Hz. Aişe Kimdir? yazısı kapak görseli

Medine'de Mescid-i Nebevî'nin yeşil kubbesinin altında, Peygamber Efendimiz'in kabrinin bulunduğu oda, aslında bir hanımın odasıydı. O oda Hz. Âişe'nin odasıydı. Efendimiz son günlerini orada geçirdi, başı onun kucağındayken vefat etti ve oraya defnedildi. Biz ona sevgiyle "Âişe validemiz", "Âişe annemiz" deriz; halk arasında adı çoğu zaman Hz. Ayşe diye de söylenir. Bu yazıda onu, Ravza'nın yanında selam verirken ya da Bakî'nin önünden geçerken hatırlamak isteyen her umre yolcusu için, kaynakların anlattığı kadarıyla tanıtmaya çalışacağız.

Kısa cevap: Hz. Âişe, Hz. Ebû Bekir'in kızı ve Peygamber Efendimiz'in hanımıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre bi'setin 4. yılında, yani 614'te Mekke'de doğdu; nikâhı hicretten önce Mekke'de kıyıldı, evliliği hicretin 2. yılı Şevval ayında (Nisan 624) Medine'de başladı. Peygamberimiz'in bâkire olarak evlendiği tek hanımıdır; çocuğu olmadı. 2210 hadis rivayet ederek en çok hadis nakleden sahâbîlerin dördüncüsü oldu. Kur'an'da Nûr sûresinin 11-21. âyetleri onun iftiradan temize çıkarılmasıyla ilgili indi. 17 Ramazan 58'de (14 Temmuz 678) altmış beş ya da altmış altı yaşında Medine'de vefat etti ve vasiyeti üzerine Cennetü'l-Bakî'ye defnedildi.

İlgili rehberler: Hz. Hatice Kimdir? · Mescid-i Nebevî · Cennetü'l-Bakî · Ten'im ve Hz. Âişe Mescidi


Hz. Aişe Kimdir? Babası, Annesi ve Ailesi

Özet: Babası Hz. Ebû Bekir, annesi Ümmü Rûmân'dır; ebeveyni İslam'ın ilk müminlerindendir.

Tam adı kaynaklarda Âişe bint Ebî Bekr es-Sıddîk olarak geçer. Babası, Peygamberimiz'in en yakın dostu ve ilk halife Hz. Ebû Bekir'dir. Babası "Sıddîk" lakabıyla tanındığı için kendisine de "Âişe es-Sıddîka binti's-Sıddîk", yani "Sıddîk'ın kızı Sıddîka" denmiştir. Annesi, Kinâne kabilesinden Ümmü Rûmân bint Âmir'dir.

Hz. Âişe'nin çocukluğu hakkında kaynaklarda fazla bilgi yoktur. Ama kendi ağzından nakledilen bir cümle, nasıl bir evde büyüdüğünü çok güzel anlatır: "Ben ebeveynimi bildim bileli onları müslüman buldum." TDV İslâm Ansiklopedisi bu sözden (Buhârî, "Kefâlet", 4) onun Peygamberimiz'e peygamberlik verildikten sonra doğduğunun anlaşıldığını yazar. Yani Âişe validemiz, putların arasında değil, İslam'ın ilk yıllarının heyecanı içinde dünyaya gözlerini açmış bir çocuktu.

Ailenin diğer fertleri de siyer kitaplarında sık geçen isimlerdir. TDV'nin ilgili maddelerinde ağabeyi Abdullah, ana baba bir kardeşi Abdurrahman, kız kardeşi Esmâ (Abdullah b. Zübeyr'in annesi), kardeşi Muhammed b. Ebû Bekir ve en küçükleri Ümmü Külsûm sayılır. Türkiye Maarif Ansiklopedisi ayrıca Âişe adının yanında Sıddîka, Hümeyrâ, Müberra, Habîbetü Resûlillah ve Tayyibe gibi sıfat ve lakaplarının bulunduğunu kaydeder.

Kısa künye

Bilgi

Kaynak

Babası

Hz. Ebû Bekir es-Sıddîk

TDV "Âişe"

Annesi

Ümmü Rûmân bint Âmir (Kinâne kabilesi)

TDV "Âişe"

Doğumu

Bi'setin 4. yılı (614), Mekke

TDV "Âişe"

Künyesi

Ümmü Abdullah (yeğeni Abdullah b. Zübeyr'e nisbetle)

TDV "Âişe"

Evliliği

Nikâh hicretten önce Mekke'de; evlilik Şevval 2 (Nisan 624) Medine'de

TDV "Âişe", "Ümmehâtü'l-Mü'minîn"

Rivayet ettiği hadis

2210

TDV "Âişe"

Vefatı

17 Ramazan 58 (14 Temmuz 678), Medine

TDV "Âişe"

Kabri

Cennetü'l-Bakî, Medine

TDV "Âişe"


Hz. Âişe Ne Zaman Doğdu, Ne Zaman Müslüman Oldu?

Özet: TDV doğum yılını 614 olarak verir; daha erken doğum tarihini savunan çağdaş görüşlerin dayandığı rivayetleri sağlam bulmaz.

