Telbiye duası, umreye ya da hacca niyet eden kişinin ihrama girerken söylediği ve ihram boyunca tekrar ettiği "Lebbeyk, Allâhümme lebbeyk…" diye başlayan zikirdir. Umre yolcusunun ihram anında söylediği ilk ibadet cümlesi budur. Bu yazıda telbiyenin Arapça metnini, Türkçe okunuşunu ve anlamını veriyor; ne zaman başladığını, nerelerde tekrarlandığını, umrede ne zaman kesildiğini ve hanımların nasıl söyleyeceğini Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun fetvasına, Diyanet'in yayınlarına ve TDV İslâm Ansiklopedisi'ne dayanarak, mezhep farklarıyla birlikte anlatıyoruz. İhrama girişin bütün usulü (mîkat, ihram örtüsü, ihram namazı, niyet) ayrı bir yazıda: İhram nedir, nasıl girilir?
Kısa cevap: Telbiyenin metni Hz. Peygamber'den nakledildiği şekliyle şudur: "Lebbeyk Allâhümme lebbeyk. Lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk. İnne'l-hamde ve'n-ni'mete leke ve'l-mülk. Lâ şerîke lek." Anlamı: "Buyur Allah'ım buyur! Emrindeyim buyur! Senin hiçbir ortağın yoktur. Hamd sana mahsustur; nimet de senin, mülk de senindir. Senin hiçbir ortağın yoktur." Mîkatta niyetten sonra başlanır, ihramlı olunduğu sürece tekrarlanır; umrede tavafa başlanınca kesilir. Erkekler yüksek sesle, hanımlar yanındakinin duyacağı kadar söyler.
Telbiye duası: Arapça yazılışı, okunuşu ve anlamı
Telbiyenin metni sahih hadis kaynaklarında Abdullah b. Ömer'in rivayetiyle gelir (Buhârî, Hac 26; Müslim, Hac 19). Diyanet'in Hadislerle İslâm eserindeki metin ve meal şöyledir:
لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ! لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ. إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ، لاَ شَرِيكَ لَكَ
Okunuşu: "Lebbeyk Allâhümme lebbeyk! Lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk! İnne'l-hamde ve'n-ni'mete leke ve'l-mülk. Lâ şerîke lek!"
Anlamı: "Buyur Allah'ım buyur! Emrindeyim buyur! Senin hiçbir ortağın yoktur. Allah'ım buyur! Hamd sana mahsustur. Nimet de senin, mülk de senindir. Senin hiçbir ortağın yoktur."
Telbiye dört kısa cümleden oluşur. İlk kez söyleyecek olanın ezberlemesi kolay olsun diye cümle cümle ayırdık:
| Cümle | Arapça | Okunuşu | Anlamı |
|---|---|---|---|
| 1 | لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ | Lebbeyk Allâhümme lebbeyk | Buyur Allah'ım, buyur! |
| 2 | لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ | Lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk | Emrindeyim, buyur! Senin hiçbir ortağın yoktur; buyur! |
| 3 | إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ | İnne'l-hamde ve'n-ni'mete leke ve'l-mülk | Hamd sana mahsustur; nimet de senin, mülk de senindir. |
| 4 | لاَ شَرِيكَ لَكَ | Lâ şerîke lek | Senin hiçbir ortağın yoktur. |
TDV İslâm Ansiklopedisi aynı metnin daha geniş bir mealini de verir: "Rabbim! Davetine sözüm ve özümle tekrar tekrar icabet ettim, emrine boyun eğdim. Rabbim! Senin davetine icabet boynumun borcudur. Senin eşin ve ortağın yoktur. Rabbim! Bütün varlığımla sana yöneldim; hamd senin, nimet senin, mülk senindir. Senin eşin ve ortağın yoktur." İki meal aynı metni anlatır; biri kelimelere yakın, öteki anlamı açan bir tercümedir.
