kimse inanmazken o inanmıştı, insanlar yalanlarken o tasdik etmişti, kimse bir şey vermezken o malıyla desteklemişti ve Allah ona ondan çocuk vermişti. Peygamberimiz onun bu ümmetin kadınlarının en hayırlısı olduğunu da belirtmiştir. Âişe validemizin kendi hayatını, Peygamber evindeki yerini ve ilmini Hz. Aişe kimdir yazımızda anlattık.

Bu bölümün en güzel rivayeti belki de şudur: Cebrâil Peygamberimiz'e gelerek Hatice'ye hem Allah'ın hem kendisinin selamını iletmesini istemiş ve ona cennette, içinde gürültü ve yorgunluk olmayan, oyulmuş inciden bir köşk müjdelemiştir. TDV'nin kaynak gösterdiği yerler arasında Buhârî'nin "Umre" bölümü de vardır. Umreyle ilgili diğer rivayetleri umre ile ilgili ayet ve hadisler yazımızda topladık.

Bir rivayet daha vefanın ne kadar derin olduğunu gösterir. Bedir'de kızı Zeyneb'in eşi Ebü'l-Âs esir düşünce, Zeyneb onu kurtarmak için fidye olarak bir gerdanlık gönderdi. Bu, annesi Hatice'nin ona düğün gününde hediye ettiği gerdanlıktı. Peygamberimiz gerdanlığı görünce duygulandı ve ashabından onun Zeyneb'e geri gönderilmesini rica etti. Bedir'in hikâyesini ayrıca anlattık; burada yalnızca bir gerdanlığın, yıllar sonra bile bir babayı nasıl ağlattığını not edelim.


Neden "Müminlerin Annesi" Denir?

Özet: Ahzâb sûresinin 6. âyeti Peygamberimiz'in hanımlarını müminlerin anneleri olarak anar; Hz. Hatice bu hanımların ilkidir.

Hz. Hatice'ye "Hatice validemiz" ya da "Hatice annemiz" dememizin bir dayanağı vardır. TDV'nin "Ümmehâtü'l-Mü'minîn" maddesi bu tabirin, "Peygamber müminlere kendi canlarından daha yakındır, onun hanımları ise müminlerin anneleridir" anlamındaki âyete (Ahzâb 33/6) dayandığını açıklar. Aynı madde Peygamberimiz'in on bir hanımını evlilik sırasına göre sayar ve listenin başında Hz. Hatice vardır.

TDV ayrıca Hz. Hatice'nin hangi mezhepten olursa olsun bütün Müslümanlarca çok sevilip sayıldığını, Hatice adının Arap olan ve olmayan bütün İslam toplumlarında kız çocukları için yaygın bir isim hâline geldiğini yazar.


Mekke'de Hz. Hatice'nin İzleri: Bugün Ne Görülür?

Özet: Evi Harem çevresinin yenilenmesinde kaldırıldı; bugün ziyaret edilebilen yer Cennetü'l-Muallâ'dır.

"Hz. Hatice'nin evi nerede?" sorusunun cevabı biraz buruktur. TDV'nin "Mekke" maddesine göre şehrin yenilenmesi, Harem ve çevresinin düzenlenmesi sırasında Hz. Hatice'nin evi, Peygamberimiz'in ve Hz. Ali'nin doğdukları evler, Hz. Hatice ve Hz. Âmine'nin türbeleri ile Dârülerkam gibi bazı önemli mekânlar ortadan kaldırılmıştır. Yani Peygamberimiz'in yaklaşık yirmi beş yıl yaşadığı, vahyin ilk günü döndüğü ev bugün yoktur. Peygamberimiz'in doğduğu evin bugünkü durumunu Peygamberimizin doğduğu ev yazımızda anlattık.

Bugün Mekke'de Hz. Hatice'yi hatırlatan yerler şöyle sıralanabilir: Cennetü'l-Muallâ'daki kabri, ilk vahyin geldiği Hira mağarası, birlikte boykota katlandıkları Şi'bü Ebî Tâlib'in bulunduğu bölge ve elbette Kâbe'nin kendisi. TDV'nin "Mekke" maddesi Cennetü'l-Muallâ, Şi'bü Ebî Tâlib ve Hira'yı şehrin önemli ziyaret yerleri arasında sayar. Kâbe'nin Hz. Hatice'den önceki dönemine, Fil Vakası gibi olaylara ve sonraki Mekke'nin fethine merak duyanlar bu yazılarla devam edebilir. Kâbe'nin bütün tarihine toplu bakış için Kâbe nedir yazımız var.

Umre programlarımızda hocalarımız eşliğinde ziyaret programları yer alır; hangi programın hangi tarihlerde, kaç gün sürdüğünü umre turları ve fiyatları sayfasında görebilirsiniz. Hanım yolcular için hazırlık, kıyafet ve ibadet konularını da kadınlar için umre rehberinde ayrıca topladık.


