Umre ile ilgili ayet ve hadisler yazısının kapak görseli

Umreye niyet eden biri yola çıkmadan önce iki şey arar: nasıl yapılacağını ve neden bu kadar değerli olduğunu. İkinci sorunun cevabı Kur'an'da ve Hz. Peygamber'in sözlerindedir. Ancak internette dolaşan "umre hadisleri" listelerinin bir kısmı künyesizdir, bir kısmı ise sağlam olmayan rivayetleri sahih gibi aktarır. Bu yazıda umre ile ilgili ayet ve hadisleri Arapça metni, Türkçe anlamı ve kaynağıyla tek tek veriyoruz. Her birinin altında ne anlattığını ve umre yolcusuna hangi pratik sonucu bıraktığını kısaca açıklıyoruz. Metinlerin dayanağı Diyanet İşleri Başkanlığı'nın hac ve umre eğitim sitesindeki "Ayet ve Hadisler" derlemesi, Diyanet'in Hadislerle İslam külliyatının umre bölümü ve TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "Umre" maddesidir. Türkçe anlamlar Arapça metinden tarafımızca sadeleştirilerek verilmiştir.

Kısa cevap: Umre kelimesi Kur'an'da Bakara suresinin 196. ayetinde iki defa, 158. ayetinde fiil olarak geçer; en bilinen ayet "Haccı ve umreyi Allah için tamamlayın" emridir. Umrenin fazileti için en sağlam iki hadis Buhârî ve Müslim'dedir: "Bir umre, sonraki umreye kadar aradaki günahlara kefarettir" ve "Ramazan'daki bir umre bir hacca denktir." Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce'deki rivayetlerde hac ile umreyi peş peşe yapmanın fakirliği ve günahları gidereceği, hac ve umre yapanların Allah'ın misafiri olduğu bildirilir. Ramazan umresinin hacca denkliği sevap bakımındandır; farz olan haccın yerine geçmez.

İlgili rehberler: Umre Nedir? · Umrede Oruç · Telbiye Duası · Ramazan Umresi · Umre Turları


Umre Kur'an'da Geçiyor mu? Umre ile İlgili Ayetler

Özet: Umre kelimesi Kur'an'da üç yerde geçer ve her seferinde hacla birlikte anılır; Kâbe, Makam-ı İbrâhim, Safâ ile Merve ve tavafla ilgili ayetler de umrenin menâsikini doğrudan ilgilendirir.

TDV İslâm Ansiklopedisi'nin tespitine göre umre kelimesi Kur'an-ı Kerîm'de aynı ayet içinde iki defa (Bakara 2/196), bir ayette de fiil şeklinde (Bakara 2/158) geçer. Kur'an umreyi hiçbir yerde tek başına anmaz, hep hacla birlikte zikreder. Hadis âlimlerinin "umre küçük hac, hac büyük hactır" ifadesi de bu yakınlıktan doğar. İmam Tirmizî, eski dönemde Kurban Bayramı'nda yapılan hacca haccü'l-ekber (büyük hac), umreye ise haccü'l-asğar (küçük hac) dendiğini nakleder. Hac ile umrenin menâsik farkları için hac ve umre farkı yazımıza bakabilirsiniz.

1. Haccı ve umreyi Allah için tamamlayın (Bakara 2/196)

وَاَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلّٰهِ

Anlamı: "Haccı ve umreyi Allah için eksiksiz yerine getirin." Ayetin devamında yolda engellenen kişinin kurban göndermesi, hastalık sebebiyle ihramlıyken tıraş olanın fidyesi ve hac aylarında önce umre yapıp sonra hacca giren kişinin (temettu) kurban kesmesi anlatılır. Kurban bulamayanın hacda üç, döndükten sonra yedi gün olmak üzere on gün oruç tutacağı da aynı ayettedir.

Ne anlatır: Umre, başlandıktan sonra yarım bırakılacak bir gezi değil, Allah rızası için tamamlanması emredilen bir ibadettir. TDV'ye göre Şâfiî ve Hanbelî âlimler umrenin farz olduğu görüşüne bu ayetteki "tamamlayın" emrini delil gösterir; Hanefî ve Mâlikîler ise emri, başlanan hac ve umrenin tamamlanması diye anlar. Türkiye'den giden yolcuların çoğunun yaptığı temettu haccının dayanağı da bu ayettir.

2. Safâ ile Merve Allah'ın nişanelerindendir (Bakara 2/158)

اِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَٓائِرِ اللّٰهِۚ فَمَنْ حَجَّ الْبَیْتَ اَوِ اعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَیْهِ اَنْ یَطَّوَّفَ بِهِمَا

Anlamı: "Safâ ile Merve, Allah'ın (dininin) nişanelerindendir. Beytullah'ı hac ya da umre için ziyaret eden kimsenin bu ikisi arasında gidip gelmesinde bir sakınca yoktur. Kim gönülden bir iyilik yaparsa bilsin ki Allah karşılığını verir ve her şeyi bilir."