Telbiye nedir? Kelime anlamı ve "icabet üstüne icabet"
Telbiye, sözlükte "çağrıda bulunana cevap vermek, bir davete icabet etmek" demektir. Diyanet'in tarifiyle birine "buyur, emrine amadeyim" diye karşılık vermektir. Fıkıh terimi olarak ise hac veya umre niyetiyle ihrama giren kişinin yukarıdaki sözleri söylemesidir. Yani "lebbeyk" diyen yolcu, kendisini çağırana "buradayım" diye cevap vermektedir.
Bu çağrının ne olduğuna dair TDV İslâm Ansiklopedisi'nde aktarılan bir yorum vardır: telbiyenin "icabet üstüne icabet" anlamına geldiği, birinci icabetin "Ben sizin rabbiniz değil miyim?" hitabına (A'râf 7/172), ikinci icabetin ise "İnsanlar arasında haccı ilân et" emri üzerine Hz. İbrâhim'in yaptığı hac çağrısına (Hac 22/27) cevap olduğu söylenmiştir. Fakihler çoğunlukla ikincisini öne çıkarır ve telbiyeyi "Allah'ın emrine itaatte ve davetine icabette ısrarlı olmak" diye açıklar.
Telbiye İslâm'dan önce de vardı, ama bugünkü hâliyle değil. Ansiklopedideki bilgiye göre câhiliye Arapları hac sırasında telbiye getiriyor, fakat kabileye ve puta göre değişen on yedi ile yirmi arasında farklı telbiye söyleniyordu; bazı kabileler kendi adlarıyla telbiye ediyordu. İslâm bu sözlerden tevhide aykırı olanları ayıkladı. Bugünkü metinde iki kez geçen "lâ şerîke lek" (senin ortağın yoktur) ifadesi bu tevhid vurgusunu taşır: Kâbe'ye yönelen yolcu, her tekrarda Allah'a hiçbir ortak koşmadığını söyler.
Telbiyenin hükmü: farz mı, sünnet mi?
Mezhepler telbiyenin ihramdaki yerini farklı tarif eder; fark, telbiyesiz bir niyetle ihrama girilip girilmediği sorusunda ortaya çıkar. Din İşleri Yüksek Kurulu'nun 6 Mart 2024 tarihli "İhram ne demektir?" fetvası bu farkı şöyle özetler: "Hanefîlere göre niyet ve telbiye, ihramın rüknüdür. Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelîlere göre ise niyet, ihramın rüknü olup telbiye getirmek sünnettir."
| Mezhep | Telbiyenin ihramdaki yeri | Telbiye söylenmezse |
|---|---|---|
| Hanefî | Niyetle birlikte ihramın rüknü (DİYK). İhram, niyetle birlikte telbiye ya da tesbih, tehlil, tekbir gibi bir zikir veya yola koyulmak gibi hac ve ihrama ilişkin bir söz ya da fiille gerçekleşir (TDV İA). | Yalnız kalpteki niyet ihramı başlatmaz; niyetin bir söz ya da fiille birleşmesi gerekir. |
| Şâfiî | Rükün olan niyettir; telbiye sünnettir (DİYK, TDV İA). | Niyet eden ihrama girmiş sayılır. |
| Hanbelî | Rükün olan niyettir; telbiye sünnettir (DİYK, TDV İA). | Niyet eden ihrama girmiş sayılır. |
| Mâlikî | DİYK fetvası Mâlikîleri telbiyeyi sünnet sayanlarla birlikte anar; TDV İA ise Mâlikî mezhebinde biri Hanefî, diğeri Şâfiî-Hanbelî görüşüne uyan iki içtihat bulunduğunu belirtir. | Fetvaya göre niyet eden ihrama girmiş sayılır. |
Diyanet'in yayın organı Diyanet Haber, Türkiye'de esas alınan Hanefî ölçüsüyle bunu "İhrama girerken bir defa telbiye söylemek farzdır. Bunun dışında erkeklerin ihramda bulunduğu müddetçe yüksek sesle telbiye okumaları sünnettir" diye özetler. Aynı fetva, telbiyeyi zaman zaman tekrarlamanın sünnet olduğunu da kaydeder. Mezhepler dışında bir görüş olarak İbn Hazm, en az bir defa yüksek sesle telbiye getirmeyi hac ve umrenin farzları arasında saymıştır.