"Hz. Âişe ne zaman doğdu?" sorusunun TDV'deki cevabı nettir: Bi'setin 4. yılında (614) Mekke'de doğdu. Ansiklopedi bu tarihi iki delille destekler. Birincisi, siyer müellifi İbn İshak'ın, Hz. Ebû Bekir'in davetiyle müslüman olanları sayarken Hz. Âişe'nin adını vermesi ve onun o sıralarda yaşının küçük olduğunu söylemesidir. İkincisi, yukarıda aktardığımız "ebeveynimi bildim bileli onları müslüman buldum" sözüdür.

"Ne zaman müslüman oldu?" sorusu ise onun için biraz farklı düşünülmelidir. Âişe validemiz bir yetişkin gibi bir gün kararını verip iman etmedi; müslüman bir evin içinde, müslüman olarak büyüdü. İbn İshak'ın onu ilk müslümanlar arasında anması da bu yüzdendir.

Burada bir nota dikkat çekmek isteriz. Bazı çağdaş araştırmacılar Hz. Âişe'nin daha önce doğduğunu ve evlendiğinde on dört ile on sekiz yaşları arasında olduğunu ileri sürmüştür. TDV İslâm Ansiklopedisi bu görüşleri adıyla anar (Süleyman Nedvî ve Akkād) ve dayandıkları rivayetlerin sağlam olmadığını açıkça belirtir. Biz de yazının devamında yaş hesaplarını TDV'nin verdiği tarihlere göre yapıyoruz.


Peygamberimiz'le Evliliği: Nikâh, Hicret ve Düğün

Özet: Nikâh Mekke'de kıyıldı; Hz. Âişe ailesiyle Medine'ye hicret etti; evlilik hicretin 2. yılı Şevval ayında başladı.

Hz. Âişe'nin hayatını anlamak için iki tarihi ayırmak gerekir: nikâh ve evliliğin başlaması (düğün). TDV'ye göre Peygamberimiz ile nikâhı hicretten önce Mekke'de kıyıldı. Bu, Hz. Hatice'nin vefatından sonraki yıllara denk gelir. "Ümmehâtü'l-Mü'minîn" maddesi, Hz. Hatice'nin vefatından sonra Peygamberimiz'in Hz. Sevde ile evlendiğini ve Medine'de Hz. Âişe ile evleninceye kadar yaklaşık üç yıl onun tek eşi olarak kaldığını yazar.

Peygamberimiz ve Hz. Ebû Bekir Medine'ye önce hicret ettiler; ikisinin yolda üç gece gizlendiği Sevr Mağarası'nı ayrı bir yazıda anlattık. TDV'nin anlattığına göre aynı yıl (622) Hz. Âişe de annesi, ağabeyi Abdullah, kız kardeşi Esmâ, Peygamberimiz'in hanımı Hz. Sevde ve Peygamberimiz'in kızları Fâtıma ve Ümmü Külsûm ile birlikte Medine'ye hicret etti. Medine'nin havasına önce alışamadı ve babası gibi hastalandı, kısa sürede iyileşti.

Düğün için TDV'nin verdiği tarih hicretin 2. yılı Şevval ayıdır (Nisan 624); ansiklopedi bunu "iki bayram arasında" diye de not eder. Düğünü hicretin 1. yılı Şevval'ine (Nisan 623) koyanların bulunduğunu da ekler. Bu gecikmeyle ilgili güzel bir ayrıntı vardır: Hz. Ebû Bekir düğünün neden geciktiğini sorduğunda, Peygamberimiz'in mehri temin edemediğini öğrenmiş ve ihtiyacı olan 500 dirhemi ona ödünç vermiştir.

Peygamberimiz'in Medine'de mescidin hemen bitişiğinde yaptırdığı odalardan biri Hz. Âişe'ye ayrıldı. TDV'nin "Hücre-i Saâdet" maddesine göre Mescid-i Nebevî inşa edilirken doğu duvarının güney kısmına bitişik iki oda yapıldı; birine Hz. Sevde, diğerine Hz. Âişe yerleşti. Taş temel üzerine kerpiç duvarlı, önce tavansız, sonra hurma dallarıyla örtülmüş, tavanı el uzatınca değecek kadar alçak bu sade oda, ileride İslam tarihinin en çok ziyaret edilen yerlerinden biri olacaktı.


Hz. Âişe Kaç Yaşında Evlendi? Rivayetler ve Hesap

Özet: Buhârî'deki rivayete göre nikâhta altı, evliliğin başında dokuz yaşındaydı; TDV'nin tarihleri de bu hesapla örtüşür.

"Hz. Aişe kaç yaşında evlendi?" ve "evlendiklerinde Peygamberimiz kaç yaşındaydı?" en çok aranan sorulardır. Bu soruyu, kaynakların söylediğini söylediği kadarıyla aktarmak istiyoruz.

Sahîh-i Buhârî'nin Nikâh kitabındaki rivayette Hz. Âişe şöyle anlatır: Peygamberimiz onunla altı yaşındayken evlenmiş (nikâh), dokuz yaşındayken evliliği başlamış ve Hz. Âişe onun yanında dokuz yıl kalmıştır (Buhârî, 5133). TDV'nin verdiği tarihler de bu rivayetle uyumludur: 614 doğum, Nisan 624 düğün. Ansiklopedi ayrıca Peygamberimiz vefat ettiğinde (632) Hz. Âişe'nin on sekiz yaşında dul kaldığını yazar. Bu da dokuz yıl süren evlilik bilgisiyle örtüşür.