Ne anlatır: Umrenin sa'y bölümünün Kur'an'daki dayanağıdır. Hz. Peygamber'in sa'ye Safâ'dan başlaması da bu ayetin sırasına uyar; ilgili hadis aşağıdaki tabloda yer alıyor. Sa'yin hikâyesi ve yapılışı için Safâ ve Merve rehberimizi okuyabilirsiniz.

3. Güven içinde Mescid-i Haram'a gireceksiniz (Fetih 48/27)

Anlamı: Allah, Resûlü'ne gördürdüğü rüyanın doğru olduğunu bildirir: Müslümanlar, Allah dilerse hiçbir şeyden korkmadan, başlarını tıraş etmiş ya da saçlarını kısaltmış olarak güven içinde Mescid-i Haram'a mutlaka gireceklerdir.

Ne anlatır: Hadislerle İslam'ın aktardığına göre Hz. Peygamber hicretin altıncı yılında Kâbe'yi ziyaret ettiğini rüyasında görmüş ve ashabıyla umreye çıkmıştı. Kafile Mekke'nin yaklaşık 22 km batısındaki Hudeybiye'de durduruldu ve umre yapılamadan dönüldü. Bu ayet, Müslümanların ertesi yıl umrelerini yapacaklarını müjdeler. Ayetteki "başlarınızı tıraş etmiş ya da kısaltmış olarak" ifadesi, umrenin ihramdan çıkış adımı olan tıraşa da işaret eder. Saç kesiminin kuralları için ihramdan çıkarken saç kesimi yazımıza bakabilirsiniz.

Umreyi ilgilendiren diğer ayetler

Aşağıdaki ayetler umre kelimesini içermez, ama umre yolcusunun Mekke'de gördüğü her yerin Kur'an'daki karşılığıdır. Ayet numaraları Diyanet'in hac ve umre eğitim sitesindeki derlemeyle aynıdır.

Ayet

Konusu (anlamın özeti)

Umrede karşılığı

Âl-i İmrân 3/96–97

İnsanlar için kurulan ilk ev Mekke'deki Kâbe'dir; orada apaçık deliller ve Makam-ı İbrâhim vardır, oraya giren güvende olur.

Kâbe ve Harem'in dokunulmazlığı

Bakara 2/125

Beyt, insanların dönüp geldiği bir yer ve güven yurdu kılınmıştır; Makam-ı İbrâhim'den namazgâh edinin; tavaf edenler için evimi temiz tutun.

Tavaf sonrası Makam-ı İbrâhim arkasında iki rekât

Bakara 2/127

Hz. İbrâhim ile Hz. İsmâil Kâbe'nin temellerini yükseltirken "Rabbimiz, bizden kabul buyur" diye dua eder.

Kâbe'nin İbrâhim ve İsmâil eliyle yükseltilmesi

Hac 22/26–27

Beyt'in yeri Hz. İbrâhim'e gösterilir; insanları hacca çağırması, onların yaya ve uzak yollardan gelmesi emredilir.

Telbiye ("Lebbeyk": buyur, buradayım)

Hac 22/29

Hac fiillerini tamamlayıp temizlensinler, adaklarını yerine getirsinler ve o kadîm evi tavaf etsinler.

Tavaf

Bakara 2/201

"Rabbimiz, bize dünyada da iyilik ver, ahirette de iyilik ver, bizi cehennem azabından koru."

Rükn-i Yemânî ile Hacerülesved arasında okunur

Mâide 5/1 ve 5/96

İhramlıyken kara avı haram kılınmıştır; deniz avı helaldir.

İhram yasakları


Umrenin Fazileti: Buhârî ve Müslim'deki Sahih Hadisler

Özet: Umrenin faziletini anlatan en sağlam rivayetler, hadis âlimlerinin en güvenilir kabul ettiği iki eserde, Buhârî ve Müslim'in Sahîh'lerinde yer alır.

Buhârî ve Müslim'in ikisinde birden geçen rivayetlere hadis usulünde "müttefekun aleyh" denir ve bunlar sıhhat bakımından en üst derecede kabul edilir. Umrenin fazileti konusunda bu derecedeki hadisler sayıca azdır, ama anlamları çok açıktır. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin Cebrâil'in Hz. Hatice'ye Allah'ın selamını getirdiği rivayet için gösterdiği kaynaklar arasında Buhârî'nin Umre bölümü de vardır; bu rivayeti Hatice validemizin hayatı yazımızda aktardık.