Yolcu için sonuç basittir: niyet edin ve telbiyeyi söyleyin. Böyle yapan kişi bütün mezheplere göre ihrama girmiş olur. Şâfiî mezhebini takip eden yolcuların umredeki diğer farkları için Şâfiî mezhebine göre umre yazımıza bakabilirsiniz.
Telbiyeye ne zaman başlanır?
Diyanet'in ve TDV İslâm Ansiklopedisi'nin aynı cümleyle verdiği ölçü şudur: telbiyeye, hac veya umreye niyet edilerek mîkat mahallinde iki rekât ihram namazı kılındıktan sonra başlanır. Ansiklopedi, telbiyenin söylenmesiyle ihram hükümlerinin yürürlüğe gireceğinde bütün mezheplerin görüş birliği içinde olduğunu da belirtir. Yani telbiye, ihram yasaklarının başladığı andır.
Türkiye'den giden umre yolcusu için bu an iki yerden birinde gelir:
- Önce Medine'ye inen programlarda Mekke'ye hareket günü Medine çıkışındaki Zülhuleyfe (Bir Ali) mîkatında ihrama girilir; telbiye oradan başlar ve Mekke'ye kadar süren yolda tekrarlanır.
- Doğrudan Cidde'ye uçan programlarda uçak mîkat hizasını geçmeden önce niyet edilir ve telbiye getirilir; ihram örtüsü havalimanında ya da uçakta giyilir.
Hangi programın hangi sırayla gittiğini umreye önce Medine'ye mi, Mekke'ye mi gidilir yazımızda, uçuşların nereye indiğini umre havalimanı yazımızda anlattık. Mîkat sınırlarının tablosu ve uçakta ihrama girişin ayrıntısı ihram yazımızda.
Telbiye ne zaman ve nerede tekrarlanır?
Telbiye ihrama girerken bir kez söylenip bırakılan bir cümle değildir. Diyanet Haber'in ifadesiyle telbiye, ihramlı bulunulduğu sürece ayakta, otururken, yürürken, binek üzerinde, her hâlde yapılabilir. Özellikle şu anlar sayılır:
- zamanda, mekânda ve durumda bir değişiklik olduğunda,
- yokuş çıkarken ve inişte,
- bir kafileyle karşılaşınca,
- namazlardan sonra,
- seher vakitlerinde, gece ve gündüz her fırsatta.
Bugünün umre yolculuğunda binek, otobüs ve uçaktır. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre telbiyenin sıkça tekrarlanması Hanefî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre müstehaptır; Mâlikîler bu konuda da orta yolu tutmayı mendup sayar.
Telbiyeyi söylerken nelere dikkat edilir?
Diyanet Haber, telbiyeyi her söyleyişte üç defa tekrarlamanın, ardından tekbir, tehlil ve salavat getirip Allah'a dua etmenin müstehap olduğunu belirtir. Telbiye sırasında kendisine verilen selamı almak caiz, telbiye eden kişinin selam vermesi ise mekruhtur.
Umrede telbiye ne zaman kesilir?
Umre yolcusunun en çok sorduğu soru budur ve cevabı nettir. Diyanet Haber'e göre telbiye umrede umre tavafına başlamakla son bulur ve daha sonra yapılmaz. TDV İslâm Ansiklopedisi bunu üç mezhebe göre "umre yapılıyorsa Hacerülesved istilâm edilerek tavafa başlandığı an" diye tarif eder. Pratikte yolcu Mescid-i Haram'a girer, Hacerülesved hizasına gelir, istilâm ederek tavafa başlar ve o andan itibaren telbiyeyi bırakır. Tavafta telbiye değil, tavafın kendi dua ve zikirleri okunur; onları tavaf duaları sayfamızda, tavafın yapılışını tavaf nasıl yapılır yazımızda bulabilirsiniz.