Peygamberimiz'in yaşına gelince: TDV'nin "Âişe" maddesinde bunun için ayrıca bir sayı verilmez. Peygamberimiz'in doğum yılı olarak 571 alınırsa, Nisan 624'teki düğünde yaklaşık elli üç yaşındaydı. Bu hesap bizimdir ve yaklaşık bir sayı olarak okunmalıdır.

Görüş

Evliliğin başındaki yaşı

Dayanağı

Değerlendirme

Hz. Âişe'nin kendi anlatımı

Nikâhta 6, evlilikte 9

Buhârî, "Nikâh" (5133)

TDV'nin doğum (614) ve düğün (624) tarihleriyle uyumlu

Bazı çağdaş araştırmacılar (Nedvî, Akkād)

14-18 arası

Daha erken doğum tarihi veren rivayetler

TDV: dayandıkları rivayetler sağlam değil

Türkiye Maarif Ansiklopedisi de Hz. Âişe'nin evlenme yaşının, hayatının diğer başlıkları gibi çok sayıda bilimsel tez ve makaleye konu olduğunu kaydeder. Bu tartışmayı ayrıntısıyla merak eden okurlarımıza TDV İslâm Ansiklopedisi'nin "Âişe" maddesini ve orada gösterilen kaynakları okumalarını öneririz.


Peygamber Evinde Bir Hanım: Sevgi, Saygı ve Soru Sormak

Özet: Peygamberimiz onu, Hz. Hatice'den sonra hanımları arasında en çok seven kişi olarak anmıştır.

Hz. Âişe'nin hayatını okurken en çok içimizi ısıtan bölüm, Peygamber evindeki gündelik hayattır. TDV bu evliliğin "sevgi, anlayış ve hürmet esası üzerine" kurulduğunu yazar ve birkaç tatlı ayrıntı aktarır: Peygamberimiz'le koşu yaptığı, onun omzuna yaslanarak Mescid-i Nebevî'de mızraklarıyla oyun oynayan Habeşlileri seyrettiği, gece yolculuklarında birlikte sohbet ettikleri bilinir. Peygamberimiz onu çok sevdiği için ona "Âiş", "Uveyş" ve "Ayşe" diye de seslenirdi. Beyaz tenli olduğu için ona "Hümeyrâ" dendiği de rivayet edilir.

Bu sevginin en açık ifadesi Buhârî'deki bir rivayettir. Amr b. Âs, Peygamberimiz'e "İnsanların içinde en çok kimi seversin?" diye sorar. Cevap "Âişe" olur. "Erkeklerden?" diye sorunca, "Onun babasını" der (Buhârî, 3662). Başka bir rivayette Peygamberimiz, Hz. Âişe'nin kadınlar arasındaki üstünlüğünü, tirit yemeğinin diğer yemeklere üstünlüğüne benzetir (Buhârî, 3770). Bir gün de ona, "Ey Âişe, bu Cebrâil, sana selam söylüyor" demiş; Hz. Âişe selamı almış ve Peygamberimiz'e "Sen benim görmediğimi görüyorsun" demiştir (Buhârî, 3217).

Bir hanım olarak bize en yakın gelen ayrıntılardan biri de kıskançlığıdır. TDV, hanımları arasında Peygamberimiz'i en çok kıskananın Hz. Âişe olduğunu, hatta vefat etmiş olan Hz. Hatice'yi bile kıskandığını ve bunu Peygamberimiz'e söylemekten çekinmediğini yazar. Peygamberimiz de ona Hz. Hatice'nin faziletlerini sayar, ondan çocukları olduğunu hatırlatırdı. Ansiklopedi, Peygamberimiz'in onu Hz. Hatice'den sonra hanımları arasında en çok sevdiğini kaydeder.

Hz. Âişe evin işlerini kendisi yapar, kadınlarla namaz kılarken onlara imamlık ederdi. En güzel huylarından biri de soru sormaktı. Anlamadığını, eksik bildiğini, hatta Kur'an ile bir hadis arasında farklı gördüğü konuları Peygamberimiz'e sorar, onunla konuşurdu. Türkiye Maarif Ansiklopedisi, Peygamberimiz'in bu sorulara memnuniyet ve sabırla cevap verdiğini ve Hz. Âişe'nin bu sayede Kur'an'ı ve sünneti anlamada müstesna bir yere ulaştığını belirtir. Peygamberimiz'in hanımları arasında yalnız onun yanındayken kendisine vahiy geldiğini bildirmesi de iki ansiklopedide birlikte anılan bir özelliğidir.

Çocuğu olmayan Âişe validemiz, künyesi olmadığı için üzüldüğünü söyleyince Peygamberimiz ona, kız kardeşi Esmâ'nın oğlu Abdullah b. Zübeyr'e nisbetle "Ümmü Abdullah" künyesini vermiştir. Yeğenlerine ve himayesine aldığı yetimlere annelik etti; TDV, öksüz ve fakir çocukları yanına alıp yetiştirdiğini, sonra da evlendirdiğini anlatır.