Bir umreden diğerine: günahlara kefaret

الْعُمْرَةُ إِلَى الْعُمْرَةِ كَفَّارَةٌ لِمَا بَيْنَهُمَا، وَالْحَجُّ الْمَبْرُورُ لَيْسَ لَهُ جَزَاءٌ إِلَّا الْجَنَّةُ

Anlamı: "Bir umre, bir sonraki umreye kadar aradaki (günahlar) için kefarettir. Mebrûr (Allah katında kabul görmüş) haccın karşılığı ise ancak cennettir." (Buhârî, Umre 1; Müslim, Hac 437; Ebû Hüreyre rivayeti)

Ne anlatır: Umrenin fazileti denince ilk akla gelen hadis budur. "İki umre arası" ifadesi tek bir umreyle yetinmeyip imkân buldukça yeniden gitmeye teşvik olarak anlaşılmıştır. TDV'ye göre Hanefî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde bir yılda birden fazla umre yapmak mekruh değil, aksine müstehaptır; Mâlikîlerin çoğu ise bunu mekruh sayar, ancak yapılırsa umre geçerlidir. Aynı yolculukta ikinci umrenin nereden ve nasıl yapılacağı bir umrede kaç umre yapılır yazımızda anlatılıyor.

Ramazan'daki umre bir hacca denktir

عُمْرَةٌ فِي رَمَضَانَ تَعْدِلُ حَجَّةً

Anlamı: "Ramazan'da yapılan bir umre, (sevap bakımından) bir hacca denktir." (Buhârî, Umre 4; Müslim, Hac 221; ayrıca Tirmizî, Hac 95) TDV'nin aktardığı bir rivayette "benimle birlikte yapılan bir hacca denktir" ifadesi geçer.

Ne anlatır: Ramazan umresinin bu kadar aranmasının sebebi bu hadistir. Hadisin hikâyesini ve "denk" kelimesinin sınırını aşağıda ayrı bir başlıkta açıklıyoruz.

Kadınların cihadı: kabul görmüş hac

Anlamı: Hz. Âişe, "Ey Allah'ın Resûlü, cihadı amellerin en faziletlisi görüyoruz; biz de cihad etmeyelim mi?" diye sorar. Hz. Peygamber, "Hayır, (sizin için) cihadın en faziletlisi mebrûr bir hacdır" buyurur. (Buhârî, Hac 4)

Ne anlatır: Bu rivayet hacla ilgilidir; umreyi de içine alan lafzı aşağıda İbn Mâce'deki rivayette geliyor. Hanım yolcunun mahremle ve mahremsiz yolculuğu konusundaki görüşler için kadın mahremsiz umreye gidebilir mi yazımıza bakabilirsiniz.

Ye'cûc ve Me'cûc'tan sonra bile Kâbe ziyaret edilecek

لَيُحَجَّنَّ الْبَيْتُ وَلَيُعْتَمَرَنَّ بَعْدَ خُرُوجِ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ

Anlamı: "Ye'cûc ve Me'cûc çıktıktan sonra da Beytullah mutlaka haccedilecek ve umre yapılacaktır." (Buhârî, Hac 47; Ebû Saîd el-Hudrî rivayeti)

Ne anlatır: Hac gibi umrenin de kıyamete kadar sürecek bir ibadet olduğunu haber verir. Hadislerle İslam bu hadisi umrenin asırlardır kesintisiz devam etmesine bağlar.

Mescid-i Nebevî'de bin namazdan üstün namaz

صَلَاةٌ فِي مَسْجِدِي هَذَا أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ صَلَاةٍ فِيمَا سِوَاهُ إِلَّا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ

Anlamı: "Benim şu mescidimde kılınan bir namaz, Mescid-i Haram dışındaki başka mescitlerde kılınan bin namazdan daha faziletlidir." (Buhârî ve Müslim)

Ne anlatır: Umre programlarının neden Medine ayağı olduğunu açıklar. Medine ziyareti umrenin bir rüknü değildir, ama sünnette büyük bir fazileti vardır. Mescid'in bölümleri ve ziyaret adabı için Mescid-i Nebevî rehberimize bakabilirsiniz.


Tirmizî, Nesâî ve İbn Mâce'de Umre Hadisleri

Özet: Sünen kitaplarındaki umre hadisleri hac ile umreyi peş peşe yapmayı, umrecinin duasının değerini ve umrenin hükmünü anlatır; sıhhat dereceleri hakkında âlimlerin değerlendirmeleri farklı olabildiği için her birinin kaynağını yazıyoruz.

Aşağıdaki rivayetler Diyanet'in hac ve umre eğitim sitesinde ve TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "Umre" maddesinde aynı künyelerle yer alır. Sünen kitaplarındaki hadislerin sahih, hasen ya da zayıf oluşu hakkında hadis âlimleri her rivayeti ayrı değerlendirir. Biz kaynağımızın vermediği bir derece etiketini eklemiyoruz; her hadisin hangi kitapta geçtiğini yazıyoruz.