Mâlikî mezhebinde ayrıntı farklıdır. Ansiklopediye göre Mâlikîlere göre umre yapan âfâkîler (mîkat dışından gelenler) Harem bölgesine girince telbiyeyi bırakır; âfâkî olmayıp Ten'îm ve Ci'râne gibi yerlerden ihrama girenler ise Kâbe'yi görünceye kadar telbiyeye devam eder. Mekke'deyken Ten'îm'den ikinci bir umre için ihrama girenlerin durumunu bir umrede kaç umre yapılır yazımızda anlattık.
| İbadet | Telbiye başlar | Telbiye kesilir (Hanefî, Şâfiî, Hanbelî) | Mâlikî farkı |
|---|---|---|---|
| Umre | Mîkatta niyet ve ihram namazından sonra | Hacerülesved istilâm edilerek tavafa başlanınca | Âfâkî Harem bölgesine girince bırakır; Ten'îm, Ci'râne gibi yerlerden ihrama giren Kâbe'yi görünce |
| Hac | Mîkatta niyet ve ihram namazından sonra | Bayramın birinci günü Akabe cemresine ilk taş atılınca | Görüşler farklı; bir görüşe göre Mekke'ye gelince kesilir, tavaf ve sa'yden sonra yeniden başlanır ve arefe günü güneş batıncaya kadar sürer |
Hacdaki sıranın gün gün akışı hac gün gün yazımızdadır; umre yolcusunu ilgilendiren tek satır yukarıdaki ilk satırdır.
Kadınlar telbiyeyi nasıl söyler?
Hanımlar da telbiye getirir; metin aynıdır, fark sestedir. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre kadınların seslerini yanlarındaki arkadaşlarının duyabileceğinden fazla yükseltmelerinin mekruh olduğunda görüş birliği vardır; yalnız İbn Hazm bu konuda kadın ile erkek arasında fark görmez. Diyanet Haber de "Kadınlar ise telbiyede seslerini fazla yükseltmezler" der. Kısacası hanım yolcu telbiyeyi kendisinin ve yanındakinin duyacağı kadar söyler.
Âdetli ya da lohusa olan hanım da telbiye getirir. Din İşleri Yüksek Kurulu, âdet hâlinin ihrama girmeye engel olmadığını, bu hâldeki kadının mîkatı geçmeden ihram namazı kılmaksızın niyet ve telbiye getirerek ihrama girmesi gerektiğini bildirir; Kurul'un ayrı bir fetvası da âdetli ve lohusa kadınların dua edebileceğini, zikir getirebileceğini açıkça söyler. Ayrıntılı rehber: umrede âdet görmek. Hanımlara özgü diğer ihram kuralları için kadınların ihram yasakları yazımıza bakabilirsiniz.
Erkekler neden yüksek sesle söyler? Hadislerde telbiye
TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Hanefî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde erkeklerin telbiyeyi yüksek sesle söylemesi müstehaptır. Dayanak, Hz. Peygamber'in Cebrâil'in uyarısıyla ashabından, haccın şiarlarından olan telbiyede seslerini yükseltmelerini istediğini bildiren hadistir (Tirmizî, Hac 15; Ebû Dâvûd, Menâsik 27; İbn Mâce, Menâsik 16). Ansiklopedide aktarılan rivayetlere göre Hz. Peygamber ve ashabı telbiyede seslerini öyle yükseltirlerdi ki Ravhâ denilen yere varmadan sesleri kısılırdı. Hz. Peygamber, yüksek sesle telbiye söylenen ve kurban kesilen haccın daha faziletli olduğunu da bildirmiştir (İbn Mâce, Menâsik 6).
Mâlikîler burada orta yolu tutar: onlara göre sesi yükseltmek yalnız Mescid-i Haram'da ve Mina Mescidi'nde menduptur, çünkü bu iki mescit hac için inşa edilmiştir.
Telbiye Türkçe söylenebilir mi, metne ekleme yapılır mı?