Katıldığı Seferler ve Teyemmüm Âyeti

Özet: Uhud'da yaralılara baktı, Hendek'te bir kalede korundu, Hudeybiye'de ve Vedâ haccında bulundu; bir seferde teyemmüm âyetinin inişine vesile oldu.

Hz. Âişe evin içine kapanmış bir hanım değildi. TDV'nin saydığı olaylar şöyle:

  • Uhud Gazvesi: Sırtında su taşıdı, haber topladı, yaralılara baktı. Savaşın yerini ve şehitliği Uhud Şehitliği yazımızda anlattık.

  • Hendek Savaşı: Benî Hârise kabilesinin kalesinde, Sa'd b. Muâz'ın annesiyle birlikte bulundu.

  • Hudeybiye Musâlahası: Bu yolculuğa da katıldı.

  • Mekke'nin fethi: Peygamberimiz seferin nereye olacağını herkesten gizlerken yalnız Hz. Âişe'ye söylemişti; Hz. Ebû Bekir hazırlığın Mekke için olduğunu kızından öğrendi. Fethin hikâyesi Mekke'nin Fethi yazımızda.

  • Vedâ haccı: Hicretin 10. yılında diğer ümmehâtü'l-mü'minîn ile birlikte hacca katıldı.

TDV, Hz. Âişe'nin Bedir Gazvesi'ne katıldığına dair rivayetlerin de bulunduğunu, ancak bunun evliliğin Bedir'den sonra başladığı bilgisiyle bağdaştırılamayacağını not eder.

Seferlerden biri, bütün müslümanların bugün hâlâ uyguladığı bir kolaylığın inmesine vesile oldu. TDV'ye göre bir yolculukta (Mekke fethi ya da Zâtürrikā') Hz. Âişe, kız kardeşi Esmâ'dan ödünç aldığı gerdanlığı kaybetti. Peygamberimiz gerdanlığı aratmak için bazı kişileri gönderdi. Müslümanlar susuz bir yerdeydi, sabah namazı yaklaşıyordu; Hz. Ebû Bekir dahil bazı kişiler Hz. Âişe'ye çok kızdı. Bunun üzerine teyemmüm âyeti indi. Türkiye Maarif Ansiklopedisi âyeti Mâide sûresinin 6. âyeti olarak gösterir ve Hz. Ebû Bekir'in kızına, "Sen ne mübarek birisin, Allah senin sayende insanlara kolaylık ve bereket ihsan etti" diye iltifat ettiğinin rivayet edildiğini aktarır.


İfk Hadisesi: Aişe Annemize Atılan İftira

Özet: Benî Mustalik dönüşünde münafıkların çıkardığı iftira, Nûr sûresinin âyetleriyle asılsız ilan edildi.

"İfk", TDV'nin "İfk Hadisesi" maddesine göre "iftira, en kötü ve en çirkin yalan" demektir. Olay, Benî Mustalik (Müreysî') Gazvesi dönüşünde, TDV'nin verdiği tarihle 5. yılın Şâban-Ramazan aylarında (Aralık 626-Ocak 627) yaşandı.

Ordu bir yerde konaklamıştı. Hz. Âişe bir ihtiyacı için ordugâhtan biraz uzaklaştı, dönüşte boynundaki gerdanlığın düştüğünü fark etti ve onu aramaya çıktı. Bu sırada onun devesinin üzerindeki kapalı mahmilde olduğu düşünülerek ordu yola çıktı. Geri geldiğinde konak yerinde kimse yoktu; kendisini almaya geleceklerini umarak bekledi ve uyuyakaldı. Ordunun artçısı Safvân b. Muattal onu buldu, devesine bindirip hayvanı yederek orduya yetiştirdi.

Başta kimse bu gecikmeyi kötüye yormadı. TDV'ye göre dedikoduyu başlatan, münafıkların reisi olarak bilinen Abdullah b. Übey b. Selûl'dü; bazı müslümanlar da farkında olmadan bu iftiraya alet oldu. Seferden dönünce yaklaşık bir ay hasta yatan Hz. Âişe olanlardan habersizdi. İftirayı bir tesadüfle öğrenince yeniden hastalandı, Peygamberimiz'den izin alıp babasının evine gitti ve günlerce ağladı.

Sonunda Nûr sûresinin 11. âyetinden başlayan âyetler indi ve söylentilerin tamamen asılsız olduğunu bildirdi. TDV'nin aktardığına göre annesi ve babası ona Peygamberimiz'e gidip teşekkür etmesini söylediğinde Hz. Âişe, "Hayır! Vallahi gitmem! Ben yalnızca suçsuz olduğumu ortaya çıkaran Allah'a hamdederim" dedi (Buhârî, "Şehâdât", 15). Âyetler müminlere, böyle bir söz duyduklarında hüsnüzan beslemelerini ve iftirayı yaymamalarını öğütler. Ansiklopedi, Hz. Âişe'nin bu acı olayın sonuçta kendisi için hayırlı olduğunu anladığını ve kendi vesilesiyle on âyetin birden inmesini ömrünün sonuna kadar hayatının en şerefli hadisesi saydığını yazar.