Hac ile umreyi peş peşe yapın

تَابِعُوا بَيْنَ الْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ، فَإِنَّهُمَا يَنْفِيَانِ الْفَقْرَ وَالذُّنُوبَ، كَمَا يَنْفِي الْكِيرُ خَبَثَ الْحَدِيدِ وَالذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ

Anlamı: "Haccı ve umreyi birbiri ardınca yapın. Çünkü körük demirin, altının ve gümüşün cürufunu nasıl temizlerse, bu ikisi de fakirliği ve günahları öyle giderir." (Tirmizî, Hac 2; Nesâî, Hac 6)

Ne anlatır: Umreye ayrılan paranın kaybolmayacağını, aksine bereket getireceğini müjdeleyen rivayet budur. TDV, bir yılda birden fazla umrenin müstehap olduğunu söyleyen üç mezhebin delilleri arasında bu hadisi de sayar.

Hac ve umre yapanlar Allah'ın misafirleridir

الْحُجَّاجُ وَالْعُمَّارُ وَفْدُ اللَّهِ، إِنْ دَعَوْهُ أَجَابَهُمْ، وَإِنِ اسْتَغْفَرُوهُ غَفَرَ لَهُمْ

Anlamı: "Hac ve umre yapanlar Allah'ın davetli heyetidir. O'na dua ederlerse karşılık verir, O'ndan bağışlanma dilerlerse onları bağışlar." (İbn Mâce, Menâsik 5; Diyanet derlemesinde Nesâî, Cihad 13 künyesiyle)

Ne anlatır: Hadisteki vefd kelimesi bir yere davetle giden heyet demektir. Diyanet bu kelimeyi "elçiler", TDV "misafirler" diye çevirir. Umre yolcusunun Harem'de yaptığı duanın ayrı bir değer taşıdığı inancının dayanağı bu rivayettir.

Umreye gidenden dua istemek

أَيْ أُخَيَّ أَشْرِكْنَا فِي دُعَائِكَ وَلَا تَنْسَنَا

Anlamı: Hz. Ömer umreye gitmek için izin isteyince Hz. Peygamber ona, "Kardeşçiğim, duana bizi de ortak et, bizi unutma" demiştir. (Tirmizî, Deavât 109)

Ne anlatır: Umreye gidene "bize de dua et" demek Peygamber'in sünnetinde vardır. Hadislerle İslam, Hz. Ömer'in bu hitabı "üzerine güneşin doğduğu her şeyden daha sevimli" bulduğunu aktarır. Yola çıkmadan önceki vedalaşma gelenekleri için umre uğurlama âdetleri yazımıza bakabilirsiniz.

Kadınlara savaşsız cihad: hac ve umre

قَالَتْ عَائِشَةُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ، عَلَى النِّسَاءِ جِهَادٌ؟ قَالَ: نَعَمْ، عَلَيْهِنَّ جِهَادٌ لَا قِتَالَ فِيهِ: الْحَجُّ وَالْعُمْرَةُ

Anlamı: Hz. Âişe, "Ey Allah'ın Resûlü, kadınlara cihad var mıdır?" diye sorar. Hz. Peygamber, "Evet, onlara içinde savaş olmayan bir cihad vardır: hac ve umre" buyurur. (İbn Mâce, Menâsik 8; Ahmed b. Hanbel, Müsned VI/165)

Ne anlatır: TDV'ye göre Şâfiî ve Hanbelî âlimler, Bakara 196 ile birlikte bu hadisi de umrenin farz olduğuna delil gösterir.

Umre farz mıdır? sorusuna verilen cevap

سُئِلَ عَنِ الْعُمْرَةِ أَوَاجِبَةٌ هِيَ؟ قَالَ: لَا، وَأَنْ تَعْتَمِرُوا هُوَ أَفْضَلُ

Anlamı: Hz. Peygamber'e umrenin farz olup olmadığı sorulmuş, "Hayır, ama umre yapmanız daha faziletlidir" buyurmuştur. (Tirmizî, Hac 88; Câbir b. Abdullah rivayeti)

Ne anlatır: Hanefî ve Mâlikîlerin umreyi müekked sünnet saymasının başlıca delilidir. Böylece aynı konuda iki rivayet grubu ortaya çıkar ve mezheplerin farklı sonuca varması buradan doğar. Hükmün mezhep mezhep tablosu için aşağıdaki özete ve umre nedir yazımızdaki hüküm bölümüne bakabilirsiniz.

Mescid-i Haram'da kılınan namaz

Anlamı: Mescid-i Haram'da kılınan bir namazın başka mescitlerde kılınan yüz bin namaza denk olduğu rivayet edilir. (İbn Mâce, İkâmet 195)

Ne anlatır: Umre yolcusunun Mekke'deki günlerini vakit namazlarını Harem'de kılarak geçirmeye çalışmasının sebebi budur. Harem'in bölümleri için Mescid-i Haram rehberimize bakabilirsiniz.


Ramazan Umresi Hadisi: "Hacca Denk" Ne Demek?

Özet: Hadis, haccı kaçıran yaşlı bir hanım sahabiye söylenmiştir; âlimler denkliğin sevap bakımından olduğunu, Ramazan umresinin farz olan haccın yerine geçmediğini açıklar.