Dil: TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre Hanefîler ve Şâfiîler, Arapça söylemeye gücü yeten kişinin de telbiyeyi başka bir dilde getirebileceğini kabul eder; ancak Arapça aslını söylemek daha faziletlidir. Mâlikîler ve Hanbelîler ise başka dilde telbiyeyi yalnız Arapça söyleyemeyen kişi için caiz görür. Metin dört kısa cümleden ibaret olduğu için en güzeli Arapça aslını öğrenmek ve anlamını bilerek söylemektir.
Ekleme ve eksiltme: Hz. Peygamber'den nakledildiği şekliyle telbiye okumanın müstehap olduğunda görüş birliği vardır. Metne ilave konusunda ise ansiklopedinin aktardığı görüşler şöyledir: Şâfiî, Hanbelî ve Mâlikîlere göre ilave yapmakta sakınca yoktur, çünkü Abdullah b. Ömer ve Enes b. Mâlik gibi sahâbîler telbiyeye bazı sözler eklemiştir; İmam Mâlik'ten gelen bir rivayete göre ise nakledilen şekle ilave mekruhtur. Hanefî mezhebine göre ilave yapmak menduptur, bazı kelimeleri eksiltmek ise mekruhtur. Yani metnin kendisi eksiksiz söylenir, ardından dua ve zikir eklenebilir.
"Lebbeyk Allâhümme lebbeyk" adıyla bestelenmiş ilahiler de vardır. İhramda okunan telbiye, ilahinin sözleri değil, yukarıda verilen hadisteki metindir.
Yolculuktan önce: telbiyeyi ezberlemek için kısa bir plan
Telbiye kısa olduğu için ezberlemek zor değildir; zor olan, ihram anının heyecanında takılmadan söylemektir. Yola çıkmadan önce şu sırayı izleyebilirsiniz:
- Cümle cümle çalışın. Yukarıdaki tablodaki dört cümleyi ayrı ayrı, her birini anlamıyla birlikte tekrar edin.
- İki "lâ şerîke"yi karıştırmayın. İkinci cümle "lâ şerîke leke lebbeyk" diye "lebbeyk"le biter; son cümle yalnız "lâ şerîke lek"tir.
- Telbiyeyi niyetten ayırın. Niyet "Allah'ım, senin rızan için umre yapmak istiyorum…" cümlesidir; telbiye ondan sonra gelir. Niyetin metni umre nasıl yapılır rehberimizde.
- Telbiyeden sonrasını da hazırlayın. Üç kez telbiye, ardından tekbir, tehlil ve salavat; sonra kendi duanız.
- Kesileceği anı bilin. Mescid-i Haram'da tavafa başlarken telbiye biter; tavafa geçmeden önce okuyacağınız ilk tavaf duasını da gözden geçirin.
İlk kez gidecekseniz bütün hazırlığın sırası ilk kez umreye gidecekler için rehber yazımızdadır.
Telbiyeyi hangi programda söyleyeceksiniz?
Telbiye her umrede aynıdır; değişen, onu nerede söylemeye başlayacağınızdır. Önce Medine'ye inen programda telbiye Zülhuleyfe'den Mekke'ye uzanan yolda, doğrudan Cidde'ye uçan programda uçakta başlar. Kısa programlar için kısa umre turları, okul tatiline denk gelen dönem için Sömestr Umresi 2027, Ramazan'da umre için Ramazan umresi sayfalarımıza; bütün programların güncel listesi için umre fiyatları ve programları sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Lebbeyk Allâhümme lebbeyk ne demek?
"Buyur Allah'ım, buyur!" demektir. "Lebbeyk" kelimesi, çağırana "buradayım, emrine amadeyim" diye cevap vermeyi anlatır. Cümlenin devamı "Lebbeyke lâ şerîke leke lebbeyk" ise "Emrindeyim buyur, senin hiçbir ortağın yoktur, buyur" anlamına gelir.
Telbiye ne zaman okunur?
Mîkatta niyetten sonra başlanır ve ihramlı olunduğu sürece okunur. Diyanet özellikle yokuş çıkarken ve inerken, bir kafileyle karşılaşınca, namazlardan sonra, seher vaktinde ve durum değiştiğinde telbiye getirilmesini tavsiye eder.
Tavaf yaparken telbiye okunur mu?