Bir hanım olarak bizim için: İfk hadisesi, bir kadının namusuna dil uzatmanın Kur'an'da ne kadar ağır bir suç olarak anlatıldığını gösterir. TDV, iftirayı yayan kişilere Nûr sûresinin 4. âyetine göre ceza uygulandığını kaydeder. Bugün hepimize düşen ders basit ama zordur: Duyduğumuz sözü yaymadan önce susmak.


Peygamberimiz'in Vefatı ve Hücre-i Saadet

Özet: Peygamberimiz son hastalığını Hz. Âişe'nin odasında geçirdi ve oraya defnedildi; bu oda bugün Hücre-i Saadet diye bilinir.

Hicretin 11. yılı Safer ayının son haftasında (Mayıs 632) Peygamberimiz rahatsızlandı. TDV'nin anlattığına göre diğer hanımlarından izin alarak Hz. Âişe'nin odasına geçti ve mübarek başı onun kucağındayken vefat etti. Hz. Ebû Bekir'in hatırladığı, peygamberlerin vefat ettikleri yere defnedildiklerini bildiren hadisin de işaretiyle bu odaya defnedildi.

Bu oda "Hücre-i Saâdet" yani "mutluluk odası" adıyla anılır. TDV'nin "Hücre-i Saâdet" maddesine göre sonradan Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer de buraya defnedildi. Hz. Ömer yaralandığında, Peygamberimiz'in yanına gömülmek için Hz. Âişe'den izin istedi. Hz. Âişe aslında kendisi için düşündüğü bu yeri, "Ömer'i kendime tercih ederim" diyerek ona verdi. Ansiklopedi bunu büyük bir fedakârlık örneği olarak anlatır. Hz. Âişe, Hz. Ömer'in defninden sonra kabirleri örtünerek ziyaret etmeye devam etti ve oturduğu kısımla kabirler arasına bir duvar ördürdü.

Bugün Medine'ye giden her umre yolcusu bu odanın önünden geçer. Odanın üzerindeki kubbe, TDV'ye göre II. Mahmud döneminde 1813'te taştan yeniden yapılmış, kurşunları yeşile boyandığı için "Kubbetü'l-hadrâ" yani Yeşil Kubbe adıyla anılmıştır. Ziyaretçiler, kabirlerin bulunduğu kısmı çevreleyen şebekenin önünden geçerken salâtüselam getirir. Mescidin bölümlerini, Ravza'yı ve ziyaret düzenini Mescid-i Nebevî yazımızda, Ravza için randevu adımlarını da Ravza randevusu rehberimizde anlattık.

Peygamberimiz vefat ettiğinde Hz. Âişe on sekiz yaşındaydı. Kur'an'ın Peygamber hanımlarının başkalarıyla evlenmesini yasaklayan hükmüne (Ahzâb 33/6, 53) uyarak bir daha evlenmedi. "Hz. Aişe kaç evlilik yaptı?" sorusunun cevabı bu yüzden tektir: hayatındaki tek evlilik Peygamberimiz'le yaptığı evliliktir. TDV, Peygamberimiz'den sonra kırk yedi yıl daha yaşadığını yazar.


Hz. Âişe'nin İlmi: Kaç Hadis Rivayet Etti?

Özet: 2210 hadisle en çok hadis rivayet eden yedi sahâbînin dördüncüsü ve bu listedeki tek kadındır.

Hz. Âişe'yi asıl büyük yapan, Peygamberimiz'den sonraki kırk yedi yıldır. TDV ve Türkiye Maarif Ansiklopedisi ikisi de aynı sayıyı verir: Rivayet ettiği hadislerin sayısı 2210'dur. Binden fazla hadis rivayet eden ve "müksirûn" denen yedi sahâbînin dördüncüsüdür. Ebû Hüreyre, Abdullah b. Ömer ve Enes b. Mâlik dışındaki bütün sahâbîlerden ve Peygamberimiz'in diğer hanımlarından daha fazla hadis rivayet etmiş olan tek kadındır.

Hz. Âişe'nin hadisleri

Sayı

Toplam rivayet ettiği hadis

2210

Buhârî ve Müslim'in Sahîh'lerinde yer alan

297

Bunlardan her iki eserde ortak olan

174

Yalnız Buhârî'de olan

54

Yalnız Müslim'de olan

69

Ondan hadis nakleden kişi sayısı

200'den fazla

Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Âişe" maddesi.

Sayının ötesinde, onun hadisçiliğinin bir de tenkit yönü vardır. Hz. Âişe, kendisine ulaşan bir rivayeti Kur'an'a aykırı bir şey içerip içermediğine bakarak tartar, bazı sahâbîlerin bir hadisin başını ya da sebebini duymadan aktardığı durumları düzeltirdi. Türkiye Maarif Ansiklopedisi bunun bir örneğini verir: "Uğursuzluk üç şeydedir: ev, kadın ve at" şeklinde aktarılan sözü düzelterek Peygamberimiz'in bu sözü "Cahiliye insanları şöyle derlerdi" diye başlattığını, yani bunun Cahiliye inancını anlattığını söylemiştir. Bu düzeltmeleri (istidrâk) Zerkeşî ve Süyûtî gibi âlimler ayrı kitaplarda toplamıştır.