Hadislerle İslam, hadisin söylendiği olayı ayrıntısıyla aktarır. Hz. Peygamber hacca hazırlanırken Medineli Ümmü Ma'kıl ve eşi Ebû Ma'kıl da kafileye katılmak ister. Ancak ikisi de hastalanır, Ebû Ma'kıl vefat eder ve Ümmü Ma'kıl o yıl hacca gidemez. Hz. Peygamber dönüşte durumunu sorunca Ümmü Ma'kıl, "Ben yaşlı ve hasta bir kadınım; kaçırdığım haccın yerini tutacak bir amel var mı?" der. Cevap şudur: "Madem bizimle haccı kaçırdın, Ramazan'da umre yap; çünkü Ramazan'da yapılan umre hacca denktir." Ümmü Ma'kıl'in "Hac hactır, umre de umredir" diyerek bu cevabın yalnız kendisine mi özel olduğunu merak ettiği de rivayette yer alır.

Aynı eserde aktarılan İbn Huzeyme açıklaması meseleyi netleştirir: Ramazan umresi bütün hükümleriyle hacca denk olsaydı hac yerine geçer ve hac farizası Ramazan'da yapılan umreyle düşerdi. Oysa durum böyle değildir. Hz. Peygamber burada Ramazan umresinin faziletini anlatmak için onu hacca benzetmiştir. TDV de bu hadisi "Ramazanda yapılan umre diğer zamanlardakinden efdaldir" hükmüne dayanak gösterir. Kısacası gücü yeten kişi için hac borcu yerinde durur, Ramazan umresi ise ayrı ve çok faziletli bir ibadettir.

Pratikte bu hadis iki tür yolcuyu ilgilendirir. Birincisi hac kurası çıkmadığı için yıllardır bekleyenlerdir. Onlar için Ramazan umresi haccı beklerken yapılabilecek en faziletli umredir, ama haccın yerini tutmaz. Hac başvurusu ve kura süreci için hac kurasında çıkmayanlar yazımıza bakabilirsiniz. İkincisi Ramazan'ın tamamını ya da bir kısmını Mekke ve Medine'de geçirmek isteyenlerdir. Ramazan'da oruç, seferîlik ve teravih düzeni umrede oruç yazımızda anlatılıyor. Ramazan dönemindeki programlarımızın tarih ve fiyatları ise Ramazan umresi sayfamızda ve Tam Ramazan Umresi programımızda güncel olarak yer alıyor.


Hz. Peygamber'in Umreleri ve Hadislerde Umrenin Tarihi

Özet: Hz. Peygamber, birini Veda Haccı ile birlikte olmak üzere dört umreye niyetlenmiştir; tavafta remel ve ıztıbâ bu umrelerden birinde ortaya çıkmış, hac aylarında umre yapmanın caiz olduğu da yine onun uygulamasıyla kesinleşmiştir.

Enes b. Mâlik'in rivayetine göre Hz. Peygamber dört defa umre yapmış ve hac ile birlikte olanı dışında hepsi Zilkade ayında olmuştur: Hudeybiye umresi, ertesi yılki umre, Huneyn ganimetlerinin dağıtıldığı Ci'râne'den yapılan umre ve hac ile birlikte yapılan umre (Buhârî, Umre 3; Müslim, Hac 217). Hudeybiye'de umre yapılamadan ihramdan çıkıldığı için bu sayının nasıl anlaşılacağını ve Ci'râne'nin bugünkü yerini bir umrede kaç umre yapılır yazımızda ayrıntılı anlattık. Burada hadislerin umre menâsikine bıraktığı üç izi topluyoruz.

Kazâ umresi ve remel. Hadislerle İslam'a göre Hudeybiye'den bir yıl sonra, önceki yıl 1.400–1.500 kişi olan kafileye yeni katılanlarla yaklaşık 2.000 kişi umreye çıktı. Antlaşma gereği Müslümanlar Mekke'ye silahsız girecek ve ziyaretlerini üç günde tamamlayacaklardı. Mekkeliler, Medine'nin havasının muhacirleri zayıflattığını söyleyince Hz. Peygamber ashabına güçlü görünmelerini emretti. Erkeklerin tavafın ilk üç şavtında çalımlı ve canlı yürümesi (remel) ile sağ omzu açık tutması (ıztıbâ) bu umrede başladı. İbn Abbâs'a göre remel, Hz. Peygamber'in Veda Haccı'nda da yapmasıyla sünnet oldu. Remel ve ıztıbânın bugünkü uygulaması için tavaf nasıl yapılır rehberimize bakabilirsiniz.

Hac aylarında umre. Aynı eserin aktardığı İbn Abbâs rivayetine göre câhiliye Araplarına göre hac aylarında umre yapmak "yeryüzündeki en çirkin işlerden" biriydi. Hz. Peygamber Veda Haccı'nda ashabına haclarını umreye çevirmelerini emretti ve umrenin kıyamete kadar hac aylarına girdiğini ilan etti. Bugün Şevval ve Zilkade aylarında umre yapılabilmesinin dayanağı budur. Bu dönemi anlatan rehber için Şevval umresi nedir yazımıza, program için Şevval umresi tur sayfamıza bakabilirsiniz.