Hz. Hatice Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hz. Hatice kimin kızıdır?

Babası Kureyş'in ileri gelenlerinden Huveylid b. Esed, annesi Âmir kabilesinden Fâtıma bint Zâide'dir. TDV'ye göre kaynakların önemli bir kısmı babasının Ficâr savaşından önce öldüğünü söyler; bu yüzden bazı rivayetlerde nikâhta babası değil amcası Amr b. Esed geçer.

Hz. Hatice ile Peygamberimiz akraba mıydı?

Uzak akrabaydılar. Babası tarafından soyu Kusay'da, annesi tarafından Lüey b. Gâlib'de Peygamberimiz'in soyuyla birleşir. Kusay, Peygamberimiz'in de dedesidir ve kabri Hz. Hatice'nin yattığı Cennetü'l-Muallâ'dadır.

Hz. Hatice'nin ilk eşinden çocuğu var mı?

Evet. İlk eşi Ebû Hâle'den Hind adında bir oğlu oldu; bu oğul Peygamberimiz'in terbiyesinde yetişti. Ebû Hâle'den bir kızı olduğu da söylenir. Diğer eşi Atîk'ten de Hind (Ümmü Muhammed) adında bir kızı oldu.

Meysere kimdir?

TDV'ye göre Meysere, Hz. Hatice'nin kölesidir. Hz. Hatice onu, ticaret malıyla Şam'a giden Peygamberimiz'in hizmetine vermiştir. Dönüşte Peygamberimiz'in ahlâkı ve davranışları hakkında Hz. Hatice'ye bilgi veren de odur.

Peygamberimiz Hz. Hatice hayattayken başka biriyle evlendi mi?

Hayır. TDV'nin "Hatice" ve "Ümmehâtü'l-Mü'minîn" maddeleri, Peygamberimiz'in Hz. Hatice ile evliyken başka bir kadınla evlenmediğini açıkça belirtir. Vefatından sonra evlendiği ilk hanım Sevde bint Zem'a'dır.

Hz. Hatice'ye neden "Kübrâ" denir?

"Kübrâ" büyük demektir. TDV'ye göre bu sıfat, Peygamberimiz'in en büyük hanımı olduğu için sonraki dönemlerden itibaren kullanılmıştır. İslam'dan önceki lakabı ise iffeti sebebiyle verilen "Tâhire"dir.

Hz. Hatice'nin türbesi neden yok?

Kanûnî Sultan Süleyman'ın 1543-44'te kabrin üzerine yaptırdığı türbe, Mekke Suûdîler'in eline geçtikten sonra 1926'da Cennetü'l-Muallâ'daki bütün türbelerle birlikte yıktırıldı ve mezar taşları kaldırıldı. Mezarlık bugün de kullanılmaktadır.


Son Söz

Hz. Hatice'nin hayatını kaynaklardan okurken en çok dikkatimizi çeken şey, rivayetlerin pek çok ayrıntıda ayrışırken tek bir noktada hep birleşmesi oldu: O, ilk inanan ve en zor günlerde yanında duran kişiydi. Kaç yaşında evlendiği, çocuklarının sayısı, kabrinin tam yeri tartışılabilir; ama Peygamberimiz'in onu anlatırken kullandığı cümleler tartışılmaz. "Kimse inanmazken o inandı" sözü, bir eşin, bir annenin ve bir müminin hayatını özetler.

Mekke'de Cennetü'l-Muallâ'nın önünden geçerken ya da Kâbe'yi tavaf ederken bu hikâyeyi hatırlamak, o şehrin taşlarını başka gözle görmemizi sağlıyor. Biz de bu yazıda kaynakların söylediğini söylediği kadarıyla aktarmaya, zayıf sayılan rivayeti zayıf diye göstermeye çalıştık.

Hira'dan korkuyla dönen bir peygambere "Allah seni asla mahcup etmez" diyebilmek, Hatice validemizin bize bıraktığı en güzel mirastır.

Kaynaklar

  • M. Yaşar Kandemir, "Hatice", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 16, İstanbul 1997, s. 465-466 (islamansiklopedisi.org.tr/hatice, 12 Kasım 2026'da okundu).

  • Mustafa Sabri Küçükaşçı, "Senetü'l-Hüzn", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 36, İstanbul 2009, s. 519-520 (islamansiklopedisi.org.tr/senetul-huzn).

  • Mustafa Fayda, "Cennetü'l-Muallâ", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 7, İstanbul 1993, s. 387-388 (islamansiklopedisi.org.tr/cennetul-mualla).

  • Aynur Uraler, "Ümmehâtü'l-Mü'minîn", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/ummehatul-muminin).

  • TDV İslâm Ansiklopedisi, "Mekke" maddesi (islamansiklopedisi.org.tr/mekke), ziyaret yerleri ve kaldırılan mekânlar bölümü.

← Tüm YazılarUmre Programlarını İncele