Fıkıhta da söz sahibiydi. TDV, sahâbe arasında çok fetva vermesiyle tanınan yedi kişiden birinin Hz. Âişe olduğunu, Hz. Ömer'in kadınlarla ilgili meselelerde daima onun görüşünü aldığını yazar. Miras (ferâiz) konusunda o kadar derin bilgisi vardı ki talebesi Mesrûk'a göre ashabın büyükleri bu konudaki soruları ona sorardı. Türkiye Maarif Ansiklopedisi'nin aktardığına göre güvenilir bir grup içinde ve emniyetli şartlarda kadının mahremi olmadan yolculuk yapabileceği yönündeki içtihadı, İmam Mâlik ve İmam Şâfiî tarafından delil kabul edilmiştir. Bu konunun umre için bugünkü hükmünü, Diyanet'in görüşüyle birlikte kadın mahremsiz umreye gidebilir mi yazımızda ayrıca ele aldık.

Bugün dilimizde olan pek çok söz de ondan gelir. Türkiye Maarif Ansiklopedisi bunlardan birkaçını sayar: Peygamberimiz'in ahlâkını anlatan "Onun ahlâkı Kur'an'dı" cümlesi; "Amellerin en hayırlısı az da olsa devamlı olanıdır" hadisi; ve Hz. Âişe'nin "Kadir gecesine ulaşırsam ne söyleyeyim?" sorusuna Peygamberimiz'in öğrettiği "Allahım! Sen affedicisin, affı seversin, beni de affet" duası. Ramazan'ın son on gecesini Mekke'de geçirmek isteyenler için Kadir Gecesi umresi yazımızda bu duaya ve o gecelerin Mekke'deki hâline de yer verdik. Umrenin fazileti hakkındaki hadislerin bir kısmı da yine ondan gelir; bunları umre ile ilgili ayet ve hadisler yazımızda topladık.

Peygamberimiz'den sonra Medine'deki evi bir ilim ocağına döndü. Kadın erkek, büyük küçük pek çok kişi gelip onu dinledi; uzak şehirlerden gelen mektuplara cevap yazdı. TDV, Hz. Âişe sayesinde Medine'nin ilim merkezi olmaya devam ettiğini ve hadis ile fıkıhta Medine ekolünün oluştuğunu belirtir. Etrafında ders dinleyen, hadis nakleden pek çok hanım vardı. Bir hanım olarak bu ayrıntıyı okurken hep aynı şeyi düşünüyoruz: İslam'ın ilk neslinde bir kadın, erkek sahâbîlerin bile danıştığı bir âlimdi.


Halifeler Dönemi ve Cemel Vak'ası

Özet: Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer döneminde siyasete karışmadı; Hz. Osman'ın şehadetinden sonra Cemel'de taraf oldu, sonra çok pişman oldu ve Hz. Ali ile barıştı.

"Hz. Aişe ile Hz. Ali savaştı mı?" sorusu da çok aranır. TDV'nin anlatımını özetleyerek aktaralım. Hz. Âişe, Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer'in halifeliği sırasında hiçbir siyasi faaliyette bulunmadı. Hz. Osman'ın hilafetinin ikinci yarısında bazı tayinlere karşı çıkanların başında yer aldı. Hz. Osman evinde kuşatıldığında hac için Mekke'ye gitti; dönüş yolunda halifenin şehit edildiğini ve Hz. Ali'nin halife olduğunu öğrendi.

Hz. Osman'ın katillerinin cezalandırılmasını isteyenler Hz. Âişe'yi Basra'ya gitmeye ikna etti. TDV, onun Hz. Ali'ye karşı bir kırgınlığı olmadığı halde, Hz. Osman'ın katillerinin cezalandırılması ve müslümanlar arasındaki fitnenin sona ermesi amacıyla yola çıktığını yazar. Mektuplaşma ve müzakerelere rağmen 36 yılı Cemâziyelâhir ayında (Aralık 656) müslümanlar arasındaki ilk kanlı çatışma önlenemedi. Hz. Âişe savaşı devesinin üzerinden yönettiği için bu olay Cemel (deve) Vak'ası adıyla anıldı.

Savaş Hz. Âişe'nin tarafının yenilgisiyle bitti. Hz. Ali ona esir muamelesi yapılmasına izin vermedi; kardeşi Muhammed b. Ebû Bekir'in gözetiminde, 12.000 dirhem vererek ve yanına Basralı kırk kadın katarak onu Medine'ye gönderdi. TDV, Hz. Âişe'nin bu olaylardan sonra çok üzüldüğünü, böyle bir acıyı yaşamaktansa daha önce ölmeyi tercih edeceğini söylediğini, Peygamber hanımlarına evlerinde oturmalarını emreden âyeti (Ahzâb 33/33) her okuduğunda başörtüsü ıslanıncaya kadar ağladığını aktarır. Sonra Medine'de sakin bir hayat sürdü, bir daha siyasete karışmadı ve Hz. Ali ile barıştı.


Hz. Aişe Ne Zaman, Kaç Yaşında Vefat Etti?

Özet: 17 Ramazan 58'de (14 Temmuz 678) vitir namazından sonra, altmış beş ya da altmış altı yaşında Medine'de vefat etti.

TDV'ye göre Hz. Âişe, 17 Ramazan 58 (14 Temmuz 678) Çarşamba gecesi, vitir namazını kıldıktan sonra Medine'de vefat etti. Vefat ettiğinde altmış beş (veya altmış altı) yaşındaydı. Ansiklopedi, 56, 57 ya da 59 yıllarında, 19 ya da 13 Ramazan'da vefat ettiğine dair rivayetlerin de bulunduğunu not eder.