Umre hacla aynı yoldan yürür. Hadislerle İslam'ın aktardığı bir rivayette Ci'râne'de ihrama girip ne yapacağını soran bir adama Hz. Peygamber, üzerindeki cübbeyi çıkarmasını, sarı boyayı yıkamasını ve "hacda ne yapıyorsan umrende de onu yap" demiştir. İbn Ömer de Hz. Peygamber'in bir umresini şöyle özetler: Beyt'i yedi kez tavaf etti, Makam'ın arkasında iki rekât kıldı, Safâ ile Merve arasında sa'y etti. Muâviye ise sa'yden sonra saçını makasla kısalttığını haber verir. Bugün umrenin dört adımı olarak bilinen ihram, tavaf, sa'y ve tıraş sırası, bu rivayetlerin anlattığı sıradır.


Tavaf, Sa'y, Telbiye ve Zemzem Hadisleri

Özet: Umrenin her adımına dair ayrı hadisler vardır; aşağıdaki tablo Diyanet'in derlemesindeki rivayetleri, umrede hangi ana denk geldiğine göre sıralar.

Umrede an

Hadisin anlamı (özet)

Kaynak

İhrama girerken

Hz. Peygamber'in telbiyesi: "Lebbeyk Allahümme lebbeyk…" (tam metni telbiye duası yazımızda)

Buhârî, Hac 26

Yolda

Cebrâil gelip ashabın telbiyeyi yüksek sesle getirmesini emretmiştir.

Tirmizî, Hac 15

Yolda

Telbiye getiren Müslüman'ın sağında ve solundaki taş, ağaç ve toprak da onunla birlikte telbiye getirir.

Tirmizî, Hac 14

Tavafta

Kâbe'yi tavaf etmek namaz gibidir; ancak tavafta konuşulabilir, konuşan yalnız hayırlı söz söylesin.

Tirmizî, Hac 112

Tavafta

Hz. Peygamber, Rükn-i Yemânî ile Hacerülesved arasında "Rabbenâ âtinâ fi'd-dünyâ haseneten…" duasını okurdu.

Ebû Dâvûd, Menâsik 51

Hacerülesved önünde

Hz. Ömer taşı öperken "Bilirim ki sen bir taşsın, fayda da zarar da veremezsin; Resûlullah'ı seni öperken görmeseydim öpmezdim" demiştir.

Buhârî, Hac 50

Hacerülesved önünde

Kıyamet günü Hacerülesved, kendisini hakkıyla selamlayanlara şahitlik edecektir.

Tirmizî, Hac 113

Sa'ye başlarken

Safâ ile Merve Allah'ın nişanelerindendir; Allah'ın başladığı yerden, Safâ'dan başlayın.

Nesâî, Menâsik 163

Bütün menâsik

Tavaf, Safâ ile Merve arasında sa'y ve cemrelere taş atmak ancak Allah'ın anılması için konmuştur.

Tirmizî, Hac 64

Zemzem içerken

Zemzem mübarektir ve doyurucudur.

Müslim, Fedâilü's-sahâbe 132

Zemzem içerken

Zemzem suyu ne niyetle içilirse o fayda içindir.

İbn Mâce, Menâsik 78

Tablodaki iki Hacerülesved rivayeti birlikte okunduğunda ölçü kendiliğinden ortaya çıkar: Taşa saygı Hz. Peygamber'e uymaktır, taşın kendisinde bir güç aranmaz. Taşa ulaşılamayan kalabalıkta uzaktan el ile işaret ederek selamlamak (istilâm) da bu saygının bir biçimidir. Hacerülesved'in köşesi ve istilâmın yapılışı Kâbe'nin dört köşesi yazımızda anlatılıyor. Zemzemin hikâyesi ve içilişi için zemzem rehberimize bakabilirsiniz.


Hadislerden Çıkan Hükümler: Kısa Fıkıh Özeti

Özet: Aynı hadisler mezheplerde farklı sonuçlara götürmüştür; umre yolcusunun bilmesi gereken dört hüküm aşağıdadır.

Soru

Hüküm (TDV İslâm Ansiklopedisi, "Umre")

Dayandığı rivayet

Umre farz mı?

Hanefîlerin çoğu ve Mâlikîlere göre ömürde bir kez müekked sünnet (bazı Hanefîlere göre vacip); Şâfiî ve Hanbelîlerde tercih edilen görüşe göre ömürde bir kez farz.

Tirmizî, Hac 88 ↔ Bakara 196 ve İbn Mâce, Menâsik 8

Bir yılda birden fazla umre?

Hanefî, Şâfiî ve Hanbelîlere göre müstehap; Mâlikîlerin çoğuna göre mekruh, ancak yapılırsa geçerli.

Buhârî, Umre 1; Tirmizî, Hac 2

En faziletli zaman?