Hayır. Umrede telbiye, Hacerülesved istilâm edilerek tavafa başlanınca kesilir ve daha sonra yapılmaz. Tavafta tavafın kendi dua ve zikirleri okunur.
Telbiye getirmeden ihrama girilir mi?
Mezhebe göre değişir. Şâfiî, Hanbelî ve Din İşleri Yüksek Kurulu'nun fetvasına göre Mâlikî mezhebinde niyet eden kişi ihrama girmiş sayılır; telbiye sünnettir. Hanefî mezhebinde ise niyetin telbiye, tesbih, tekbir gibi bir zikirle ya da ihrama ilişkin bir fiille birleşmesi gerekir. Niyet edip telbiye söyleyen herkes bütün mezheplere göre ihramdadır.
Telbiye kaç kere söylenir?
Hanefî ölçüsünde ihrama girerken bir defa söylemek farzdır. Sonrası için belli bir sayı yoktur; ihram boyunca sık sık tekrar edilir. Diyanet'e göre her söyleyişte üç defa tekrarlamak ve ardından tekbir, tehlil ve salavat getirmek müstehaptır.
Kadınlar telbiyeyi sesli okur mu?
Hanımlar telbiye getirir ama seslerini yanlarındaki arkadaşlarının duyacağından fazla yükseltmez; daha fazlasının mekruh olduğunda mezhepler görüş birliği içindedir. Yüksek sesle telbiye erkekler için müstehaptır.
Âdetli kadın telbiye getirebilir mi?
Evet. Telbiye dua ve zikir hükmündedir. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre âdetli ya da lohusa kadın mîkatı geçmeden, ihram namazı kılmadan niyet edip telbiye getirerek ihrama girer.
Telbiye Türkçe söylenebilir mi?
Hanefî ve Şâfiî mezheplerine göre Arapça söyleyebilen kişi de başka dilde telbiye getirebilir, ama Arapça aslı daha faziletlidir. Mâlikî ve Hanbelîler başka dili yalnız Arapça söyleyemeyen kişi için caiz görür.
Telbiye esnasında selam verilir mi?
Telbiye eden kişiye verilen selamı almak caizdir; telbiye eden kişinin kendisinin selam vermesi ise mekruh sayılır.
Hacda telbiye ne zaman biter?
Hanefî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre hacda telbiye, Kurban Bayramı'nın birinci günü Akabe cemresine ilk taş atılınca sona erer. Mâlikî mezhebinde farklı görüşler vardır.
Son Söz
Telbiye dört kısa cümledir ama umrenin bütün anlamını taşır: çağrıldın, geldin, ortak koşmadan geldin. Mîkatta niyetin ardından başlar, yol boyunca tekrarlanır, Kâbe'nin önünde tavafa başladığınız anda yerini tavafın dualarına bırakır. Metni ezberleyip anlamını bilerek söyleyen yolcu, ihram anında ne diyeceğini düşünmek yerine ne dediğini hisseder. Programınızı seçmek ya da kendi durumunuza özel bir soru sormak için umre programlarımıza bakabilir, bize yazabilirsiniz.
"Lebbeyk" diyen her ses, bir davete verilmiş cevaptır; umre o cevabı Kâbe'nin önüne kadar taşımaktır.
Kaynaklar
- Diyanet İşleri Başkanlığı, Hadislerle İslâm, c. 7, s. 159 (Abdullah b. Ömer rivayeti, Müslim, Hac 19; Arapça metin ve meal), hadislerleislam.diyanet.gov.tr.
- Salim Öğüt, "Telbiye", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 40, İstanbul 2011, s. 396-397, islamansiklopedisi.org.tr/telbiye.
- Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, "İhram ne demektir?" (06.03.2024); "Kadınlar âdetli veya lohusa iken dua edebilirler mi?" (12.07.2017); âdetli veya lohusa kadının ihrama girişine dair fetva (12.07.2017), kurul.diyanet.gov.tr.
- Diyanet Haber, "Telbiye ne demektir?" (05.06.2024), diyanethaber.com.tr.