Ölümü Medine'de büyük bir üzüntüyle karşılandı. Cenazesi aynı gece kaldırıldı; kadınlar dahil Medine ve çevresinde yaşayan halk geceleyin Bakî mezarlığına geldi. Cenaze namazını mezarlığın ortasında Medine vali vekili Ebû Hüreyre kıldırdı. Onu kabre, kardeşlerinin oğulları Kāsım b. Muhammed, Urve b. Zübeyr ve Abdullah b. Zübeyr gibi yeğenleri koydu.


Hz. Aişe'nin Kabri Nerede?

Özet: Kabri, vasiyeti üzerine Medine'deki Cennetü'l-Bakî mezarlığındadır; Peygamberimiz ise onun odasında, Hücre-i Saadet'te yatmaktadır.

Bu soruda sık karıştırılan bir nokta var. Peygamberimiz Hz. Âişe'nin odasına defnedildi; ama Hz. Âişe'nin kendisi oraya defnedilmedi. TDV açıkça yazar: Hz. Âişe, vasiyeti üzerine Cennetü'l-Bakî'ye defnedildi. Türkiye Maarif Ansiklopedisi de "Cennetü'l-Bakî'de medfundur" der.

Yer

Kim yatıyor?

Hz. Âişe ile bağı

Hücre-i Saadet (Mescid-i Nebevî, Yeşil Kubbe altı)

Peygamberimiz, Hz. Ebû Bekir, Hz. Ömer

Hz. Âişe'nin odası; Hz. Ömer'e yerini o verdi

Cennetü'l-Bakî (Mescid-i Nebevî'nin doğusu)

Hz. Âişe; Peygamberimiz'in oğlu İbrâhim, kızları ve pek çok yakını

Vasiyeti üzerine buraya defnedildi

Cennetü'l-Muallâ (Mekke)

Hz. Hatice

Hz. Âişe'nin "kıskandığını" söylediği ilk hanımın kabri

Bakî mezarlığı, Mescid-i Nebevî'nin hemen yanındadır ve Medine'deki ziyaret yerlerinin başında gelir. TDV'nin "Cennetü'l-Bakî" maddesine göre Peygamberimiz'in oğlu İbrâhim, kızları Rukıyye ve Zeyneb, Hz. Fâtıma ve Hz. Hasan da buraya defnedilmiştir. İlginçtir, Peygamberimiz'in zaman zaman Bakî'ye gidip orada yatanlara dua ettiğini bize anlatan da yine Hz. Âişe'dir. Mezarlığın tarihini, ziyaret saatlerini ve ziyaret âdabını Cennetü'l-Bakî yazımızda; Medine'deki diğer ziyaret yerlerini Medine'de gezilecek yerler rehberimizde bulabilirsiniz.


Umre Yolcusu İçin Hz. Âişe'nin İzleri

Özet: Medine'de Hücre-i Saadet ve Bakî, Mekke'de ise onun adını taşıyan Ten'im'deki Hz. Âişe Mescidi.

Umre yolculuğunda Hz. Âişe'yi üç yerde hatırlarız. İkisi Medine'dedir: Peygamberimiz'in onun odasında yattığı Hücre-i Saadet ve kendi kabrinin bulunduğu Cennetü'l-Bakî. Üçüncüsü Mekke'dedir: Ten'im'deki Hz. Âişe Mescidi.

Bu mescidin adı Hz. Âişe'nin Vedâ haccından sonra yaptığı umreden gelir. Buhârî'deki rivayete göre Peygamberimiz, Hz. Âişe'nin kardeşi Abdurrahman b. Ebû Bekir'e, onu devesinin terkisine alıp Ten'im'den umre yaptırmasını emretmiştir (Buhârî, 1784). Ten'im, Kâbe'ye en yakın Harem sınırıdır; bu yüzden Mekke'deyken ek umre için ihrama girilen yerlerin en yakını burasıdır. Mescidin Kâbe'ye uzaklığını, orada ihrama nasıl girileceğini ve bir umre yolculuğunda kaç umre yapılabileceğini Bir umrede kaç umre yapılır, Ten'im yazımızda ayrıntısıyla anlattık. Âişe validemizin Vedâ haccında yaşadığı hâl ile hanımlara özel hükümleri ise umrede adet görmek yazımızda ele aldık.

Bir de şunu hatırlatalım: TDV, Hz. Âişe'nin 23 (644) yılından vefatına kadar her yıl hac için Mekke'ye gittiğini ve çadırında kendisini ziyaret edip soru soranları kabul ettiğini yazar. Harem'de bugün de hanımların bir hocanın etrafında ders dinlediğini gördüğünüzde, bu geleneğin ilk halkalarından birinin onun çadırı olduğunu düşünebilirsiniz.

Umre programlarımızda hocalarımız eşliğinde ziyaret programları yer alır; hangi programın hangi tarihlerde, kaç gün sürdüğünü umre turları ve fiyatları sayfasında görebilirsiniz. Hanım yolcular için hazırlık, kıyafet ve ibadet konularını da kadınlar için umre rehberinde ayrıca topladık.