Ramazan'da yapılan umre diğer zamanlardakinden efdaldir.

Buhârî, Umre 4; Müslim, Hac 221

Yapılmayan günler?

Hanefîlere göre arefe günü ve Kurban Bayramı'nın dört gününde umre yapmak tahrîmen mekruhtur.

Hz. Âişe'nin sözü (Beyhakî)

Türkiye'de yaygın olan Hanefî görüşüne göre umreye gidemeyen kişi bir farzı terk etmiş olmaz. Ama gücü yeten için umre, Hz. Peygamber'in "yapmanız daha faziletlidir" dediği ve kendisinin dört kez niyetlendiği bir ibadettir. Mezheplerin delilleri ve umrenin farz, vacip ve sünnetleri umre nedir yazımızda tablo hâlinde yer alıyor. Şâfiî mezhebine göre umrenin yapılışı için de Şâfiî mezhebine göre umre rehberimize bakabilirsiniz.


Sağlam Olmayan ya da Yanlış Anlaşılan Rivayetler

Özet: Umre faziletiyle ilgili dolaşan her söz hadis değildir; özellikle Receb umresi ve "umre haccın yerine geçer" anlayışı kaynaklarda düzeltilir.

Receb ayında umrenin özel fazileti. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre câhiliye döneminde Receb'de umre makbul sayılmışsa da Hz. Peygamber'in bu yönde bir teşviki ya da uygulaması olmamıştır. Hz. Peygamber'in Receb'de umre yaptığına ve bu ayda yapılan umrenin faziletine dair rivayetlerin hatalı, zayıf veya uydurma olduğu bildirilir. Aynı madde, haram ayların faziletine dayanarak Receb'de umre gibi ibadetlerin daha faziletli olduğunu söyleyen âlimlerin de bulunduğunu not eder. Yani Receb'de umreye gitmek güzeldir, ama ona özel bir sevap sayısı ya da "Receb umresi şu kadar hacca denktir" gibi bir söz sünnette sabit değildir. Kandil dönemi umresinin dinî çerçevesi kandil umresi yazımızda ayrıca anlatılıyor.

"Ramazan umresi haccın yerine geçer." Yukarıda gördüğümüz gibi hadis sevaptaki denkliği anlatır. İbn Huzeyme'nin açıklamasıyla, Ramazan umresi hac farizasını düşürmez. Gücü yeten kişinin hac borcu, Ramazan'da kaç umre yaparsa yapsın yerinde durur.

Künyesiz sevap sayıları. Umreyle ilgili "şu kadar sevap", "şu kadar hacca denk" gibi bir sayı içeren ama kaynağı gösterilmeyen bir sözle karşılaşırsanız ihtiyatlı olun. Bir sözün hadis olup olmadığını anlamanın en kısa yolu künyesine bakmaktır: Hangi kitapta, hangi bölümde geçiyor? Künyesi verilmeyen ya da Diyanet'in Hadislerle İslam külliyatında ve hac-umre eğitim sitesinde karşılığı bulunmayan bir söz, hadis diye paylaşılmadan önce sorulmalıdır.


Paylaşmak İçin Kısa Umre Hadisleri

Özet: Umre davetiyesine, uğurlama kartına ya da mesaja yazılabilecek altı kısa hadis, kaynağıyla birlikte.

  • "Bir umre, sonraki umreye kadar aradaki günahlara kefarettir." (Buhârî, Umre 1; Müslim, Hac 437)

  • "Ramazan'daki bir umre bir hacca denktir." (Buhârî, Umre 4; Müslim, Hac 221)

  • "Hac ile umreyi peş peşe yapın; ikisi fakirliği ve günahları giderir." (Tirmizî, Hac 2; Nesâî, Hac 6)

  • "Hac ve umre yapanlar Allah'ın davetlileridir; dua ederlerse kabul eder, bağışlanma dilerlerse bağışlar." (İbn Mâce, Menâsik 5)

  • "Kardeşçiğim, duana bizi de ortak et, bizi unutma." (Tirmizî, Deavât 109)

  • "Benim mescidimde kılınan bir namaz, Mescid-i Haram dışındaki mescitlerde kılınan bin namazdan üstündür." (Buhârî ve Müslim)

Kısa hadis paylaşırken künyeyi yanına yazmak hem okuyanı doğru kaynağa yönlendirir hem de sözün yanlışlıkla başka bir rivayetle karışmasını önler. Umre yolculuğuna hazırlanırken ilk kez gidecekler için hazırladığımız ilk kez umreye gidecekler rehberine, tarih ve fiyatlar için umre turları sayfamıza bakabilirsiniz.


Sık Sorulan Sorular

Kur'an'da umre kelimesi kaç defa geçer?

Üç defa geçer. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre "umre" kelimesi Bakara suresinin 196. ayetinde iki kez isim olarak, 158. ayetinde ise "umre yapan" anlamında fiil olarak yer alır. Her üç kullanımda da umre hacla birlikte anılır.