Hz. Aişe Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hz. Aişe kimin kızıdır?

Hz. Âişe, ilk halife Hz. Ebû Bekir es-Sıddîk'ın kızıdır. Annesi Kinâne kabilesinden Ümmü Rûmân bint Âmir'dir. Babasının "Sıddîk" lakabı yüzünden kendisine "Sıddîka binti's-Sıddîk" de denmiştir.

Hz. Aişe'nin çocuğu var mı?

Hayır. TDV'ye göre Hz. Âişe'nin çocuğu olmadı. Künyesi olmadığına üzülünce Peygamberimiz ona, kız kardeşi Esmâ'nın oğlu Abdullah b. Zübeyr'e nisbetle "Ümmü Abdullah" künyesini verdi. Yeğenlerini ve himayesine aldığı yetimleri yetiştirdi.

Hz. Aişe Peygamberimiz'le kaç yıl evli kaldı?

Buhârî'deki rivayete göre evlilikleri dokuz yıl sürdü. Evlilik hicretin 2. yılı Şevval ayında (Nisan 624) başladı ve Peygamberimiz'in 632'deki vefatına kadar devam etti; Hz. Âişe o sırada on sekiz yaşındaydı.

Hz. Aişe'ye neden "Hümeyrâ" denir?

TDV'ye göre beyaz tenli olduğu için Hz. Âişe'ye "Hümeyrâ" dendiği ve Peygamberimiz'in ona bu şekilde hitap ettiği rivayet edilir. Peygamberimiz onu çok sevdiği için "Âiş", "Uveyş" ve "Ayşe" diye de seslenirdi.

Peygamberimiz Hz. Aişe'nin odasına neden defnedildi?

Peygamberimiz son hastalığını diğer hanımlarının izniyle Hz. Âişe'nin odasında geçirdi ve orada vefat etti. TDV'nin "Hücre-i Saâdet" maddesine göre Hz. Ebû Bekir'in hatırladığı, peygamberlerin vefat ettikleri yere defnedildiğini bildiren hadisin işaretiyle oraya defnedildi.

Hz. Aişe ile Hz. Ali barıştı mı?

Evet. TDV'ye göre Cemel Vak'ası'ndan sonra Hz. Ali, Hz. Âişe'ye esir muamelesi yapılmasına izin vermedi ve onu kardeşinin gözetiminde Medine'ye gönderdi. Hz. Âişe bu olaylardan çok pişmanlık duydu, bir daha siyasete karışmadı ve Hz. Ali ile barıştı.

Hz. Aişe'nin rivayet ettiği meşhur sözler nelerdir?

Türkiye Maarif Ansiklopedisi'nin saydıklarından bazıları: Peygamberimiz'i anlatan "Onun ahlâkı Kur'an'dı" sözü, "Amellerin en hayırlısı az da olsa devamlı olanıdır" hadisi ve Kadir gecesi için öğretilen "Allahım! Sen affedicisin, affı seversin, beni de affet" duası.


Son Söz

Hz. Âişe'nin hayatını kaynaklardan okurken bizi en çok etkileyen, onun hep öğrenen ve öğreten biri olması oldu. Çocukken müslüman bir evde büyüdü, genç bir hanımken Peygamber evinde soru sorarak yetişti, on sekiz yaşında dul kaldıktan sonra kırk yedi yıl boyunca ümmete öğretti. Hayatında ağır bir iftira da, büyük bir pişmanlık da vardı; ikisinden de kaynakların anlattığı gibi dimdik ve samimi çıktı.

Medine'de Yeşil Kubbe'nin altından geçerken, Bakî'nin önünde dururken ya da Ten'im'de ihrama girerken bu hikâyeyi hatırlamak, o yerleri başka gözle görmemizi sağlıyor. Biz de bu yazıda kaynakların söylediğini söylediği kadarıyla aktarmaya, tartışmalı konularda farklı görüşleri ve ansiklopedinin değerlendirmesini birlikte göstermeye çalıştık.

Peygamberimiz'in evinde sorarak öğrenen Âişe validemiz, o evi bütün bir ümmete okul yaptı.

Kaynaklar

  • Mustafa Fayda, "Âişe", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 2, İstanbul 1989, s. 201-205 (islamansiklopedisi.org.tr/aise, 13 Kasım 2026'da okundu).

  • "İfk Hadisesi", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/ifk-hadisesi).

  • "Hücre-i Saâdet", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/hucre-i-saadet).

  • "Ümmehâtü'l-Mü'minîn", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/ummehatul-muminin).

  • "Cennetü'l-Bakī", TDV İslâm Ansiklopedisi (islamansiklopedisi.org.tr/cennetul-baki).

  • "Âişe, Hz.", Türkiye Maarif Ansiklopedisi (turkmaarifansiklopedisi.org.tr/aise-hz, 13 Kasım 2026'da okundu).

  • Sahîh-i Buhârî, hadis no. 5133 (Nikâh), 3662 ve 3770 (Fezâilü'l-ashâb), 3217 (Bed'ü'l-halk), 1784 (Umre); Arapça metin ve İngilizce çeviri sunnah.com üzerinden, 13 Kasım 2026'da okundu.

← Tüm YazılarUmre Programlarını İncele