Peygamber Efendimiz umre için ne demiştir?

En bilinen sözü, umrenin sonraki umreye kadar aradaki günahlara kefaret olduğudur (Buhârî, Umre 1; Müslim, Hac 437). Ayrıca Ramazan'daki umrenin hacca denk olduğunu, hac ile umreyi peş peşe yapmanın fakirliği ve günahları giderdiğini ve umrenin farz olmasa da yapılmasının daha faziletli olduğunu bildirmiştir.

Umreye gitmenin sevabı nedir?

Hadislerde umrenin sevabı üç şekilde anlatılır: günahlara kefaret olması, umre yapanın Allah'ın davetlisi sayılıp duasının kabule yakın olması ve Ramazan'da yapılan umrenin sevap bakımından hacca denk tutulması. Hadislerde umre için belirli bir sevap sayısı verilmez; dolaşan sayıların kaynağı sorulmalıdır.

Umreye giden birinden dua istemek sünnet midir?

Evet, dayanağı vardır. Hz. Ömer umreye gitmek için izin istediğinde Hz. Peygamber ona "Kardeşçiğim, duana bizi de ortak et, bizi unutma" demiştir (Tirmizî, Deavât 109). Umreye gidenden dua istemek de, umreci olarak başkalarına dua etmek de bu rivayete uygundur.

Umreye neden "küçük hac" denir?

Hac ile umrenin tavaf ve sa'y gibi ortak menâsiki olduğu için eski kaynaklarda hacca "büyük hac" (haccü'l-ekber), umreye "küçük hac" (haccü'l-asğar) denmiştir. İmam Tirmizî bu adlandırmayı nakleder. Umrede Arafat vakfesi, Müzdelife, Mina ve şeytan taşlama yoktur; umre ihram, tavaf, sa'y ve tıraşla tamamlanır.

Umre ile ilgili hadislerin doğruluğunu nereden kontrol edebilirim?

Diyanet İşleri Başkanlığı'nın hac ve umre eğitim sitesindeki "Ayet ve Hadisler" bölümü ile Diyanet'in Hadislerle İslam külliyatı, umre hadislerini Türkçe anlam ve künyeyle verir. Bir rivayetin hangi kitapta geçtiğini görmek için TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "Umre" maddesindeki dipnotlara da bakılabilir.


Son Söz

Umrenin fazileti uzun sevap listelerinde değil, birkaç sağlam cümlede saklıdır. Kur'an haccı ve umreyi Allah için tamamlamayı emreder. Hz. Peygamber umreyi iki umre arasındaki günahlara kefaret sayar, Ramazan umresini sevapta hacca denk tutar, umreciyi Allah'ın davetlisi olarak anar ve umreye giden dostundan duasında kendisini unutmamasını ister. Bu hadislerin hepsi, yolcuya aynı şeyi söyler: Umre bir gezi değil, Allah'ın evine yapılan bir davete icabettir. Hükmü mezhepten mezhebe farklı anlaşılsa da, gücü yeten için Hz. Peygamber'in "yapmanız daha faziletlidir" dediği bir ibadettir. Hadis paylaşırken künyesine bakmak, Receb umresi gibi sağlam olmayan rivayetlere sevap sayısı yüklememek ve Ramazan umresini haccın yerine koymamak bu ibadete gösterilecek saygının bir parçasıdır.

Rabbimiz, "Haccı ve umreyi Allah için tamamlayın" emrine icabet edip Beyt'ine davetli olarak gidenlerden eylesin; gittiğimizde dualarımıza birbirimizi ortak etmeyi unutturmasın.

Kaynaklar

  • T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı Hac ve Umre Hizmetleri Genel Müdürlüğü, "Ayet ve Hadisler" (hacumreegitim.hac.gov.tr/ayet-ve-hadisler, 7 Kasım 2026'da okundu): ayet numaraları, hadis künyeleri ve Arapça metinler.

  • Diyanet İşleri Başkanlığı, Hadislerle İslam, Cilt 2, s. 373–379, umre bölümü (hadislerleislam.diyanet.gov.tr, 7 Kasım 2026'da okundu): Hudeybiye ve Kazâ umresi, remel ve ıztıbâ, Ümmü Ma'kıl hadisi, İbn Huzeyme açıklaması, hac aylarında umre.

  • TDV İslâm Ansiklopedisi, "Umre" maddesi (islamansiklopedisi.org.tr/umre, 7 Kasım 2026'da okundu): umre kelimesinin Kur'an'daki yerleri, mezheplere göre hüküm, bir yılda birden fazla umre, Ramazan umresi, Receb umresi rivayetleri, Hanefîlerde umrenin mekruh olduğu günler.

  • Türkçe anlamlar Arapça metinlerden tarafımızca sadeleştirilerek verilmiştir; ayet anlamlarının tam metni için Diyanet İşleri Başkanlığı Kur'an-ı Kerîm Meali'ne bakılabilir.

← Tüm YazılarUmre Programlarını İncele